Nizamnamə kapitalı
Nizamnamə kapitalı barədə danışarkən onu müəssisənin ilkin fəaliyyətə başlaması üçün zəruri olan vəsait kimi izah edirlər. Əslində isə bu yanlış izahdır. Belə ki, müəssisə fəaliyyətinə borc götürməklə də başlaya bilər.
Nizamnamə kapitalı müəssisənin kapitalının bir növü, kreditorlara verilən bir təminatdır. O, xalis aktivlərin dəyərindən yüksək olmamalıdır. Kreditorların təminatı xalis aktivlərlə qarşılana bilindiyinə görə, xalis aktivlərin dəyişməsi də nizamnamə kapitalının dəyişməsinə əsas verə bilər. Qanunvericilik bunu xalis aktivlərin artdığı deyil, aşağı düşdüyü hala məcbur edir.
Bunu Mülki Məcəllənin müddəaları tələb edir. Xalis aktivlərin dəyəri nizamnamə kapitalından aşağıdırsa, bu dəyişiklik mütləq dövlət qeydiyyatına alınmalı, habelə kreditorlara bu barədə məlumat verilməlidir.
Nizamnamə kapitalının azaldılması kimi, artırılması da mümkündür. Bu payçılar, səhmdarlar tərəfindən əlavə payların qoyulması yolu ilə, yaxud müəssisənin xalis mənfəəti hesabına həyata keçirilə bilər.
Nizamnamə kapitalının ödənilməsi
Nizamnamə kapitalının ödənilməsi vaxtı (MMC üçün) onun nizamnaməsində göstərilmiş vaxtdır. Amma, bu, o demək deyil ki, nizamnamədə hər hansı uzun müddət nəzərdə tutula bilər. Qanunvericilikdə bu maksimum 3 ayla məhdudlaşır. Yəni cəmiyyətin nizamnaməsində onun nizamnamə kapitalının ödənilməsi vaxtı kimi , məsələn, 5 ayın göstərilməsi əhəmiyyətsizdir və həmin müddət 3 ay kimi qəbul edilməlidir.
Əgər nizamnamədə ödənilmə ilə bağlı hər hansı müddət nəzərdə tutulmayıbsa, deməli ödəniş şirkət yaranana qədər tamamlanmalıdır. Bunun üçün bank təşkilatlarında müvəqqəti cari hesab açılır. Təsisçilər tərəfindən təsis müqaviləsində nəzərdə tutulmuş qaydada nizamnamə kapitalı ödənildikdən sonra şirkəti təsis etmək olar.
Bəs nizamnamə kapitalı hara ödənilir ?
Adətən gənc mühasiblər elə bilirlər ki, ödəniş mütləq bankda hansısa rekvizitə edilməlidir. Əslində isə belə bir tələb yoxdur. Ödəniş (əgər şirkət təsis edildikdən sonra ödənilirsə) şirkətin kassasına da edilə bilər. Bu məqsədlə kassa mədaxil orderi tərtib edilməli, mədaxil orderində ödənişin nizamnamə kapitalı olması göstərilməlidir. Şirkət təsis edildikdən sonra ödənilən nizamnamə kapitalı şirkətin öz bank hesabına da edilə bilər.
Ümumiyyətlə həmin nizamnamə kapitalı sizin puldur, yoxa çıxmır. Ondan istifadə edə bilərsiniz, istifadə etməlisiniz də (MMC olaraq). Lakin unutmayın ki, o vəsait nə zamansa təsisçilərə qaytarılacaq (amma təsisçilər onun qayıtmaması riskini daşıyır).
Nizamnamə kapitalı təsisçinin ilkin kapitalı olduğu üçün onun sonradan götürülməsi də vergi öhdəliyi yaratmır.
Nizamnamə kapitalına qoyuluşlar və müxabirləşmə nümunələri haqqında buradan əlavə məlumat almaq olar.
Nizamnamə kapitalı ilə bağlı müxabirləşmələr
Bu mənada əslində nizamnamə kapitalı ilə bağlı əməliyyatlar müəssisənin fəaliyyəti zamanı yaranan ilk müxabirləşmələrdir.
Nizamnamə təsdiqlənibsə və orada məsələn 1000 manat nizamnamə kapitalının ödənilməsi nəzərdə tutulubsa ilk müxabirləşmə olaraq aşağıdakı yazılış verilməlidir :
DT 302 KT 301 1000 manat
Nizamnamə kapitalı yalnız pul şəklində deyil, digər daşınar yaxud daşınmaz əmlak, o cümlədən mal formasında da qoyula bilər.
Təcrübədə belə hallara kifayət qədər rast gəlinir. Olur ki, təsis müqaviləsinə uyğun olaraq təsisçilərdən biri nizamnaməni pul şəklində qoyur, digəri isə gələcəkdə satacaqları mal formasında, yaxud əsas vəsait formasında yerləşdirir. Nizamnamə kapitalının mal formasında qoyulması planlaşdırıldığı halda da yuxarıdakı müxabirləşmə verilməlidir.
Bundan sonra məsələn 1 ay sonra nizamnamə kapitalı pul şəklində bank hesabına ödənilirsə :
DT 223 KT 302 1000 manat
Mal şəklində şirkətə mədaxil edilirsə, müxabirləşmə belə olacaq:
DT 205 KT 302 1000 manat
Nizamnamə kapitalının ödənilməmiş hissəsinin 302-ci hesabda uçotu barədə buradan daha çox nümunə ilə tanış olmaq olar.
