Blog Full

“İcazə” blanklarından istifadə mexanizmi

Xarici ölkələrə həyata keçirilən beynəlxalq yük daşımaları, hansı ki, barəsində icazə sistemi tətbiq olunur, həmin daşınmalar AR qanunvericiliyinə əsasən tənzimlənən qaydalarla “İcazə” blankları əsasında həyata keçirilir. Avtonəqliyyat vasitəsilə digər dövlətlərin ərazisində daşınma etmək üçün “İcazə” blankı almış daşıyıcılar, həmin icazədən düzgün istifadəyə, onun lazımi vəziyyətdə saxlanılmasına, vaxtında təhvil verilməsinə görə məsuliyyətli sayılırlar.

Avtonəqliyyat vasitələrilə beynəlxalq daşımaları həyata keçirən sürücülər beynəlxalq daşımalara aid konvensiyalar (beynəlxalq), sazişlər, digər sənədlər, həmçinin sözügedən daşınmalara aid xüsusiyyətlər haqqında lazımi bilgilərə sahib olmalıdırlar. Bu biliklərə sahib olmaqdan ötrü müvafiq icra hakimiyyəti orqanının təsdiq etdiyi proqrama uyğun şəkildə xüsusi hazırlıq keçməlidirlər.

Beynəlxalq daşımaların (avtomobil nəqliyyatı) baş tutması üçün “İcazə” blankları önəmli iqtisadi alətdir. Beynəlxalq daşımalar “İcazə” blanklarının bölgüsü Azərbaycan Beynəlxalq Avtomobil Daşıyıcıları Assosiasiyası (ABADA) tərəfindən həyata keçirilir. Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi (NRYTN) ilə ABADA İctimai Birliyi qeyd olunan məsələylə əlaqədar olaraq razılaşma əldə etmişdir. Burada əsas məqsəd, avtomobillə daşınma həyata keçirən şəxslərin beynəlxalq avtomobil daşımaları bazarına çıxışını tənzimləmək, inhisarlıq fəaliyyətinin qarşısını almaq, daşıyıcı şəxslərin, habelə sürücülərin peşəkarlığını artırmaqdır. Eyni zamanda Respublikamızın beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyini yaxşılaşdırmaq da belə məqsədlərdən biri sayılır. Əldə edilmiş razılaşmaya uyğun olaraq ABADA “İcazə blankları”nın tənzimlənmiş meyarlara uyğun şəkildə bölüşdürülməsinin daşıyıcılar arasında tamamilə ədalətli formada reallaşdırmanı təmin etməyi öhdəsinə götürüb.

“İcazə” blankı rəsmi sənəd hesab edildiyindən bu blankların mübadiləsini dövlətlərarası qarışıq komissiya müəyyən edir. Hər bir ölkə üzrə kvota hesablanır və imzalanan rəsmi sənədlə “İcazə” blanklarının mübadiləsi həyata keçirilir. “İcazə” blankları isə illik verilir. Bundan əlavə ABADA beynəlxalq yükdaşımalar sahəsində ən vacib sənədlərdən olan “Carnet TIR” təminatının da Azərbaycan üzrə rəsmi təminatçısıdır. Bu sənəd dünyanın 65-dən çox ölkəsi tərəfindən qəbul edilir. Ancaq məhdud-defisit icazə blanklarının ölkə daşıyıcılarının tələbinə uyğun artırılmasına dair işlərin icrası məhz Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi yanında Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidmətinin təmsil olunduğu Beynəlxalq Qarışıq Komissiyaların iclasında təmin edilir.

“İcazə” blanklarını qarşılıqlı münasibətləri olan 2 ölkə razılaşaraq bərabər miqdarda mübadilə edirlər. Yüklərin daşınmasını həyata keçirən şəxslər “İcazə” blanklarından istifadə etməklə digər ölkələrdəki yükləri özünün yaşadığı ölkəyə yaxud hər hansı 3-cü ölkəyə daşıya bilər, həmçinin alınan malı elə həmin ölkədə daşıya bilər.

Daşımalar zamanı yol vergisi, azadolmalar Vergi Məcəlləsinə görə tənzimlənir.

Nümunə:  Beynəlxalq sazişə əsasən azadolmalar nəzərdə tutulan Rusiya firmasına məxsus 20 oturacaqlı avtobus, həmçinin ikioxlu yük maşını Azərbaycana daxil olmuşdur. Avtobus 25, yük avtomobili isə 40 gündən sonra Azərbaycanı tərk edir. Həmin avtomobillərə görə ödənməli olan vergini hesablayaq:

Avtobus 30 gündən az Azərbaycanda qalmışdır deyə vergidən azaddır. Yük maşını isə 30 gündən artıq olan müddətdə ( 40 – 30 = 10 gün ) ölkəmizdə qaldığına görə artıq qaldığı 10 günə görə Vergi Məcəlləsinin 211.1.1.3-cü maddəsində verilmiş cədvələ əsasən 40 ABŞ dolları vergi ödəyəcəkdir.

Yol vergisi ödənişlərinə nəzarət

Respublika ərazisində istehsal nəticəsində əldə olunmaqla daxildə istehlak məqsədiylə ayrılmış (yəni topdan satılması nəzərdə tutulan), ölkəyə idxal edilən benzin (avtomobil üçün nəzərdə tutulan), maye qaz, dizel yanacağı üzrə hesablanan yol vergisinə nəzarət tədbirlərini vergi orqanı keçirdir. AR Gömrük Komitəsi isə ölkəyə gətirilmiş (yəni idxal edilmiş ) benzin (avtomobil üçün nəzərdə tutulan), dizel yanacağı, maye qazın vergiyə cəlb edilməsi məsələlərinə, həmin  verginin ödənilməsilə bağlı məsələlərə nəzarət edir.

Yol vergisi hesablayarkən 2 önəmli məqam nəzərə alınmalıdır:

1. Vergi ödəyiciləri avtomobil benzini, dizel yanacağı, maye qazın satışı ilə məşğuldursa, bunun üçün ödədikləri yol vergisini gəlirdən çıxa bilərlər;
2. Bu vergi ödənilməklə alınan mallara görə ƏDV hesablanan zaman ödənilmiş yol vergisi məbləği çıxılmalıdır.

“A” MMC yol vergisini ödəməklə alınan benzini satan zaman həmin məbləği yol vergisinin məbləği qədər azaldaraq Əlavə dəyər vergisini hesablamalıdır.

Fərdi sahibkar dibçək əkmək üçün yararlı torpağı əhalidən alış aktı ilə alaraq qablaşdırıb satır və illik satış dövriyyəsi 200.000 manatdan aşağı olur. Bu halda fərdi sahibkar hansı vergiləri ödəməlidir?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 33.4-cü maddəsinə əsasən, hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxs sahibkarlıq fəaliyyətinə başladığı günədək vergi uçotuna alınma ilə bağlı ərizəni vergi orqanına təqdim etməklə vergi uçotuna alınmalı (VÖEN əldə etməli) və əldə etdiyi gəlirdən vergini dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Vergi öhdəlikləri isə vergi uçotuna alınarkən təqdim olunan ərizədə seçilmiş vergitutma sisteminə və yaranan vergitutma obyektlərinə uyğun olaraq müvafiq vergilərdən (sadələşdirilmiş vergi və ya gəlir vergisi, ƏDV) ibarət olacaqdır.

Belə ki, həmin fiziki şəxs tərəfindən sadələşdirilmiş vergitutma sistemi seçildiyi halda ticarət fəaliyyətindən əldə edilən gəlirlərdən (ümumi hasilatdan) xərclər çıxılmadan 2 faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir.

Qeyd olunan fəaliyyət gəlir vergisinin ödəyicisi kimi həyata keçirildiyi halda əldə edilmiş gəlirdən həmin gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı çəkilən xərclər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən 20 faiz dərəcə ilə gəlir vergisi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir.

O da nəzərə alınmalıdır ki, Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən olunmuş qaydada gəlirlərin və xərclərin uçotunu aparan mikro sahibkarlıq subyekti olan fərdi sahibkarların sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirinin 75 faizi gəlir vergisindən azaddır. Mikro sahibkarlıq subyekti olduğunuz halda (işçilərinin orta siyahı sayı 1-10 nəfər aralığında olan və illik gəliri 200.000 manatdan yuxarı olmayan şəxslər) gəlirlərin və xərclərin uçotunu aparmaqla, 75 faiz vergi güzəşti əldə edə bilərsiniz.

Vergi Məcəlləsinin 218.5.9-cu maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq pərakəndə satış qaydasında malların təqdim edilməsini həyata keçirən vergi ödəyicisi, eyni zamanda, topdansatış qaydasında malların satışını həyata keçirdikdə, rüb ərzində elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatların həcmi ümumi ticarət əməliyyatlarının (satışdankənar gəlirlər istisna olmaqla) həcminin 30 faizindən çox olmadıqda sadələşdirilmiş vergi metodunu tətbiq etmək hüququ saxlanılır.

Sorğunuzda qeyd olunan halda, rüb ərzində elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatların həcmi ümumi ticarət əməliyyatlarının (satışdankənar gəlirlər istisna olmaqla) həcminin 30 faizindən çox olmadığı halda vergi ödəyicisi sadələşdirilmiş vergi metodunu tətbiq etmək hüququna malikdir və əldə olunan ümumi hasilatdan 2 faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi ödəməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 16-cı, 97-ci, 101-ci, 102-ci, 218-ci və 220-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Turagentlər üçün ƏDV qeydiyyatına düşmək öhdəliyi hansı halda yaranır?

Aviabiletlərin satışı ilə məşğuluq. Subagent kimi biletləri agentdən alıb, üzərinə 10 manat xidmət haqqı əlavə edərək satırıq və agentdən heç bir komissiya almırıq. Bu il ərzində 950.000 manatlıq bilet satıb agentin hesabına 910.000 manat köçürmüşük. İllik gəlirimiz 40.000 manat olub. Bu halda biz ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyata düşməliyikmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, vergi qanunvericiliyinin müddəalarına əsasən bağlanmış müqavilələr əsasında aviabilet və tur paketlərin komisyon qaydada satışını həyata keçirən şəxslər tərəfindən əldə edilən komisyon haqlarından gəlirin əldə olunması ilə bağlı xərclər çıxıldıqdan sonra qalan vəsait vergi tutulan gəlirlərə aid edilir.

Eyni zamanda, aviabilet və tur paketlərin komisyon qaydada satışını həyata keçirən şəxslər tərəfindən əldə olunan komisyon haqlarının həcmi 200.000 manatdan artıq olduqda həmin şəxslər növbəti ayın ilk 10 günü ərzində ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə verməyə borcludur.

Turagentlər tərəfindən tətbiq edilən komisyon haqları tur paketlərin və ya aviabiletlərin alışı ilə satışı arasındakı fərq kimi müəyyən edilir. Sorğunuzda qeyd olunan halda, vergi ödəyicisinin ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə vermək öhdəliyi yaranmır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 104-cü, 108-ci və 155-ci maddələr.

Mənbə: vergiler.az

İşçinin işdən kənar edilməsi zamanı əməkhaqqının ödənilməsi