Blog Full

Əməkhaqqı təlimi

“Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi” sizi “Əməkhaqqı təlimi”nə qoşulmağa dəvət edir.

Təlimin ümumi müddəti: 15 saat

Təlimdə əhatə ediləcək mövzular:

I dərs. Əməkhaqqı haqqında ümumi anlayışlar

• İstehsalat təqvimi;
• Adi və cəmlənmiş uçot, növbəli iş rejimləri, iş günləri və iş saatlarının uçotu;
• Dövlət və neft sektorunda əməkhaqqı hesablamaları;
• Qeyri-dövlət və qeyri-neft sektorunda əməkhaqqı hesablamaları;
• Əməkhaqqı fonduna daxil olmayan ödənişlər (ezamiyyə hesablama qaydaları);
• Orta əməkhaqqı saxlanılan hallar (təhsil məzuniyyəti, ezamiyyə və s.) və orta əməkhaqqı hesablanma qaydaları.

II dərs. Məzuniyyət hesablanması

• Məzuniyyət və onun növləri;
• Əmək, təhsil məzuniyyəti, kollektiv müqavilələrdə nəzərdə tutulan digər ödənişli məzuniyyətlər barədə məlumat;
• Məzuniyyətlərin hesablanması qaydaları;
• Məzuniyyətlər hesablanması zamanı nəzərə alınan gəlirlər;
• Məzuniyyətlər hesablanması zamanı nəzərə alınmayan gəlirlər;
• Məzuniyyətə görə kompensasiya hesablanması zamanı nəzərə alınmalı məqamlar;
• Azərbaycan Respublikası nazirlər kabinetinin 137 nömrəli qərarı;
• Azərbaycan Respublikası nazirlər kabinetinin 126 nömrəli qərarı.

III dərs. Müavinətlərin hesablanması

• Müavinətlər və onların növləri;
• Hamiləliyə və doğuma görə müavinətin hesablanması;
• Qismən ödənişli məzuniyyətlər;
• Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı müavinətin hesablanması qaydaları;
• Müavinətlər hesablanan zaman nəzərə alınan gəlirlər;
• Müavinətlər hesablanan zaman əlavə iş yerindəki gəlirin nəzərə alınması qaydaları;
• Müavinətlər hesablanan zaman mükafatların nəzərə alınması qaydaları;
• Azərbaycan respublikası Nazirlər Kabinetinin 189 nömrəli qərarı;
• Xəstəlik vərəqələrinin doldurulmasi qaydaları (xəstəlik vərəqələri üzərində misallarla izahı);
• Digər birdəfəlik müavinətlərin hesablanması qaydaları.

IV dərs. Əməkhaqqıdan tutulmalar

• Gəlir vergisi;
• Gəlir vergisi üzrə azadolma və güzəştlər;
• MDSS üzrə tutulmalar və azadolmalar;
• İşsizlikdən sığorta haqqından tutulmalar və azadolmalar;
• İcbari tibbi sığorta haqqından tutulmalar və azadolmalar;
• Həyat yaşam sığortasına ayırmalar zamanı tutulmaların tənzimlənməsi.

V dərs. Əməkhaqqı hesablamaları üzrə müxabirləşmələr

• Əməkhaqqı hesablanma cədvəli üzrə müxabirləşmələrin verilməsi;
• Əməkhaqqından tutulmalar üzrə müxabirləşmələri verilməsi;
• Ezamiyyə xərcləri üzrə müxabirləşmələrin verilməsi;
• Əməkhaqqı ödənilməsi üzrə müxabirləşmələrin verilməsi.

Proqramı yükləyin: Əməkhaqqı təlimi

Kurslara qoşulmaq və ya ödəniş, başlama tarixi və s. haqda məlumat almaq üçün müvafiq linkdən qeydiyyatdan keçə bilərsiniz. Ən qısa zamanda əməkdaşlarımız sizə geri dönüş edəcəklər: https://crmform.azgroup.az/

Əlaqə:

📞+994 12 310 09 29

📱+994 50 225 82 05

Ünvan: Caspian Plaza

Maliyyə hesabatlarının icbari auditi əsasən orta və iri sahibkarlıq subyektlərinə şamil olunur (Bax: https://www.muhasibat.az/mmc-lerin-mecburi-auditden-kechmesi/) İşçilərinin sayı 50 nəfərdən və ya illik gəlirləri (və ya xərcləri) 3 milyon manatdan çox olan istənilən MMC icbari olaraq kənar audit yoxlamasından keçməlidir. “A Audit and Consulting” MMC-nin direktoru, auditor Rüfət Əliyev icbari auditin subyektləri və onların vəzifələrini şərh edir.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra, müvafiq olaraq sonrakı ilin aprel ayının 30-dan və iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidirlər. Bu isə o deməkdir ki, bəzən işçi sayı 50 nəfərdən və ya illik gəlirləri (və ya xərcləri) 3 milyon manatdan az olan müəssisələr də icbari auditin subyekti ola bilir. Çox təəssüf ki, bir çox sahibkar və ya mühasiblərin bu barədə məlumatsızlığı və ya natamam bilgiyə sahib olması sonda şirkətin cərimələnməsi ilə nəticələnir. Belə ki, adətən bu kimi proseslərin nəticəsi iki haldan kənar olmur. Ya icbari auditdən yayınılır, ya da ki, audit prosesi vaxtında təşkil edilmir. İndi isə misallarla hansı hallarda auditin təşkilinin dövriyyədən və işçi sayından asılı olmadığını göstərək.

Misal 1: “A” şirkətinin illik dövriyyəsi 1 250 055 manat, işçi sayı isə 19 nəfərdir. Onun tabeliyində 2 000 756 manat gəlirə və 12 nəfərlik işçi heyətinə malik “B” şirkəti olduğundan, A şirkəti hər il üçün sonrakı ilin iyun ayının 30-dan gec olmayaraq birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını kənar audit yoxlamasından keçirməlidir.

Səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspert və ya mütəxəssis hansı hallarda cəlb edilir?

Misal 2: “C” şirkətinin illik gəlirləri 1 375 000 manat, işçi sayı isə 11 nəfərdir. Şirkətin törəməsi olan “D”şirkəti isə 45 000 manat gəlirə və 2 nəfər işçiyə sahibdir. Nazirlər Kabinetinin 2010-cu il 27 may tarixli, 97 nömrəli qərarının 3.1-ci bəndinə əsasən, “C” şirkəti illik birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidir.

Misallarda diqqət etdinizsə, “A” şirkətinin illik gəlirləri törəməsi ilə birgə 3 millyon manatı keçsə də “C” şirkətində bu meyar baş tutmayıb. Amma, hər iki şirkət Nazirlər Kabinetinin qeyd etdiyimiz qərarına əsasən icbari auditin subyekti olub. Bu isə o deməkdir ki, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarına malik təsərrüfat subyektlərində işçi sayı və illik gəlirlər meyar olaraq nəzərə alınmır. Yəni, şirkətin istər ayrılıqda, istərsə də törəmə müəsissələri ilə birlikdə illik gəlirləri 3 milyondan az olsa da hər il üçün birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını auditor rəyi ilə birlikdə təqdim etmək öhdəliyi vardır.

Təcrübədə törəmə şirkətlərə ayrılıqda icbari auditin tətbiqinə də rast gəlinir.

Misal 3: “Qamma” şirkəti “Alfa” şirkətinin tabeliyində fəaliyyət göstərir və 2022-ci ili 3 milyondan yuxarı dövriyyə ilə bitirib. Bu, “Qamma” şirkətinin cari ilin aprel ayının 30-dək maliyyə hesabatlarını kənar auditor rəyi ilə təqdim etməli olduğunu göstərir. Müvafiq olaraq “Alfa” şirkəti də iyun ayının 30-dan gec olmayaraq birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını təqdim etməlidir.

Məlumat üçün qeyd edək ki, icbari auditdən yayınmaya görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) 464-cü maddəsinə əsasən, “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda (Bax: https://vergi.az/mmc-lerin-mecburi-auditden-kechmesi/) həyata keçirilməli olan məcburi auditdən yayınmağa görə – vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan altı yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Vaxtında həyata keçirilməyən auditə görə isə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən Mühasibat uçotu subyekti tərəfindən maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim edilməli olan digər hesabat və məlumatların hazırlanması, təqdim olunması, dərc edilməsi, o cümlədən hesabatlarda və qanuna əsasən tələb olunan digər məlumat formalarında informasiya və göstəricilərin əks etdirilməsi, həmçinin, uçot sənədlərinin saxlanılması ilə əlaqədar qanunla müəyyən edilmiş qaydaların pozulmasına, habelə “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq mühasibat uçotunun aparılmamasına görə – vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan dörd yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Mənbə: vergiler.az

Vergi ödəyicilərində yoxlamalar həyata keçirilərkən vergi orqanları və onların vəzifəli şəxsləri düzgün qərar qəbul etmək üçün əhəmiyyətli olan bütün halları aydınlaşdırmalıdırlar. Səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspertlərin cəlb olunması ilə bağlı yaranan sullara “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə və mühasibat işləri üzrə layihə rəhbəri Elnur Səmədzadə aydınlıq gətirir.

Səyyar vergi yoxlaması illik təqdim edilən tədiyyə növləri, yəni mənfəət, gəlir, əmlak və torpaq vergiləri üzrə vergi ödəyicisinin son 3 təqvim ilindən çox olmayan fəaliyyətini, digər tədiyyə növləri üzrə isə həmin yoxlamanın həyata keçirildiyi il də daxil olmaqla vergi ödəyicisinin son 3 ildən çox olmayan fəaliyyətini əhatə edə bilər.

Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin fəaliyyətinə aid olmayan məsələlərin izah olunması üçün xüsusi bilik və təcrübə tələb olunur. Ortaya çıxan məsələlərin xüsusi biliklərə əsaslanaraq izahı üçün vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin qərarına əsasən ekspertiza təyin edilir. Qərarda ekspertizanın təyin edilməsi üçün əsaslar, ekspertin adı və ya ekspertiza keçirən təşkilatın adı, ekspert qarşısında qoyulan məsələlər və ekspertə təqdim olunan materiallar göstərilir. Vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin qərarına əsasən ekspertlər aşağıdakı işləri yerinə yetirirlər:

• kontraktın (müqavilənin, standartların, digər normativ sənədlərin tələblərinə uyğun olaraq), əmtəənin, məhsulun kəmiyyət və keyfiyyətinin ekspertizası;
• əmtəə və nəqliyyat vasitələrinin identifikasiyası;
• əmtəənin mənşə ölkəsinin müəyyən edilməsi;
• yükün, o cümlədən sığorta edilmiş yükün vəziyyətinin ekspertizası;
• keyfiyyətin itirilməsi nəzərə alınmaqla sığortaçıya dəyən zərərin dəyər ifadəsi və ya sığorta hadisəsinin başlanması zamanı faktiki kəmiyyəti;
• daşınmaz, daşınar əmlakın və malların qiymətləndirilməsi;
• alğı-satqı, girov, səhmləşdirmə məqsədilə girov qoyulmuş əmlakın bazar qiymətinin müəyyənləşdirilməsi.

Vergitutma obyekti ilə vergitutma bazasının fərqi nədir?

Vergi bazası üzrə hesablamalarda ümumi prinsiplər

Vergitutma elementlərinin müəyyən edilməsi hər hansı verginin müəyyən olunması üçün əsas şərtdir.  AR Vergi Məcəlləsi ilə təyin edilən bu elementlərdən biri vergitutma bazasıdır (maddə 12). Vergi bazası vergitutma obyektinin dəyər, fiziki yaxud digər xarakteristikasıdır. Vergitutma bazası isə vergi bazasının bütün güzəştlərdən sonra qalan yaxud “vergitutma obyektinin vergi tutulan hissəsinin kəmiyyətcə ifadəsidir” (VM, maddə 12.4`).

• Vergi bazası və onun müəyyən edilməsi qaydası Azərbaycanın vergi qanunvericiliyi əsasında müəyyən edilir.
• Vergi ödəyiciləri hər bir vergi dövrünün sonunda vergitutma bazasını mühasibat uçotu registrlərinin məlumatları, habelə vergitutma obyekti yaxud vergitutma ilə bağlı obyektlər üzrə digər sənədləşdirilmiş məlumatlar əsasında hesablayırlar.
• Əvvəlki vergi (hesabat) dövrlərinə aid vergitutma bazasının hesablanması zamanı səhvlər (təhriflər) aşkar edildikdə, cari vergi (hesabat) dövründə vergi bazası və verginin məbləği göstərilən səhvlərin (təhriflərin) yol verildiyi yol verildiyi dövr üçün yenidən hesablanır. Səhvlərin (təhriflərin) baş vermə müddətini müəyyən etmək mümkün olmadıqda, vergitutma bazasının və verginin məbləğinin yenidən hesablanması səhvlərin (təhriflərin) aşkar edildiyi vergi (hesabat) dövrü üçün aparılır.

Ödəniləcək vergi məbləği vergitutma bazasına vergi dərəcəsi tətbiq edilməklə hesablanır.

Vergitutma bazası ilə  vergitutma obyekti arasında fərq

Gəlin bu fərqi konkret nümunə əsasında izah edək (mənbə: vergiler.az).

Sual. Mənim əsas iş yerimdə muzdlu işdən gəlirim 500 manatdır. Bu məbləğin 200 manatı vergidən azaddır. Bu halda ödəmə mənbəyində vergi tutularkən vergitutma obyekti 500 manatdır, yoxsa 300 manat?

Cavab. Vergi Məcəlləsinin 12.3-cü maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti gəlir, mənfəət, əmlak, torpaq, faydalı qazıntılar, təqdim edilmiş malların (işin, xidmətin) dəyəri, ticarət əlavəsi və ya bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən digər vergitutma obyektləridir.

VMəcəlləsinin 12.4-ci maddəsində isə vergitutma bazası müəyyənləşdirilib. Həmin maddədə göstərilir ki, vergitutma bazası vergitutma obyektinin vergi tutulan hissəsinin kəmiyyətcə ifadəsidir.

Qeyd olunanlara əsasən, sorğuda göstərilən halda muzdlu işdən əldə edilən gəlirin tam məbləği (500 manat) gəlir vergisinin vergitutma obyekti, müvafiq azadolma məbləği çıxıldıqdan sonra qalan məbləğ (300 manat) isə vergitutma bazasıdır (Dövlət Vergi Xidməti).

Əsas vergi elementlərindən biri olan vergitutma obyektinin mövcudluğu vergi ödənişini zəruri edən şərtdir. Hər bir verginin Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş müstəqil vergitutma obyekti olmalıdır. Vergitutma bazası isə bu obyektin rəqəmsal göstəricisidir,  məsələn:

• dəyər göstəricisi, pul ölçüsündə – alınan gəlirin və ya mənfəətin məbləği (gəlir vergisi və ya sadələşdirilmiş vergitutma sistemi üçün), satılan məhsulların, xidmətlərin məbləği – ƏDV hüsablamaları üçün);
• fiziki göstərici, məsələn, istehlak edilən vergitutulan resursun miqdarı (nümunə kimi, mədən vergisinə cəlb edilən mineral suların həcmi);
• digər göstəricilər, məsələn, minik avtomobilləri üçün mühərriklərinin həcmindən və Azərbaycan Respublikasının ərazisində qaldığı müddətdən asılı olaraq yol vergisi.

Vergi bazası hər vergi dövrünün sonunda hesablanır. Vergitutma bazası vergi növündən, qanunvericilik səviyyəsindən, ödəyicinin vergitutma rejimindən asılı olduğundan, onun hesablanması üçün vahid prosedur yoxdur.