Blog Full

Qədim Yunanıstanda vergi siyasəti (VI hissə)

V hissəyə nəzər yetirin

Utopik sosial yenidənqurma layihələri ilə yanaşı, Yunanıstanın yaşadığı çətinliklərin, xüsusən də Şərq regionlarını zəbt etməklə aradan qaldırılması üçün konkret əməli tədbirlər də təklif olunurdu.

Bu ideyaların carçısı İsokrat idi ki, o, İrana qarşı ümumellin (ümumyunan) kampaniyası təşkil etmək üçün hansısa güclü dövlət və ya dövlət xadiminin himayəsi altında yunan polislərini (şəhər-dövlətlərini) birləşdirməyə çağırırdı.

Adi dövrdə xalq yığıncağının, məsləhətçilərin və dikastların əksəriyyətini hoplit təbəqəsindən çıxanlar təşkil edirdi, çünki rəsmi vəzifələrin icrasına görə alınan maaş fet sinfinin çoxlu nümayəndələrini cəlb etməyə kifayət etmirdi və xalq yığıncağında asudə vaxtları və nəticə etibarilə sərvətləri olanlar, əsasən həmin şəxslər iştirak edirdilər. Yalnız maliyyə böhranları dövründə dikastların əksəriyyəti yoxsullaşırdı, kritik məqamlarda isə xalq məclisində çoxluğu ən yoxsul təbəqə təşkil edirdi və onun qərarlarının qəbuluna nəzarət edirdi.

Bu ilk növbədə yoxsulların dolanışıqları üçün vəsaitlərinin olmaması ilə bağlı idi, xalq yığıncaqlarında iştirak üçün isə e.ə. IV əsrdə pul mükafatı ödəməyə başlamışdılar. Mükafatın məbləği belə idi: yüzilliyin əvvəlində adı yığıncaqlar üçün bir obol (Obol – təxminən 0,73 qrama bərabər olan çəki vahididir; gümüş) və e.ə. IV əsrin ikinci yarısında altı obol və mühüm yığıncaqlar üçün doqquz obol təşkil edirdi.

Varlı və kasıb vətəndaşların maraqları arasındakı parçalanma Afina dövlətinin ruhuna və səmərəliliyinə təsir etmişdi. Xalqın öz iradəsini, hökmünü qanunla deyil, fərmanla təlqin etmək əzmi ilə qanuna, xüsusən də “yazılmamış qanunlara” hörmət zəifləmişdi.

Əvvəlcə mövcud qanunları qorumağa xidmət edən qanunsuzluq ittihamından həddindən artıq istifadə olunması nəticəsində, o, dəyərdən düşmüşdü; deyilənə görə, həmin qanun Aristofona qarşı ən azından 75 dəfə uğursuz şəkildə irəli sürülmüşdü.

İcra hakimiyyəti tədricən səlahiyyətlərini itirmişdi. Şura edam hüququnu, xəyanətlə bağlı işlərə baxmaq hüququnu və vəzifəyə namizədləri yoxlamadan sonra imtina etmək hüququnu itirmişdi. Bu məsələlərdə son söz Heliya (xalq yığıncağına) məxsus idi. Şuranın diplomatik danışıqlar aparmaq və maliyyəni idarə etmək səlahiyyətləri xalq yığıncağının xeyrinə məhdudlaşdırılmışdı.

Amerikanın mühasibat uçotu sistemi

Xalq yüksək vəzifəli məmurlara şübhə ilə baxırdı və onların bir çoxu Heliya tərəfindən edam edilmiş, sürgünə göndərilmiş və ya cərimə olunmuşdu. Xalqda onlara qarşı mərhəmət hissi yox idi. “Xalqa yaxşı məsləhət vermədiyinə görə” xəyanətdə ittiham olunan Kallistrat 361-ci ildə ölümdən qurtulmaq üçün qaçmağa məcbur olmuşdu. Təxminən 355-ci ildə o, geri qayıtmış və on iki Tanrının səcdəgahına bağışlanmasından ötrü müraciət etmişdi, amma, buna baxmayaraq, Kallistrat edam edilmişdi.

İstənilən yüksək vəzifəli məmur, hətta məsləhətçi üçün belə, siyasətlə məşğul olmaq son dərəcə təhlükəli bir iş olmuşdu. “Xalq heç vaxt yanılmaz” prinsipi onun siyasətinin səhv ola bilməyəcəyini və hər hansı uğursuzluğa görə icra hakimiyyətinin məsuliyyət daşıması demək idi.

Həmin dövrün Afina demokratiyası daha mötədil və hətta qeyri-demokratik idarəetmə tipinə üstünlük verənlər tərəfindən “ifrat demokratiya” nümunəsi kimi ciddi şəkildə tənqid olunurdu. Fukididin və Aristofanın varisləri – Platon, İsokrat, Ksenofont, Teopomp və Aristotel xalq məclisinin və Heliya məhkəməsinin ritorika və ya imperiya ambisiyalarının təsiri altında qəbul edilən ehtiyatsız qərarlarını pisləyirdilər. Aristotel yazırdı: “Xalq öz iradəsi ilə hər şeyə sərəncam verməyə başlamışdı; dövlətin bütün idarəçiliyi xalqın tam səlahiyyətində olan xalq yığıncağının fərmanları və məhkəmələrin qərarları əsasında həyata keçirilirdi”.

Bu cür birbaşa demokratiya ilə siyasi liderin şəxsiyyəti fövqəladə əhəmiyyət kəsb edirdi. Natiqlər xalq yığıncaqlarını və ya məhkəmələri öz fikirlərini qəbul etməyə inandırmaqla məşğul idilər. Onların arasında ən həyasızları qaranın ağ olduğunu sübut edə bilən, istedadını istənilən himayəçiyə satan siyasətin sofistləri (şüurlu şəkildə zahirən məntiqli, lakin yanlış və yalan arqumentlərdən istifadə edən) idi. Hətta məsuliyyətli dövlət xadimi adına iddia edənlər də əvvəldən xalqın bütün istəklərinə uymalı idilər ki, heç olmasa hansısa təsir əldə edə bilsinlər.

Siyasətləri nə qədər cinayətkar olsa da, natiqləri rəsmi vəzfədə olmadıqları halda məhkəmə qarşısına çıxarmaq elə də asan deyildi. Bu cinayətin günahı siyasəti icra edənlərin üzərinə düşürdü. Artıq e.ə. IV əsrdə varlı təbəqələr sosial inqilab təhlükəsindən o dərəcədə qorxuya düşmüşdülər ki, dövlət quruluşunun monarxiya olduğu və  mövcud nizamın müdafiəçisi kimi qəbul etdikləri Makedoniyanın tərəfinə keçmişdilər.

VII hissəyə nəzər yetirin

Mülkiyyətimdə olan obyekti müqavilə ilə icarəyə vermişəm. Obyekti icarəyə götürən şəxs onu üçüncü şəxslərə icarəyə verə bilərmi və bu zaman onun hansı vergi öhdəliyi yaranır?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, fiziki şəxsə icarə haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslər tərəfindən ödənildikdə icarədən gəlirlər üzrə vergi öhdəliyi ödəmə mənbəyində (14 faiz dərəcə ilə) icarəyə götürən şəxslər tərəfindən yerinə yetirilir. Fiziki şəxsin gəlirləri yalnız icarədən olduğu halda vergi uçotuna alınmaq və bununla bağlı bəyannamə təqdim etmək öhdəliyi yaranmır.

İcarə haqqını ödəyən şəxs vergi ödəyicisi kimi uçotda olmadıqda isə icarəyə verən fiziki şəxs özü vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçota alınmalı (VÖEN almalı) və bu fəaliyyətdən əldə etdiyi gəlirdən 14 faiz dərəcə ilə vergini hesablamalı, hesabat ilindən sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq “Gəlir vergisinin bəyannaməsi”ni vergi orqanına təqdim etməklə həmin müddətdə də hesablanmış gəlir vergisinin məbləğini dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Müraciətinizdə qeyd olunan hər iki halda fiziki şəxsə icarə haqqını ödəyən şəxs vergi ödəyicisi kimi uçotda olduğu halda icarə haqqı məbləğində ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergini tutmalı, büdcəyə ödəməli və bəyannamə təqdim etməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 99.3.3-cü, 124-cü maddələri.

Mənbə: vergiler.az

İcbari auditlə bağlı yanlış yanaşma nəyə gətirir?

Əməkhaqqı təlimi

“Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi” sizi “Əməkhaqqı təlimi”nə qoşulmağa dəvət edir.

Təlimin ümumi müddəti: 15 saat

Təlimdə əhatə ediləcək mövzular:

I dərs. Əməkhaqqı haqqında ümumi anlayışlar

• İstehsalat təqvimi;
• Adi və cəmlənmiş uçot, növbəli iş rejimləri, iş günləri və iş saatlarının uçotu;
• Dövlət və neft sektorunda əməkhaqqı hesablamaları;
• Qeyri-dövlət və qeyri-neft sektorunda əməkhaqqı hesablamaları;
• Əməkhaqqı fonduna daxil olmayan ödənişlər (ezamiyyə hesablama qaydaları);
• Orta əməkhaqqı saxlanılan hallar (təhsil məzuniyyəti, ezamiyyə və s.) və orta əməkhaqqı hesablanma qaydaları.

II dərs. Məzuniyyət hesablanması

• Məzuniyyət və onun növləri;
• Əmək, təhsil məzuniyyəti, kollektiv müqavilələrdə nəzərdə tutulan digər ödənişli məzuniyyətlər barədə məlumat;
• Məzuniyyətlərin hesablanması qaydaları;
• Məzuniyyətlər hesablanması zamanı nəzərə alınan gəlirlər;
• Məzuniyyətlər hesablanması zamanı nəzərə alınmayan gəlirlər;
• Məzuniyyətə görə kompensasiya hesablanması zamanı nəzərə alınmalı məqamlar;
• Azərbaycan Respublikası nazirlər kabinetinin 137 nömrəli qərarı;
• Azərbaycan Respublikası nazirlər kabinetinin 126 nömrəli qərarı.

III dərs. Müavinətlərin hesablanması

• Müavinətlər və onların növləri;
• Hamiləliyə və doğuma görə müavinətin hesablanması;
• Qismən ödənişli məzuniyyətlər;
• Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı müavinətin hesablanması qaydaları;
• Müavinətlər hesablanan zaman nəzərə alınan gəlirlər;
• Müavinətlər hesablanan zaman əlavə iş yerindəki gəlirin nəzərə alınması qaydaları;
• Müavinətlər hesablanan zaman mükafatların nəzərə alınması qaydaları;
• Azərbaycan respublikası Nazirlər Kabinetinin 189 nömrəli qərarı;
• Xəstəlik vərəqələrinin doldurulmasi qaydaları (xəstəlik vərəqələri üzərində misallarla izahı);
• Digər birdəfəlik müavinətlərin hesablanması qaydaları.

IV dərs. Əməkhaqqıdan tutulmalar

• Gəlir vergisi;
• Gəlir vergisi üzrə azadolma və güzəştlər;
• MDSS üzrə tutulmalar və azadolmalar;
• İşsizlikdən sığorta haqqından tutulmalar və azadolmalar;
• İcbari tibbi sığorta haqqından tutulmalar və azadolmalar;
• Həyat yaşam sığortasına ayırmalar zamanı tutulmaların tənzimlənməsi.

V dərs. Əməkhaqqı hesablamaları üzrə müxabirləşmələr

• Əməkhaqqı hesablanma cədvəli üzrə müxabirləşmələrin verilməsi;
• Əməkhaqqından tutulmalar üzrə müxabirləşmələri verilməsi;
• Ezamiyyə xərcləri üzrə müxabirləşmələrin verilməsi;
• Əməkhaqqı ödənilməsi üzrə müxabirləşmələrin verilməsi.

Proqramı yükləyin: Əməkhaqqı təlimi

Kurslara qoşulmaq və ya ödəniş, başlama tarixi və s. haqda məlumat almaq üçün müvafiq linkdən qeydiyyatdan keçə bilərsiniz. Ən qısa zamanda əməkdaşlarımız sizə geri dönüş edəcəklər: https://crmform.azgroup.az/

Əlaqə:

📞+994 12 310 09 29

📱+994 50 225 82 05

Ünvan: Caspian Plaza

Maliyyə hesabatlarının icbari auditi əsasən orta və iri sahibkarlıq subyektlərinə şamil olunur (Bax: https://www.muhasibat.az/mmc-lerin-mecburi-auditden-kechmesi/) İşçilərinin sayı 50 nəfərdən və ya illik gəlirləri (və ya xərcləri) 3 milyon manatdan çox olan istənilən MMC icbari olaraq kənar audit yoxlamasından keçməlidir. “A Audit and Consulting” MMC-nin direktoru, auditor Rüfət Əliyev icbari auditin subyektləri və onların vəzifələrini şərh edir.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə kommersiya təşkilatları illik maliyyə hesabatlarını və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını hesabat dövrü başa çatdıqdan sonra, müvafiq olaraq sonrakı ilin aprel ayının 30-dan və iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidirlər. Bu isə o deməkdir ki, bəzən işçi sayı 50 nəfərdən və ya illik gəlirləri (və ya xərcləri) 3 milyon manatdan az olan müəssisələr də icbari auditin subyekti ola bilir. Çox təəssüf ki, bir çox sahibkar və ya mühasiblərin bu barədə məlumatsızlığı və ya natamam bilgiyə sahib olması sonda şirkətin cərimələnməsi ilə nəticələnir. Belə ki, adətən bu kimi proseslərin nəticəsi iki haldan kənar olmur. Ya icbari auditdən yayınılır, ya da ki, audit prosesi vaxtında təşkil edilmir. İndi isə misallarla hansı hallarda auditin təşkilinin dövriyyədən və işçi sayından asılı olmadığını göstərək.

Misal 1: “A” şirkətinin illik dövriyyəsi 1 250 055 manat, işçi sayı isə 19 nəfərdir. Onun tabeliyində 2 000 756 manat gəlirə və 12 nəfərlik işçi heyətinə malik “B” şirkəti olduğundan, A şirkəti hər il üçün sonrakı ilin iyun ayının 30-dan gec olmayaraq birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını kənar audit yoxlamasından keçirməlidir.

Səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspert və ya mütəxəssis hansı hallarda cəlb edilir?

Misal 2: “C” şirkətinin illik gəlirləri 1 375 000 manat, işçi sayı isə 11 nəfərdir. Şirkətin törəməsi olan “D”şirkəti isə 45 000 manat gəlirə və 2 nəfər işçiyə sahibdir. Nazirlər Kabinetinin 2010-cu il 27 may tarixli, 97 nömrəli qərarının 3.1-ci bəndinə əsasən, “C” şirkəti illik birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını iyun ayının 30-dan gec olmayaraq təqdim etməlidir.

Misallarda diqqət etdinizsə, “A” şirkətinin illik gəlirləri törəməsi ilə birgə 3 millyon manatı keçsə də “C” şirkətində bu meyar baş tutmayıb. Amma, hər iki şirkət Nazirlər Kabinetinin qeyd etdiyimiz qərarına əsasən icbari auditin subyekti olub. Bu isə o deməkdir ki, birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarına malik təsərrüfat subyektlərində işçi sayı və illik gəlirlər meyar olaraq nəzərə alınmır. Yəni, şirkətin istər ayrılıqda, istərsə də törəmə müəsissələri ilə birlikdə illik gəlirləri 3 milyondan az olsa da hər il üçün birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını auditor rəyi ilə birlikdə təqdim etmək öhdəliyi vardır.

Təcrübədə törəmə şirkətlərə ayrılıqda icbari auditin tətbiqinə də rast gəlinir.

Misal 3: “Qamma” şirkəti “Alfa” şirkətinin tabeliyində fəaliyyət göstərir və 2022-ci ili 3 milyondan yuxarı dövriyyə ilə bitirib. Bu, “Qamma” şirkətinin cari ilin aprel ayının 30-dək maliyyə hesabatlarını kənar auditor rəyi ilə təqdim etməli olduğunu göstərir. Müvafiq olaraq “Alfa” şirkəti də iyun ayının 30-dan gec olmayaraq birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını təqdim etməlidir.

Məlumat üçün qeyd edək ki, icbari auditdən yayınmaya görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) 464-cü maddəsinə əsasən, “Auditor xidməti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə nəzərdə tutulmuş hallarda (Bax: https://vergi.az/mmc-lerin-mecburi-auditden-kechmesi/) həyata keçirilməli olan məcburi auditdən yayınmağa görə – vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan altı yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min beş yüz manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Vaxtında həyata keçirilməyən auditə görə isə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsinə əsasən Mühasibat uçotu subyekti tərəfindən maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqana (quruma) təqdim edilməli olan digər hesabat və məlumatların hazırlanması, təqdim olunması, dərc edilməsi, o cümlədən hesabatlarda və qanuna əsasən tələb olunan digər məlumat formalarında informasiya və göstəricilərin əks etdirilməsi, həmçinin, uçot sənədlərinin saxlanılması ilə əlaqədar qanunla müəyyən edilmiş qaydaların pozulmasına, habelə “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə uyğun olaraq mühasibat uçotunun aparılmamasına görə – vəzifəli şəxslər üç yüz manatdan dörd yüz manatadək məbləğdə, hüquqi şəxslər min beş yüz manatdan iki min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Mənbə: vergiler.az