Blog Full

Bəzi iş yerlərində əmək şəraiti zərərli və ağır hesab edilir. Bu tipli iş yerlərində çalışan işçilərə əlavə məzuniyyət verilməlidir. Bəs qanunvericilikdə bu hallarla bağlı nələr nəzərdə tutulur? Əlavə məzuniyyətin müddəti nə qədər ola bilər? Bu mövzu ilə bağlı suallarına əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Yeraltı işlərdə çalışan, əmək şəraiti zərərli və ağır, habelə əmək funksiyası yüksək həssaslıq, həyəcan, zehni və fiziki gərginliklə bağlı olan işçilərə əməyin şəraitinə və əmək funksiyasının xüsusiyyətlərinə görə əlavə məzuniyyətlərin verilməsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2004-cü il 5 iyul tarixli 92 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraitinə və əmək funksiyasının xarakterinə görə əlavə məzuniyyət hüququ verən, zərərli və ağır istehsalatların, peşə və vəzifələrin Siyahısı”na əsasən tənzimlənir. Əmək şəraitinə və əmək funksiyasının xüsusiyyətlərinə görə əlavə məzuniyyətin müddəti 6 təqvim günündən az olmamalıdır. Qeyd edilən qərarda, əmək şəraitinə və əmək funksiyasının xarakterinə görə əlavə məzuniyyət hüququ verən zərərli və ağır istehsalatların, peşə və vəzifələrin siyahısı müəyyən edilib. Eyni zamanda bu peşə və vəzifələrə görə əlavə məzuniyyət günləri müyyən edilib.

Adıçəkilən qərara əsasən, bir neçə peşə və onlara verilməli əlavə məzuniyyət günlərinə nəzər salaq:

Nazirlər Kabinetinin 30 may 2005-ci il tarixli 95 nömrəli Qərarına əsasən, əmək şəraiti zərərli və ağır olan işçilərə həmin əmək şəraitinə görə əlavə məzuniyyət müvafiq istehsalatda, sexlərdə, sahələrdə, peşə və ya vəzifədə iş ili ərzində faktiki işlədiyi vaxta mütənasib olaraq verilir. İşçinin əlavə məzuniyyət almaq hüququ həmin iş yerlərində üst-üstə azı 6 ay işlədikdə yaranır.

Misal 1

İşçi 01.03.2023-cü il tarixdən elektrovoz maşinisti vəzifəsinə işə qəbul edilib. 01.11.2023-cü il tarixdə işçi məzuniyyətə çıxmağa dair ərizə təqdim edib. Bu halda işçiyə əlavə məzuniyyət hüququ əsas məzuniyyətə birləşdirilərək verilə bilərmi?

Əmək Məcəlləsinin 115-ci maddəsinə əsasən, əmək şəraitinə və əmək funksiyasının xüsusiyyətlərinə görə əlavə məzuniyyətin müddəti 6 təqvim günündən az olmamalıdır. Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarına əsasən, elektrovoz maşinisti vəzifəsi üzrə 12 təqvim günü əlavə məzuniyyət nəzərdə tutulub.

İşçi 8 ay işlədiyi üçün əsas məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ yaranır. Eyni zamanda əmək şəraiti zərərli və ağır olan iş yerində üst-üstə azı 6 ay işlədikdə əmələ gəlmiş əlavə məzuniyyət hüququ da yaranıb. Lakin işçinin 12 günlük əlavə məzuniyyətindən istifadə etməsi doğru deyil. Çünki əlavə məzuniyyət müvafiq istehsalatda, peşə və ya vəzifədə iş ili ərzində faktiki işlədiyi vaxta mütənasib olaraq verildiyi üçün ona işlədiyi vaxta mütənasib 9 gün (12 : 12) x 9 ) əlavə məzuniyyət verilə bilər.

İşçinin eyni vaxtda qərarda nəzərdə tutulmuş əmək şəraitinə görə iki və daha çox əlavə məzuniyyət hüququ olduqda, ona daha çox müddətli bir əlavə məzuniyyət verilir. Əlavə məzuniyyətin pul ilə əvəz edilməsi (kompensasiya edilməsi) qadağandır.

Misal 2

İşçi əlavə məzuniyyət hüququ verən işə 2020-ci ilin 3 fevral tarixində qəbul olunub. 2020-ci ilin sentyabrında o, işdən azad olunub. Bu halda ona pul kompensasiyası yalnız əsas məzuniyyətlərə görə verilir. Faktiki işlənmiş vaxta mütənasib olaraq istifadə edilməmiş əlavə məzuniyyətin günləri işçinin arzusu ilə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən verilir və işdənçıxma tarixi məzuniyyətin son günü hesab edilir.

Faktiki işlənmiş vaxta mütənasib olaraq əlavə məzuniyyət hüququ verən iş stajının hesablanması üçün zərərli və ağır iş şəraitli istehsalatlarda, sexlərdə, sahələrdə, peşələrdə və vəzifələrdə tam iş aylarının sayı il ərzində iş günlərinin cəmlənmiş sayının 30,4 günə bölünməsi ilə müəyyən olunur.

Bununla yanaşı, təqvim günlərinin orta aylıq sayının 30,4 gününün yarısından az təşkil edən günlərin qalığı hesabdan çıxarılır, təqvim günlərinin orta aylıq sayının yarısını və ondan çoxunu təşkil edən günlərin qalığı tam ay kimi sayılır.

Misal 3

Fəhlə iki ay müddətində poliizobutilen istehsalında spirtin dehidratlaşdırması sexində (əlavə məzuniyyətin müddəti – 12 təqvim günü), dörd ay isə rektifikasiya və polimerləşmə sexində (əlavə məzuniyyət müddəti – 6 təqvim günü) işləyib. Bu fəhləyə zərərli iş şəraitinə faktiki işlənmiş vaxta mütənasib olaraq 4 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət verilməlidir (ildə 12 təqvim günü hesabından hər aya görə bir təqvim günü, spirtin dehidratlaşdırma sexində işlədiyinə görə, rektifikasıya və polimerləşmə sexində işlədiyi üçün ildə 6 təqvim günü hesabından hər aya görə 0,5 təqvim günü).

İşçinin eyni vaxtda nəzərdə tutulmuş əmək şəraitinə görə iki və daha çox əlavə məzuniyyət hüququ olduqda, ona daha çox muddətli bir əlavə məzuniyyət verilir.

Əmək şəraitinə və xarakterinə görə əlavə məzuniyyət və əmək stajına görə əlavə məzuniyyətlər, bir qayda olaraq, əsas əmək məzuniyyəti ilə birlikdə cəmlənərək verilməlidir.

Əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada əmək məzuniyyəti işçinin arzusu ilə hissələrə bölündüyü kimi, əlavə məzuniyyət də bölünə bilər.

Əlavə məzuniyyət hüququ olan işçilərə bir iş ilindən artıq dövrün bu əlavə məzuniyyətinin verilməməsi və ya onun başqa iş ilinə keçirilməsi qadağandır.

Misal 4

İşçi 2022-2023-cü iş ili üçün məzuniyyətdən istifadə etməyib. 2023-2024-cü iş ili üçün işçiyə məzuniyyət verildikdə yalnız bu iş ili üçün nəzərdə tutulmuş məzuniyyət istifadə edilməlidir. 2022-2023-cü iş ili üçün istifadə edilməmiş məzuniyyət yalnız Əmək Məcəlləsinin 143-cü maddəsinə uyğun olaraq işçinin əmək müqaviləsinə xitam verildiyi vaxt istifadə oluna bilər.

Misal 5

İşçinin 21 gün əsas məzuniyyəti və 6 gün zərərli əmək şəraitinə görə əlavə məzuniyyəti var. Onun ümumilikdə 27 gün məzuniyyət hüququ olacaq.
Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işçilərə həmin əmək şəraitinə görə əlavə məzuniyyət müvafiq istehsalatda, sexlərdə, sahələrdə, peşə və ya vəzifədə iş ili ərzində faktiki işlədiyi vaxta mütənasib olaraq verilir.

Növbəti əsas əmək məzuniyyəti Siyahıda nəzərdə tutulmuş əlavə məzuniyyətin müddəti ilə eyni vaxta düşməyəndə işçiyə həmin məzuniyyətlər, bir qayda olaraq, tam və birlikdə verilir. Eyni zamanda gələn iş ilinin hesabına növbəti məzuniyyət hüququ verən iş stajı asas və əlavə məzuniyyətlər üzrə ayrı-ayrılıqda hesablanır.

Misal 6

Fəhlə 12 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət hüququ verən zərərli əmək şəraiti olan istehsalatda işə 2022-ci ilin noyabrında qəbul olunub. 2023-cü ilin oktyabrında ona ümumilikdə 21+12 təqvim günü müddətində əmək məzuniyyəti verilib. 2024-cü il üçün əmək məzuniyyəti cədvəlinin hazırlanması zamanı həmin fəhləyə (ikinci iş ili üçün) əmək məzuniyyəti 2024-cü ilin iyununda nəzərdə tutulub. Bu halda, növbəti əmək məzuniyyəti avansla verildiyinə görə, əlavə məzuniyyət də avansla və tam verilməlidir.

Misal 7

Fəhlə təchizat şöbəsinə 2022-ci ilin avqustunda qəbul olunub. 2023-cü ilin fevralın 1-dən 12 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət hüququ verən zərərli iş şəraitli işə keçirilib. 2023-cü ilin sentyabrından (ikinci iş ili üçün) məzuniyyətə getdiyi zaman bu fəhləyə növbəti əmək məzuniyyəti verilməsi zamanı əlavə məzuniyyət tam müddətə verilir. Bu halda növbəti əmək məzuniyyəti üçün iş stajı ayrı-ayrılıqda hesablanacaq. Əsas məzuniyyət iş ili üzrə 2023-cü ilin avqustundan 2024-cü ilin avqustunadək, əlavə məzuniyyət isə 2023-cü ilin fevralından 2024-cü ilin fevralınadək verilir.

Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işçilərə əlavə məzuniyyət hüququ verən əmək stajına aşağıdakı dövrlər daxil edilir:

• zərərli və ağır əmək şəraitində faktiki işlədiyi dövr;
• əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş hallarda iş yerinin və əməkhaqqının saxlanılması şərtilə işçinin işdən ayrıldığı dövr;
• qanunsuz və əsassız işdən çıxarılma, yaxud başqa işə keçirilmə ilə əlaqədar işə bərpa edilən işçilərin məcburi işburaxma dövrü;
• əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirildiyi dövr;
• təhqiqat, ibtidai istintaq, prokurorluq və məhkəmə orqanlarının qanunsuz hərəkətləri nəticəsində işdən (vəzifədən) azad edilmiş və ya kənarlaşdırılmış və müəyyən edilmiş qaydada bəraət almış işə (vəzifəyə) bərpa edilən şəxsin məcburi işburaxma dövrü və ya həbsdə olduğu dövr.

Mənbə: vergiler.az

“Ezamiyyə xərclərinin normaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 25 yanvar tarixli 14 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi barədə

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

1. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 25 yanvar tarixli 14 nömrəli Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2008, № 1, maddə 44 (Cild I); 2024, № 4, maddə 453) ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli əlavə – “Ezamiyyə xərclərinin 1 günlük normasına əlavələr və həmin əlavələrin tətbiq olunduğu rəhbər işçilərin kateqoriyası”nda “Qeydlər”in 2-ci hissəsinə aşağıdakı məzmunda üçüncü cümlə əlavə edilsin:

“Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29), Kioto Protokolunun Tərəflər Görüşünün 19-cu sessiyasının və Paris Sazişinin Tərəflər Görüşünün 6-cı sessiyasının Bakı şəhərində keçirilməsi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 13 yanvar tarixli 4264 nömrəli Sərəncamı ilə yaradılmış Təşkilat Komitəsinin üzvləri, habelə həmin sessiyaların müəyyən edilmiş Prezidenti tərəfindən hazırlıq işlərinin aparılması üçün formalaşdırılmış məsul nümayəndələrdən ibarət heyətin üzvləri COP29 tədbirləri çərçivəsində 2024-2025-ci illər ərzində Nyu-York, Vaşinqton, Cenevrə, Davos, Rio-de-Janeyro, Əbu-Dabi, Sidney, Tokio, London, Madrid, Paris, Roma, Vyana, Sinqapur, Nukualofa şəhərlərinə ezam olunarkən onların ezamiyyə xərclərinin bir günlük normasına həmin şəhərlər üzrə müəyyən edilmiş ezamiyyə xərclərinin bir günlük normasının 50 faizi məbləğində əlavə ödənilir.”.

2. Bu Qərar 2024-cü il avqustun 1-dən tətbiq olunur.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, 14 sentyabr 2024-cü il

Mənbə: nk.gov.az

Mühasibat hesablarının təsnifləşdirilməsi

İstənilən müəssisənin, sahibkarlıq subyektinin təsərrüfat fəaliyyəti onun vəsaitlərinin (əmlakının) davamlı dövriyyəsidir. Başlanğıca və sonu malik belə dövriyyə bərpa olunma qabiliyyətinə malikdir. Dövriyyəyə operativ nəzarəti təmin etmək məqsədi ilə təsərrüfat əməliyyatları mühasibatlıqda özündə aşağıdakıları əks etdirən uçot hesabları üzrə fasiləsiz qeydə alınmalıdır:

• müəssisənin əmlakının durumunu;
• onun yaranma mənbələrini və səbəblərini;
• təsərrüfat əməliyyatlarının gedişatını.

Mühasibat uçotu hesablarında daha rahat istifadə etmək üçün mühasibat uçotu hesabları məzmun, təyinat və strukturuna görə təsnif edilməlidir.

Uçot hesablarının qruplaşdırılması bizə nə verir?

1. Əməliyyatlar müəssislərdə eyni qaydada əks olunur, mühasibat uçotu hesabı üzrə qeydlər mühasiblərin istədikləri şəkildə deyil, eyni qaydalar əsasında aparılır.
2. Uçot göstəriciləri oxuna bilən şəkildə təsvir olunur, müqayisə edilə bilir.

İqtisadi məzmuna görə təsnifat

Yerli və xarici mənbələrdə mühasibat uçotu hesabların müxtəlif təsnifatına rast gəlinir. Bir məqalədə bunların hamısını əhatə etmək çətindir, amma mühasibatlıq dərsliklərində və internet resurslarda ətraflı məlumat tapmaq mümkündür.

Mühasibat uçotunda sintetik hesabları:

• iqtisadi məzmununa;
• təyinatına və quruluşuna görə qruplaşdırılır.

İqtisadi məzmununa görə təsnifat aşağıdakı uçot hesablarını əhatə edir:

• müəssisənin əmlakını uçota alanlar;
• əmlakın əmələgəlmə mənbələrini əks etdirənlər;
• təsərrüfat prosesinə və maliyyə nəticələrinə nazarəti təmin edənlər.

Bu hesablar 9 qrupa bölünərək hesablar planında əks olunub.

Hesablar planı nədir?

Bəzən gənc mühasiblər mühasibatlığı öyrənməyə hesablar planınından başlayırlar. Belə yanaşma səhvdir, mühasibat uçotunun mahiyyətini bilmədən hesablar planını əzbərləmək işi çətinləşdirir. Nəticədə onlar həvəsdən düşür, məyus olurlar.

Hesablar planı mühasibat hesablarının nömrələnmiş siyahısından başqa bir şey deyil. Mühasiblərə “Kassa”, “Bank”, “Mallar” kimi uçot hesabları tanışdır. Amma bunlar uçot qurmaq üçün kifayət deyil, mühasiblər öz fəaliyyətində “Gələcək dövrün xərcləri”, “Gələcək dövrün gəlirləri”, “Torpaq, tikili, avadanlıqlar” və s. nisbətən uzun adlı hesablardan da istifadə edir. Belə adları yadda saxlamaq çətindir. Onları rəqəmlərə nömrələsək və bu uçot-hesabat  işçilərinin hamısı tərəfindən qəbil edilsə, necə olar?  Əlbəttə, işimiz asanlaşar. Rəqəmlər hesabın unikal kodu kimi çıxış edir, qısa yazı ilə çox şey ifadə etmiş oluruq. Uçot hesablarının mahiyyətini anladan rəqəmsal kodları biz də anlayırıq, həmkarlarımız da.

Kodlaşma mühasibat hesablarının adından imtina deyil. Fikrimizi ifadə edərkən, hesabatların tərtibində həmin adlardan istədiyimiz vaxt istifadə edə bilərik (zatən hesabatlarda adlar tam yazılır).

Təbii ki, hesabların rəqəmsal kodlaşması mühasibatlıqda qarışıqlıq yaratmasın deyə, nömrələmə razılaşdırılmış, nizamlı şəkildə aparılmalıdır. Aktivləri, öhdəlikləri, kapitalı, gəlirləri, xərcləri əks etdirən uçot hesablarının fərqləndirmək üçün kodlaşma zamanı aktiv və öhdəliklərlə bağlı hesabları ayrı-ayrı sıralamalıyıq. Həmçinin, uçot prosesində lazım olan xarakterik xüsusiyyətlər də nəzərə alınmalıdır, məsələn qısa və uzun müddətli kimi qruplaşdırılma.

Bunları nəzərə alaraq mühasibat uçotunda ümumi istifadə üçün Hesablar Planı tərtib edilib. Hesablar planının tərtibində mühasibat uçotu hesablarının iqtisadi məzmununa görə təsnifləşdirilməsindən istifadə edilib.

Tətbiq sahəsindən asılı olaraq hesablar planının qısa və geniş formasına rast gələ bilərsiniz. Müəssisələr (kredit təşkilatları istisna olmaqla)  Maliyyə Nazirliyinin Kollegiyası tərəfindən  təsdiq edilmiş Hesablar Planından istifadə edirlər.

Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına uyğun hazırlanmış bank sistemi üçün Hesablar Planı  mahiyyətcə eynidir, amma uçot hesablarının kodlaşması və adlandırılması fərqlənir.

Hesablar planı mühasibat uçotunun aparılması zamanı kompüter proqramlarının  effektiv tətbiqinə zəmin yaradır. Belə ki, proqram təminatları rəqəmlərlə daha yaxşı işləyir, nəinki verbal məlumatlarla.

Uçot hesabların təyinatına və quruluşuna görə təsnifatı

Mühasibat uçotu hesablarının təyinatına və quruluşuna görə təsnifatı mühasibatın elmi formalaşması baxımından iqtisadi təsnifatı tamamlayır. Bu geniş təsnifatdır, buna görə də, yalnız ən vacib, daim rastlaşdığımız hesab qruplarından bəhs edəcəyik.

Mühasibat hesablarının təyinat və quruluşuna görə təsnifatı iqtisadi məzmununa görə qrupların ümumi qaydasını və analitik uçotun aparılması mexanizmlərini əhatə edir. Bu bölgünü şərti olaraq aşağıdakı kimi təsvir edə  bilərik:

Əsas hesablar

Aktiv və passivlər mühasibatlıqda aktiv və passiv hesablarda qeydə alınır. Aktiv hesabların yalnız debet, passiv hesabların kredit qalığı olur. Müəssisənin təsərrüfat fəaliyyətinin əsası olan əmlak (aktivlər) və onların mənbələrinin (passivlər) uçotu mühasibatlıqda əsas hesablarda aparılır. Bu qrupa aid olan debitor və kreditorlarla hesablaşmaların qeydiyyatı aparılan mühasibat uçotu hesablarını nəzarət olunan hesablar kimi xarakterizə etmək olar. “Debitorlar” və “Kreditorlar” hesablarında bizə olan borclar, bizim kimlərə və nəyə görə borcu olmağımız əks olunur. Bu məlumatlar gündəlik praktik idarəetmədə son dərəcə önəmlidir. Digər uçot hesabları (nizamlayıcı, əməliyyat hesabları) köməkçi xarakterlidir.

Qalıqlarının müəyyən zaman kəsiyində (məsələn,  ilin sonunda) sıfırlanmasından asılı olaraq mühasibat uçotu hesablarını daimi yaxud müvəqqəti kimi xarakterizə edə bilərik. Məsələn, gəlir və xərc hesablarının qalığı müvəqqəti xarakter daşıyıb dövrün sonunda sıfırlanır.

Nizamlayıcı hesablar

Belə hesablara nümunə kimi:

• “Yığılmış amortizasiya hesabları”;
• “Şübhəli borclar üzrə düzəlişlər”;
• “Ehtiyatların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər”;
• “Nizamnamə (nominal) ödənilməmiş hissəsi”;
• “Geri alınmış kapital (səhmlər)”  və s. kimi uçot hesablarını göstərə bilərik.

Mühasibat uçotunda hesablar aktiv və passiv hesabları nizamlamaq, ilkin qalıqlarına nəzarət etmək üçün yaradılır. Kontr-aktiv (əks-aktiv) hesablar aktivdə əks olunmaqla kredit qalığına, kontr-passiv (əks-passiv) hesablar isə passivdə əks olunmaqla debet qalığına malik olmalıdır.

Bunun nə olduğunu  “Torpaq, tikili və avadanlılar üzrə yığılmış amortizasiya hesabları” nümunəsində izah edək. Məsələn, hər alınmış əsas vəsaitin ilkin dəyəri var. İlin sonu əsas vəsaitə amortizasiya hesablayırıq. İlkin qalığı və illər üzrə hesablanmış amortizasiyaları aydın görmək üçün onları fərqli mühasibat hesablarında uçota alırıq. Yığılmış amortizasiya hesabı aktiv olduğu üçün aktiv hesablar sırasında arasında yer alır, lakin özünü passiv hesab kimi aparır, onlar kimi artır, azalır.

Əməliyyat hesabları

Bu hesablar təsərrüfat proseslərini təsvir edir, onlara nəzarəti təmin edir. Məsələn, istehsalı prosesində müəyyən xərclər sonradan müvafiq qaydada fərqli obyektlər arasında paylaşmaq üçün bölüşdürücü uçot hesablarında yığılır.

Yaxud, tutaq ki, yeni məhsul istehsalı edirik. Məsrəflərin məbləğini və məhsulun maya dəyərini təyin etmək üçün onların mühasibat uçotu uyğun hesablarda, məsələn, “İstehsalat xərcləri” hesabında aparılır. Maya dəyərinin təyin edilməsi kalkulyasiya, lazımi məlumatların qeydə alındığı hesablar kalkulyasiyaedici hesablar adlanır.

Müqayisəedici hesablar

Müqayisəedici hesablar təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələrini müəyyən etməyə xidmət edir. Məsələn, “Satış” hesabının debetində maya dəyəri (olsun 15000 manat), kreditində isə satış qiyməti (tutaq ki, 18000 manat) qeyd edilir. İki qiymətinin müqayisə prosesinin nəticəsi 3000 manatdır. Digər nümunə, maliyyə nəticələrinə nəzarətə imkan verən “Ümumi mənfəət (zərər)” hesabıdır. Bu tipli uçot hesabları maliyyə nəticəli hesablar adlanır.

Balansdankənar hesablar

Mühasibat uçotunda balansdankənar hesablardan da istifadə edilir. Bu hesablarda müəssisədə müvəqqəti mövcud olan və ona aid olmayan dəyərlər uçota alınır. Məsələn, bank sistemində bu hesablar aşağıdakı qruplara bölünür:

• təəhhüdlər;
• şərti tələblər;
• memorandum hesabları;
• balansdankənar kohtr-hesablar.

Bu qrupların tərkibi, uçot hesablarının adı və nömrəsi barədə buradan geniş məlumat  ala bilərsiniz.