Blog Full

Məzuniyyətin ödənilməsi – 2023-cü il

İşəgötürən əmək müqaviləsi ilə işləyən işçilərin hər birinin məzuniyyət hüququnu təmin etməyə borcludur. Məzuniyyət zamanı işçinin iş yeri saxlanılır. Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsi onun hansı iş ili üçün verilməsindən asılı deyil. 2023-cü ildə əmək məzuniyyətinin hesablanması əvvəlki illərdən ciddi  fərqlənmir. Ənənəvi olaraq aşağıdakıları müəyyən etmək vacibdir:

• orta əməkhaqqı üçün hesablama dövrü;
• nəzərə alınan ödənişlər;
• hesablamada istifadə olunan düstur.

Məzuniyyət haqqının ödənilməsi AR ƏM-də necə tənzimlənir?

Məzuniyyət haqqının hesablanması Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsi əsasında aparılır. Hesablamalar zamanı məzuniyyət dövründən əvvəlki 12 təqvim ayı üçün orta əməkhaqqı əsas götürülür. Qeyd edilən maddənin ikinci hissəsinə görə işçi 12 təqvim ayından az işləyib məzuniyyətə çıxdıqda məzuniyyət vaxtı üçün orta əmək haqqının ödənilməsi faktiki işlənmiş tam təqvim ayları əsasında aparılır.

Əmək qabiliyyətini itirilməsi səbəbindən sosial məzuniyyət götürən işçilər üçün bu dövrün müəyyən edilməsi fərqlidir. Belə ki, müvafiq Əsasnaməyə görə dövr olaraq 12 ay götürülür və əmək qanunvericiliyindən fərqli olaraq, bu işçinin işlədiyi müddətdən asılı deyil.

Məzuniyyətin hesablanması zamanı nəzərə alınan dövr

Yuxarıda qeyd edilənləri vergiler.az saytına şərh edən iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov fikrini aşağıdakı nümunələrlə izah edir.

Nümunə 1: 1 mart 2021-ci il tarixdə işə qəbul olunan işçi 15 oktyabr 2021-ci il tarixdə işəgötürənə müraciət edir ki, 22 oktyabr 2021-ci il tarixdən 15 gün müddətinə əmək məzuniyyətinə çıxmaq istəyir. Deməli, işçinin işlədiyi tam ayların sayı 7 ay (1 mart – 30 sentyabr 2021-c il) olduğuna görə hesablama zamanı 7 ayın göstəriciləri əsas götürüləcək.

Müəllifə görə “işçi işə qəbul olunduqdan sonra hər hansı səbəbdən 12 təqvim ayının hamısını işləməyibsə, məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsi zamanı yenə də 12 ay əsas götürülür”.

Nümunə 2: İşçi 1 sentyabr 2020-ci il tarixdə işə qəbul olunub, 2021-ci ilin iyul-avqust aylarında ödənişsiz məzuniyyətə çıxıb. 10 oktyabr 2021-ci il tarixdə əmək məzuniyyəti hüququndan istifadə etmək istəyir.

İşçinin əvvəlki 12 ayın 2 ayında ödənişsiz məzuniyyətlə əlaqədar əmək fəaliyyətinin olmamasına baxmayaraq, məzuniyyət haqqının hesablanması üçün cəmi məbləğ 10 aya yox, 12 aya bölünəcək.

Həmçinin, nəzərə almaq lazımdır ki, işçiyə təyin olunan ödənişsiz məzuniyyətlərin müddəti məzuniyyət haqqının hesablandığı dövrə aid edilmir.

Nümunə 3: 10 fevral 2021-ci ildə işə qəbul olunan işçi 25 noyabr 2021-ci il tarixdə 15 günlük məzuniyyətə çıxır. İşçi 10 mart 2021-ci il tarixindən 10 günlük ödənişsiz məzuniyyətdə olub. Bu halda işəgötürən tərəfindən işçiyə əmək məzuniyyəti haqqının hesablanması üçün 2020-ci ilin mart-oktyabr dövrü əsas götürüləcək. İşçi mart ayında 10 günlük ödənişsiz məzuniyyətdə olduğu üçün hesablamada bu ayın əməkhaqqısı aşağı məbləğdə nəzərə alınacaq.

Gəlin başqa bir nümunədə məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsi qaydasına baxaq.

Nümunə 4: “Merkur” MMC – də çalışan işçi 1 aprel 2020-ci il tarixində işə başlayıb. Həmin işçiyə  çalışdığı bütün aylar üzrə 500 manat əməkhaqqı hesablanılıb. 15 noyabr 2020-ci il tarixində işçi işəgötürənə müraciət edərək 22 noyabr 2020-ci il tarixdən 15 günlük  məzuniyyətə buraxılmaq  istədiyini bildirir.

Məzuniyyət haqqı = (( 3500 / 7 ay ) / 30,4) x 15 gün = 246,6

Məzuniyyət haqqının ödənilməsi hansı müddətdə aparılmalıdır?

Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsi məzuniyyətin başlanmasına ən geci üç tam təqvim günü qalmış həyat keçirilir. Son tarix həftə sonu və ya iş günü olmayan bayram gününə düşürsə, məzuniyyət haqqı bir gün əvvəl – son iş günündə ödənilməlidir (ƏM, maddə 140.5).

Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsi elə həyata keçirilməlidir ki, məzuniyyətin başlamasına üç tam gün qalsın. Məsələn, işçi bazar ertəsi məzuniyyətə çıxırsa məzuniyyət haqqı cümə axşamı ödənməlidir.

Nümunə 5: İşçi yanvarın 23-də müraciət edərək 30 yanvar tarixdən (bazar ertəsi) məzuniyyətə çıxır. Məzuniyyət haqqı 26 Yanvar (cümə axşamı) günündən gec olmayaraq ödəmək daha təhlükəsizdir.

Məzuniyyət müddətində işçilərin vəzifə maaşlarında artım baş verərsə, məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması yerinə yetirilməlidir.

Məzuniyyətin ödənilməsi zamanı “3 günlük” müddətə əməl etmək vacibdirmi?

Vacibdir, çünki AR ƏM-in 140.5 maddəsinin tələbləri pozularsa Əmək Müfəttişliyi işəgötürənə sanksiyalar tətbiq edə bilər.

Bəzi hallarda orta əməkhaqqının verilməsi məzuniyyət başladıqdan sonra təmin edilir. Bu halda məzuniyyətin, işçinin tələbi ilə, məzuniyyət haqqının ödənildiyi tarixdən  hesablanması mümkündür, bir şərtlə ki, müqavilədə digər hallar müəyyən olunmasın.

Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının ödənilməsina görə işəgötürən inzibati məsuliyyət daşıyır. Əgər işəgötürən tərəfindən hər hansı qanun pozuntusu edilərsə, (riyazi hesablamalar nəticəsində yaranan səhvlər istisnadır) o, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.4-cü bəndinə uyğun olaraq, 700 manatdan 1500 manata qədər cərimələnə  bilər.

Mühasiblərin və sahibkarların diqqət verdiyi mövzulardan biri də əsas vəsaitlərin yenidən qiymətləndirilməsi və bununla bağlı amortizasiya məbləğinin hesablanmasıdır. Mövzu ilə bağlı  sərbəst auditor Altay Cəfərov nümunələr əsasında aydınlıq gətirir. 

Tutaq ki, “AA” MMC-nin balansında illik dəyəri 20.000 manat olan əsas vəsait vardır. Şirkət mənfəət vergisi ödəyicisidir və illər ərzində əsas vəsaitə 6.000 manat amortizasiya hesablanıb (amortizasiya norması 7%-dir), qalıq dəyəri isə 14.000 manatdır. MMC rəhbərliyi əsas vəsaitin yenidən qiymətləndirilməsi ilə bağlı qərara gəlib və qiymətləndirmədən sonra əsas vəsaitin balans dəyəri 18.000 manat olub. Bu halda “AA” MMC vergi uçotunu necə formalaşdırmalıdır?

İlkin olaraq, Vergi Məcəlləsinin 104-cü maddəsinə nəzər yetirməliyik. Məcəllənin 104.5-ci maddəsində göstərilib ki, əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artım (yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində yaranan müsbət fərq) mənfəət vergisinin vergitutma obyekti deyil. Maddədən aydın olur ki, bizim misalda yenidən qiymətləndirmədən yaranan (18.000 – 14.000) 4.000 manat fərq mənfəət vergisi üçün gəlir sayılmır, ancaq əsas vəsaitin dəyərini artırır.

Bəs qalıq dəyəri olan 14.000 manata amortizasiya hesablanmalıdırmı?

Bir çox hallarda mühasiblər yenidən qiymətləndirmədən sonra əsas vəsaitlərə amortizasiyanı tam məbləğə hesablayırlar və gəlirdən çıxırlar. Yəni, bizim misalımızda olan 18.000 manata amortizasiya hesablayırlar. Məsələyə tam aydınlıq gətirmək üçün Vergi Məcəlləsinin 114-cü maddəsinə nəzər yetirək.

Məcəllənin 114.6-cı maddəsinə əsasən, amortizasiya hesablanması məqsədləri üçün əsas vəsaitlər (vəsait) üzrə vergi ilinin sonuna qalıq dəyəri aşağıdakı qaydada müəyyənləşdirilən (lakin sıfırdan aşağı olmayan) məbləğdən ibarət olur:

• əsas vəsaitlərin (vəsaitin) əvvəlki ilin sonuna qalıq dəyərinə (həmin il üçün hesablanmış amortizasiya məbləği çıxıldıqdan sonra qalan dəyər) bu Məcəllənin 143-cü maddəsinə uyğun olaraq cari ildə daxil olmuş əsas vəsaitlərin (vəsaitin) dəyəri, habelə cari ildə bu Məcəllənin 115-ci maddəsinə əsasən müəyyən edilən təmir xərclərinin məhdudlaşdırmadan artıq olan hissəsi əlavə edilir, vergi ilində təqdim edilmiş, ləğv edilmiş və ya qalıq dəyəri 500 manatdan və ya ilkin dəyərin 5 faizindən az olduqda əsas vəsaitlərin qalıq dəyəri çıxılır. Əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artım (yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində yaranan müsbət fərq) amortizasiya hesablanması məqsədləri üçün əsas vəsaitlərin (vəsaitin) vergi ilinin sonuna qalıq dəyərinə əlavə olunmur.

Maddədən tam aydın olur ki, yenidən qiymətləndirmədən yaranan fərq amortizasiya hesablamaq üçün əsas vəsaitlərin qalıq dəyərinə əlavə edilmir. Deməli, balansda əsas vəsaitin dəyəri 18.000 manat olacaq, ancaq amortizasiya məqsədləri üçün qalıq dəyəri isə 14.000 manat kimi qalacaq. Odur ki, növbəti ildə gəlirdən çıxılan amortizasiya məbləği 1.260 manat yox, 980 manat olacaq:

14.000 x 7% = 980 manat.

Bəs yenidən qiymətləndirmədən formalaşmış 4.000 manatın aqibəti necə olacaq və həmin 4.000 manata da amortizasiya hesablana bilərmi?

Yenidən qiymətləndirmədən yaranan 4.000 manat əsas vəsaitlərin dəyərinə əlavə olunur və eyni zamanda kapitalda əks etdirilməlidir. Həmin məbləğə də 7% amortizasiya hesablanıla bilər. Bu halda, 280 manat kapitalın azaldılması kimi əks olunacaq:

4.000 x 7% = 280 manat.

Yəni, amortizasiya ayırmaları kimi əsas vəsaitin kapitalda olan hissəsindən də amortizasiya hesablanıla və kapitaldan azaldıla bilər.

Mənbə: vergiler.az

Birbank Biznes hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün kredit xəttindən istifadəyə dair yeni onlayn xidmət təqdim edir. Belə ki, Birbank Biznes istifadəçiləri artıq kredit xəttindən istifadəni tam olaraq onlayn formada edə biləcək, əlavə vaxt itkisinin qarşısını almış olacaqlar.

Xidmət tam rəqəmsal olaraq məsafədən həyata keçirildiyi üçün müraciəti həm ölkə daxilində, həm də ölkə xaricindən etmək mümkündür. Artıq kredit xəttinin istifadəsi üçün vaxt itirərək bank filialına gəlməyə, müştəri menecerinə müraciət etməyə ehtiyac yoxdur.

Müraciət üçün link: https://my.birbank.business/login

Qeyd edək ki, Birbank Biznes-də biznes sahiblərinin mütəmadi istifadə etdiyi bir sıra xidmətlər var:

• Biznes bank hesablarının açılması
• Təcili köçürmələr, milli və xarici valyutada köçürmələr
• Nağdsız ödənişlər
• Əməkhaqqı və biznes kartların sifarişi, çatdırılması və onlara mədaxil
• POS-terminal sifarişi, POS əməliyyatlarının onlayn izlənilməsi və çıxarışların əldə olunması
• Cari və kart hesabından QR-nağdlaşdırma
• Sənəd dövriyyəsi və sənədlərin kütləvi imzalanması
• Biznes krediti və bank qarantiyaları
• Mobil POS, e-ticarət və “Kliklə ödə” xidmətləri
• Açıq Bankçılıq Xidmətləri
• Özəl tarif paketləri və s.

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Vergi qeydiyyatında olmayan fiziki şəxslərin xidməti müqavilə əsasında əldə etdikləri gəlirlərdən vergi və sosial sığorta haqqı hansı qaydada tutulur? Mövzunu əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edir.

İşəgötürən tərəfindən vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxslə Mülki Məcəllə ilə tənzimlənən mülki-hüquqi müqavilə (xidməti müqavilə) bağlanarkən həmin xidmətlərə görə aparılan ödənişlərin Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsində qeyd olunmuş güzəşt nəzərə alınmadan ödəmə mənbəyində Məcəllənin 101.1-ci maddəsinə əsasən vergi dərəcələrinə uyğun gəlir vergisi hesablanır. Vergi “Ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsi” ilə hesabat rübündən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq vergi orqanına bəyan edilməli və həmin müddətədək büdcəyə ödənilməlidir.

Hər ay üçün hesablanmış məcburi dövlət sosial sığorta haqqı əməkhaqqı və digər gəlirlər üzrə ödənişlərlə eyni vaxtda, lakin sonrakı ayın 15-dən gec olmayaraq tam məbləğdə yalnız nağdsız hesablaşma qaydasında ödənilir.

Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin əsas iş yerində (əmək kitabçasının olduğu yerdə) hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda 200 manat, illik gəliri 30.000 manatadək olduqda 2.400 manat məbləğində olan hissəsi vergidən azaddır.

Vergi Məcəlləsinin 101.1-3-cü maddəsinə əsasən, fiziki şəxslərin bu Məcəllənin 150.1.1-ci və 150.1.2-ci maddələrinə əsasən ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunan gəlirlərindən vergi həmin Məcəllənin 101.1-ci və 101.1-1-ci maddələrində nəzərdə tutulan dərəcələrə uyğun qaydada hesablanır və aidiyyəti üzrə ödənilir. Bu Məcəllənin 150.1.3-cü və 150.1.7-ci (vergi orqanlarında uçota alınmayan fiziki şəxslərin göstərdiyi xidmətlərə (işlərə) münasibətdə) maddələri tətbiq edilərkən gəlir vergisi həmin Məcəllənin 101.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan verginin dərəcəsi, müvafiq olaraq, pensiya alan və xidmət göstərən şəxsin gəlirlərinə tətbiq edilməklə hesablanır.

Vergi Məcəlləsinin 150.1.7-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanlarında uçota alınmayan, VÖEN təqdim etməyən fiziki şəxslərin göstərdiyi xidmətlərə (işlərə) görə həmin fiziki şəxslərə haqq ödəyən hüquqi şəxslər və ya fərdi sahibkarlar ödəmə mənbəyində vergini tutmağa borcludurlar.

“Sosial sığorta haqqında” Qanunun 14.5.2-ci maddəsinə əsasən, mülki xarakterli müqavilələrlə işləyənlər (fərdi sahibkarlar istisna olmaqla) üzrə ödəmə mənbəyindən tutulmaqla – gəlirlərinin 25 faizi miqdarında sosial sığorta haqqı ödəməlidirlər.

Aşağdakı nümunədə VÖEN-i olmayan fiziki şəxsin vergi öhdəliklərinə baxaq:

Misal: VÖEN-i olmayan fiziki şəxs tərəfindən 2.900 manat dəyərində xidmət göstərilib. Bu zaman vergi öhdəlikləri nə qədər olacaq?

Gəlir vergisi: 2500 x 14% = 350 manat;

(2900 – 2500 ) x 25% = 100 manat;

350 + 100 = 450 manat;

Sosial sığorta haqqı: 2900 x 25% = 725 manat.

Deməli, həmin fiziki şəxsin gəlirindən ödəmə mənbəyində 450 manat vergi, 725 manat sosial sığorta haqqı tutulub büdcəyə ödəniləcək.

Mənbə: vergiler.az