Blog Full

Müddətsiz və müddətli əmək müqaviləsi

İşçi və işəgötürən arasında əmək münasibətlərini tənzimləyən əmək müqaviləsi müddətli yaxud müddətsiz kimi bağlana bilər. Əmək müqaviləsinin müddətinə tələblər Əmək Məcəlləsinin 45-ci maddəsində təsbit olunub. Həmin maddənin 1-ci hissəsinə görə müddətli əmək müqaviləsi tərəflərin razılaşdığı müddətə bağlanır. Əgər müqavilədə onun hansı müddətə bağlandığı göstərilməsə belə müqavilə müddətsiz hesab edilir (ƏM, maddə 45.2). Əmək müqaviləsinin ləğvi qaydası müqavilənin müddətli yaxud müddətsiz olmasına görə fərqlənir.

Müddətsiz əmək müqaviləsinin müddətli müqavilə ilə əvəz edilməsi yalnız hər iki tərəfin razılığı ilə mümkündür. Birtərəfli qaydada belə əvəzləməyə yol verilmir.

Müəssisə və təşkilatlarda, sahibkarlıq subyektlərində, bəzən işəgötürən və işçi arasında yaranmış əmək münasibətlərinin ləğvi zərurəti yaranır. Belə hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilməsi yalnız Məcəllənin 68-ci maddəsində sadalanan əsaslarla aparıla bilər.

Xitam zamanı sənədləşmə

İşəgötürən bütün hallarda əmək müqaviləsinin ləğvini əsaslandırmalı, xitam prosesini əmək qanunvericiliyinə uyğun aparmalıdır. İşçinin son iş günü əmək müqaviləsinə xitam verildiyi gün sayılır və ona əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq sənədlər təqdim edilir. Bunlar aşağıdakılardır:

• işdən çıxma barədə əmrin surəti;
• əmək kitabçası (ƏM-nin 7-ci maddəsinin 2-1-ci hussəsi ilə müəyyən edildiyi hallarda);
• hesablanmış son haqq-hesab.

Əmək müqaviləsinin ləğvinin səbəbi əmək kitabçasında qeyd edilməlidir. Hər hansı bir səbəbdən əmək kitabçasını vermək mümkün olmadıqda, onu götürməyin zəruriliyi barədə işçiyə məlumat verilməli və ya kitabçanı poçtla göndərmək üçün razılıq alınmalıdır.

Müddətli əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı ödənişlər

Əmək müqaviləsinin müddəti başa çatdıqda ona xitam verilir. Əgər müqavilənin başa çatmasına azı 1 həftə qalmış tərəflərdən heç biri müqaviləyə  xitam verilməsini tələb etmirsə (yazılı formada- kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) və işçi işləməyə davam edərsə, bu halda müqavilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddətə uzadılmış hesab olunur (ƏM, maddə 73).

Müqavilənin müddəti işçi xəstələndikdə, yaxud da ezamiyyət və məzuniyyət müddətində bitmiş olarsa, aşağıdakı şərtlərə əməl edilməlidir:

• əmək müqaviləsinin müddəti qurtarması barədə işçi yazılı formada (kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) 1 həftə öncədən xəbərdar edilir;
• müqaviləyə yalnız işçi işə çıxdığı gün işəgötürən tərəfindən xitam edilə bilər.

Əmək müqaviləsinin ləğvinin səbəbi müddətin bitməsi olduqda işçiyə:

• cari ayda işlədiyi iş günlərinə görə əməkhaqqı;
• istifadə olunmamış məzuniyyət üçün kompensasiya ödənilməlidir.

İşçi artıq bütün məzuniyyət günlərindən istifadə edibsə, heç bir kompensasiya tələb olunmur. Müddət bitdikdə əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı ƏM-sinin 71-ci maddəsinin 1-ci hissəsində nəzərdə tutulan əlavə təminatlar və qaydalar tətbiq edilmir.

Müqavilənin ləğvi zamanı ödənilən müavinətlər

Müəyyən səbəblərdən müqavilənin müddəti bitmədən də müddətli əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Məsələn, əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddətə uzadılmış əmək müqavilələri üzrə xitam, yaxud tərəflərin iradəsindən asılı olmayan hallarda müqavilələrin ləğvi. Belə hallarda işəgötürən işçiyə Məcəllənin onuncu fəslində müəyyən edilən qaydada və məbləğdə müavinət ödəməyə borcludur.

İşdənçıxarma müavinəti işçiyə işdən çıxarıldığı gün müqavilənin ləğvi üçün müvafiq əsasları göstərən əmrə uyğun olaraq ödənilir. Müavinətlərin ödənilməsi üçün əsaslar əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir, habelə yerli normativ aktlarında, kollektiv və əmək müqavilələrində də nəzərdə tutulur. İşdənçıxma müavinətinin miqdarı ƏM-nin 77.3 maddəsi ilə müəyyən olunur.

Qanun işçinin öz xahişi və ya tərəflərin razılığı ilə əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı işəgötürənin işdənçıxarma müavinətini ödəmək öhdəliyini nəzərdə tutmur.

Aşağıdakı hallarda işçiyə orta aylıq əməkhaqqının ən azı 2 misli qədər müavinət hesablanır və ödənilir (ƏM, maddə 77.7):

• əmək şəraitinin şərtləri dəyişdikdə;
• işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda.

• işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda.

Müddətli əmək müqaviləsinə aşağıdakı hallardan biri üzrə xitam verildikdə müavinət orta aylıq əmək haqqının azı 3 misli miqdarında ödənilir:

• işçinin vəfat etməsi;
• mülkiyyətçinin dəyişilməsi;
• işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda.

Əmək müqaviləsinin ləğvi səbəblərindən asılı olmayaraq hər bir işçiyə işlədiyi iş günlərinə görə əməkhaqqı və istifadə etmədiyi bütün məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya verilməlidir. İşçi işdən çıxarkən ödənilən bütün ödənişlər tam məbləğdə son iş günü verilməlidir.

Birbank Biznes bizneslə məşğul olan şəxslərə rahat imkanlar yaratmaq üçün onlayn və sürətli xidmətlər təklif edir. Bu imkanlardan biri də bank qarantiyası məhsuluna aiddir. Belə ki, müştərilər “Sürətli tender” üzrə qarantiya məktubunu Birbank Biznes vasitəsilə tam olaraq onlayn şəkildə ala bilərlər.

Bu rəqəmsal xidmətin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, filiala gələrək vaxt itirməyə və kuratora, bank əməkdaşına müraciət etməyə ehtiyac yoxdur. Qarantiyanın ayrılması üçün biznes sahibləri Birbank Biznes vasitəsilə müraciət edə bilərlər. Müraciət ərizəsi isə avtomatik sistem vasitəsilə formalaşır. Daha sonra müştəri ərizəsini ASAN imza ilə təsdiq edərək, məktubu tam olaraq onlayn formada əldə edir.

Birbank Biznes-in  “Sürətli tender” məhsulu bir sıra özəlliklərə malikdir: bir dəfə müqavilə bağlanır və daha sonra qarantiya məktubları ərizə əsasında rəsmləşdirilir; limit rəsmləşdirilməsi komissiyasız həyata keçirilir; illik faiz və limit üzrə komissiya 0% təşkil edir; yalnız qarantiya məktubu əldə etdikdə birdəfəlik komissiya ödənilir.

Qeyd edək ki, Birbank Biznes-də sahibkarların hər gün istifadə etdiyi bir sıra məhsullar var:

• Qarantiya məhsulları: tender, icra, avans, keyfiyyət, ödəniş, gömrük qarantiyası və s.
• Sürətli tender;
• Nağd təminatlı qarantiya;
• “Biznes overdraft”
• Ticarət əməliyyatlarının maliyyələşdirilməsi üzrə: faktorinq, satışın  maliyyələşdirilməsi, təchizat öncəsi maliyyələşmə;
• Gömrük krediti;
• Sürətli kredit;
• Biznes ipoteka krediti;
• Maliyyə lizinqi;
• Ənənəvi kredit / Kredit xətti.

Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.business saytına keçid alın və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Azərbaycan qanunvericiliyində müəyyən edilmiş yaş həddi çərçivəsində işçi hərbi xidmətə çağırıla, yaxud alternativ qulluğa təyin edilə bilər. Bu zaman tərəflərin iradəsindən kənar, üçüncü şəxsin (məsələn, hərbi komissarlıqları) təqdim etdiyi müvafiq sənədlər əsasında əmək müqaviləsi ləğv edilir. İşçi hərbi xidmətə gedən zaman ödənişlər, mövcud təminatlar haqqında bu məqalədən oxuya bilərsiniz.

Əmək müqaviləsinin ləğv edilmə səbəbləri

Əmək müqaviləsi işçi ilə işəgötürən arasında əmək münasibətləri ilə bağlı qarşılıqlı hüquq və vəzifələri əks edir. Bu müqaviləyə müxtəlif səbəblərdən xitam verilə bilər. Əmək müqaviləsinin ləğvi işəgötürənin əmri ilə rəsmiləşdirilir, imza və möhürlə təsdiqlənir. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin əsasları Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin  68-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Bunlar aşağıdakılardır:

• tərəflərdən birinin təşəbbüsü ilə;
• əmək müqaviləsinin müddəti başa çatdıqda;
• mülkiyyətçinin dəyişməsi;
• əmək şəraitinin şərtlərinin dəyişdirilməsi;
• tərəflərdən asılı olmayan hallar yarandıqda (məsələn, işçi hərbi xidmətə gedən zaman);
• əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan digər hallar.

Tərəflərin iradəsindən asılı olmayaraq  əmək müqaviləsini ləğvi halları Məcəllənin 74-cü maddəsinə əsasən tənzimlənir. Həmin maddədə qeyd olunan əsaslar üzrə əmək müqaviləsinin xitamı işçi və işəgötürənin təşəbbüsü olmadan həyata keçirilir. Həmin əsasları şərti olaraq iki qrupa ayırmaq olar:

• əmək münasibətlərinin dayandırılmasına səbəb olan üçüncü şəxslərin (hökumət orqanları da daxil olmaqla) hərəkətlərinin nəticələri;
• fövqəladə halların nəticələri (işçinin ölümü, fəlakətlər, hərbi əməliyyatlar və s.).

İşçi hərbi xidmətə gedən zaman əmək müqaviləsinin ləğvi

Əmək müqaviləsinin tərəflərin iradəsindən asılı olmayaraq ləğv edilməsi hallarından ikisi hərbi xidmətlə (yaxud alternativ xidmətlə) bağlıdır. Bunlar aşağıdakılardır:

• işçinin hərbi və ya alternativ xidmətə çağırılması (ƏM, maddə74.1 “a”);
• əvvəllər həmin müəssisədə çalışan işçi müddətli həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxıldıqdan sonra öz iş yerinə qayıtmaq hüququndan istifadəsi (ƏM, maddə 74.1 “ə”).

İşçi hərbi xidmətə gedən zaman ona verilən sənədlər (çağırış vərəqələri, rayon hərbi komissarının arayışı və ya alternativ mülki qulluğa təyinat) əmək müqaviləsinə xitam verilməsi üçün əsasdır. Bu sənədlər əsasında müvafiq əmr hazırlanır. İşəgötürən çağırış vərəqəsində göstərilən müddətə işçi ilə əmək müqaviləsinə xitam verməli və onun göstərilən vaxtda hərbi komissarlıqda olmasına köməklik göstərməlidir.

Hərbi xidmətlə bağlı əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı ödənişlər

Əmək müqaviləsinə xitam verilmiş işçiyə işdən çıxarıldığı gün:

• işlənmiş iş günləri üçün əməkhaqqı;
• istifadə olunmamış bütün məzuniyyətlər üçün kompensasiya (əgər varsa);
• işdən çıxma müavinəti ödənilir.

Hərbi xidmətə gedən işçiyə orta aylıq əməkhaqqının azı üç misli miqdarında müavinət təyin olunur (ƏM, maddə 77.7). Müavinət daha artıq miqdarda ödənilə bilər, bir şərtlə ki, bu, kollektiv müqavilədə, əmək münasibətlərini tənzimləyən digər sənədlərdə nəzərdə tutulmuş olsun.

Orta əməkhaqqının hesablanması AR ƏM-nin 177-ci maddəsinə uyğun olaraq son 2 ayın gəlirləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

Vergi Məcəlləsinə əsasən hərbi xidmətə çağırılan işçiyə ödənilən müavinətin məbləği gəlir vergisindən azaddır.

Digər təminatlar

Qanunvericiliyə uyğun olaraq müəssisənin ləğvi istisna olmaqla, müddətli hərbi xidmətdə olan işçinin iş yeri və vəzifəsi saxlanılır (ƏM, maddə 77.9).

İşəgötürənin hərbi xidmətə gedən işçinin vəzifələrinin icrası üçün başqa işçi ilə müddətli və ya müddətsiz əmək müqaviləsi bağlamaq hüququ vardır. İşçi hərbi xidmətdən buraxıldıqdan sonra ən gec 60 təqvim günü keçənədək əvvəlki iş yerinə və ya buna bənzər başqa vəzifəyə qayıtmaq hüququna malikdir. O, bu hüquqdan istifadə etdikdə, həmin vəzifədə onu əvəz edən işçinin əmək müqaviləsinin ləğvi Məcəllənin 74.1 “ə” maddəsi əsasında aparılır. Müddətsiz müqavilə bağlanmış işçiyə bu zaman analoji vəzifə təklif edilir. Eyni zamanda analoji vəzifə müddətli hərbi xidmətdən qayıdan işçiyə də təklif edilə bilər.