Blog Full

VÖEN-i olmayan fiziki şəxs özünə məxsus torpağı başqa torpaqla barter müqaviləsi əsasında dəyişərsə, bu zaman sadələşdirilmiş vergi hansı maddələr əsasında və hansı qaydada hesablanır?

İqtisadiyyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “Barter” dedikdə, malların (işlərin və ya xidmətlərin) mübadiləsi nəzərdə tutulur. Hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxs aldığı malların (işlərin və ya xidmətlərin) qarşılığında qarşı tərəfə pul vəsaiti deyil, müvafiq olaraq, mallar (işlər və ya xidmətlər) təqdim edir.

Vergi Məcəlləsinin 218.4.5-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətində olan torpaq sahələrinin təqdim edilməsini həyata keçirən fiziki şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridir. Mülkiyyətdə olan torpaq sahələrinin təqdim edilməsindən aşağıdakı hallarda vergi tutulmur:

• torpaq sahəsinin hədiyyə, maddi yardım və ya miras formasında ailə üzvlərinə verilməsi;
• torpaq sahəsinin ər və arvad arasında verilməsi, keçmiş ər-arvad arasında boşanma prosesində verilməsi;
• torpaq sahəsinin dövlət ehtiyacları üçün alınması.

Fiziki şəxs tərəfindən torpaq sahəsinin təqdim edilməsi zamanı notarius tərəfindən torpaq sahələrinin hər kvadratmetri üçün 0,5 manat məbləğində (torpaq sahəsinin yerləşdiyi ərazidən asılı olaraq) Vergi Məcəlləsinin 220.8-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş əmsallar tətbiq olunmaqla ödəmə mənbəyində sadələşdirilmiş vergi tutulur. Kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar üzrə sadələşdirilmiş vergi həmin Məcəllənin 206.1-1-ci maddəsinə uyğun olaraq hesablanmış torpaq vergisinin 2 misli məbləğində hesablanır.

Vergi Məcəlləsinin 206.1-1-ci maddəsində qeyd edildiyi kimi, kənd təsərrüfatı torpaqları üzrə torpaq vergisinin dərəcəsi 1 şərti bal üçün 0,06 manat müəyyən edilir.

Qeyd olunanlar barədə ətraflı məlumatı torpaq sahəsinin təyinatı və yerləşdiyi ərazi haqda məlumat verməklə Çağrı Mərkəzinə (195-1) və ya vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət etməklə əldə edə bilərsiniz.

Mənbə: vergiler.az

Sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlir

Biz muzdlu işlə əlaqədar gəlirlər haqqında danışmışıq. Bəs muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir hansılardır? Belə gəlirlər 2 yerə ayrılır.

• sahibkarlıqdan gəlirlər;
• qeyri-sahibkarlıqdan gəlirlər.

İlk öncə muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlirdən biri – sahibkarlıqdan gəlirlərdən danışaq.

Hər hansı sahədə davamlı çalışmaq fəaliyyət adlanır. Müstəqil həyata keçirilən, məqsədi gəlir əldə etmək, predmeti mal, iş və xidmətlərin satışı olan fəaliyyət sahibkarlıq fəaliyyəti sayılır. Bir az irəli gedib qeyd edə bilərik ki, hüquqi şəxslər üçün mənfəət anlayışından istifadə olunur (Vergi Məcəlləsi, maddə 13.2.37). Mənfəət vergisi haqqında burada daha geniş məlumat verilib.

Sahibkarlıq fəaliyyətinin tərifi Mülki Məcəllədə də (maddə 13) bu formatda verilib. Habelə, bəzən bir sıra digər gəlirləriniz də sahibkarlıqdan gəlir hesab edilə bilər.

Ümumi qaydada belə deyə bilərik: fəaliyyət məqsədləri çərçivəsində hansısa aktiv istifadə edilərək təqdim edilən zaman gəlir əldə edilirsə, bu sahibkarlıq fəaliyyətidir.

Nümunə 1: Fərdi sahibkar satış məqsədi ilə bir sıra mallar alır, onun eyni zamanda istehsal məqsədləri üçün aldığı bir sıra xammallar vardır. Sahibkarın həmin satış təyinatlı malları, istehsal edib satdığı mallardan əldə edilən gəlir sahibkarlıqdan gəlirə daxil edilir. Eyni zamanda pandemiya ilə əlaqədar fərdi sahibkar istehsal üçün almış olduğu bir sıra xammalları da “əlimyandı” şəklində satmalı olur. Həmin satılmış xammal da sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirə daxil edilir.  

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, fəaliyyətinizlə əlaqədar ola bilər sizə gəlir gəlsin, lakin bunun qarşılığında mal, xidmət təqdim etmiş olmayasanız. Fikrimizi nümunəylə izah edək.

Nümunə 2: Fərdi sahibkar yaşadığı məhəllədə mağaza açıb ərzaq malları satmaqla gəlir əldə edir. Bundan narahat olan məhəllədə mövcud köhnə mağazalar ona dükanı bağlamaq əvəzində müəyyən miqdar ödəniş etməyi təklif edir. Yeni fərdi sahibkar 1 illik fəaliyyətdən sonra məhəllədəki mağazasını bağlayır. Müqavilə üzrə alınmış məbləğ sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə edilən gəlirə daxil edilir.  

Vergi tutulan gəlir nədir?

Sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə edilən aşağıdakı maddi aktivləri əsas vəsaitlər adlandırırıq (VM, maddə 13.2.17):

• dəyəri 500 manatdan artıqdır;
• planlaşdırılan istifadə dövrü 1 ildən çoxdur;
• onlara amortizasiya hesablanır.

Həmin əsas vəsaitə çəkilən xərc zamanla amortizasiya ayırmaları formasında gəlirdən çıxılır. İndi onun hələ istifadəyə yararlı olduğu halda satdığınızı təsəvvür edin. Bu halda halda da onun qalıq dəyərini xərc kimi çıxa bilərsiniz, lakin bir şərtlə – əldə etdiyiniz məbləği də, hətta satış nəticəsində əldə etdiyiniz vəsait onun qalıq dəyərindən yüksək olsa belə, muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir kimi tanınır.

Nümunə 3: Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan Cəbrayılov Rauf sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə etdiyi avadanlığı və nəqliyyat vasitəsini satır. Avadanlıq qalıq dəyəri üzrə, nəqliyyat vasitəsi isə qalıq dəyərindən 1000 manat yuxarı qiymətə satılır. Hər iki gəlir sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirə daxil edilir. Lakin onlardan vergi əsas vəsaitlərin satış qiyməti ilə qalıq dəyəri arasındakı fərqdən hesablanacaqdır.

Yuxarıda qeyd ediləndən aydın olur ki, gəlir və vergi tutulan gəlir ayrı-ayrı anlayışlardır. Vergi tutulan gəlir ( ing.-taxable income) – gəlirin birbaşa vergiyə cəlb olunan hissəsidir. Bir qayda olaraq, o, bütün növ gəlirləri yaxud onun bəzi növlərini ehtiva edir, xərclər və müxtəlif ayırmalar hesabına azaldılır. Gəlir, xərc və ayırmalara daxil edilən məbləğlər ölkə və ya vergi qanunvericiliyinə görə dəyişir.

Azərbaycan qanunvericiliyi vergi tutulan hissənin kəmiyyətcə ifadəsini vergitutma baxası kimi müəyyən edir (VM, maddə 12.4).

Şirkət 1.500 azn miqdarında nağd qaydada parakəndə satış edir. Bu məbləği bank hesabına mədaxil etmədən təsisçiyə olan borcu bağlayır. Təsisçiyə olan borc bank tərəfindən təsdiqlənib. Bu əməliyyat doğrudur?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, vergi orqanında uçotda olmayan təsisçidən alınmış borc məbləğləri vergi ödəyicisinin “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.3-cü maddəsində göstərilən şəxslər kateqoriyasına aid olmasından asılı olaraq həmin maddədə göstərilən hədlər daxilində (30.000 manat və ya 15.000 manat) nağd qaydada qaytarıla bilər. Təqvim ayı ərzində 30.000 manatdan və ya 15.000 manatdan artıq hesablaşmalar üzrə ödənişlər, o cümlədən alınmış borcların qaytarılması yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.4.6-cı maddəsinin tələbinə görə vergi orqanında qeydiyyatda olan təsisçiyə borc məbləğləri yalnız nağdsız qaydada qaytarılmalıdır.

Qanunun qeyd olunan tələblərinin pozulmasına görə borc vəsaitlərini nağd qaydada ödəyən və qəbul edən şəxsə Qanun pozulmaqla aparılan əməliyyatın ümumi məbləğinin təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 58.7-1-ci maddəsi və “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanun.

Mənbə: vergiler.az