Blog Full

Azərbaycan hökuməti gələn il sadələşdirilmiş vergi üzrə daxilolmaların 278,6 milyon manat təşkil edəcəyini proqnozlaşdırır.

Bu barədə “2023-cü il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinə istinadən xəbər verilir.

Sənədə əsasən, bu, 2022-ci ilin təsdiq olunmuş proqnozu ilə müqayisədə 18,6 % çoxdur.

2023-cü ildə Azərbaycanın dövlət büdcəsinin gəlirlərinin 30 milyard 720,7 milyon manat, xərclərinin isə 33 milyard 300 milyon manat olacağı gözlənilir. Bunlar, 2022-ci ilin təsdiq olunmuş proqnozlarına nisbətən müvafiq olaraq 5,2 % və 3,1 % çoxdur. Son nəticədə dövlət büdcəsində 2 milyard 579,3 milyon manat kəsir yaranmalıdır. Bu isə illik müqayisədə 16,95 % azdır.

Mənbə: vergiler.az

Aqrar sahənin dəstəklənməsi üçün Vergi Məcəlləsində müəyyən güzəştlər nəzərdə tutulub. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edib.

Həmin güzəştləri diqqətinizə çatdırırıq:

1) Bilavasitə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından alınan gəlirlər gəlir vergisindən azaddır (Vergi Məcəlləsinin 102.1.11-ci maddəsi).

Tutaq ki, fiziki şəxs ona məxsus torpaq sahəsində becərdiyi narın satışından 400 manat gəlir əldə edir. Bu məbləğ gəlir vergisindən azaddır.

2) Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) hüquqi şəxslərin bu fəaliyyətdən əldə etdikləri gəlirləri 2014-cü il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə mənfəət vergisindən azaddır (Vergi Məcəlləsinin 106.1.14-cü maddəsi). Tutaq ki, hüquqi şəxs fermasında saxladığı 3 inəyi bazara çıxararaq 2.200 manata satır. Hüquqi şəxsin bu fəaliyyətlə bağlı əldə etdiyi məbləğ mənfəət vergisindən azaddır.

3) Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları (o cümlədən sənaye üsulu ilə) tərəfindən özlərinin istehsal etdikləri kənd təsərrüfat məhsullarının satışı üzrə dövriyyələr – 2014-cü il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə ƏDV-dən azaddır (Vergi Məcəlləsinin 164.1.18-ci maddəsi).

Tutaq ki, ƏDV ödəyicisi kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edir. Həmin vergi ödəyicisinin özünün istehsal etdiyi kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı üzrə dövriyyəsi rüb ərzində 40.000 manat olub. Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları ƏDV-dən azad olunduqlarına görə bu halda18 faizlik ƏDV tətbiq olunmur.

Təmir xərclərinin kapitallaşdırılması necə həyata keçirilir?

4) ƏDV əməliyyatları üzrə azadolma:

• damazlıq heyvanlann idxalı və satışı (maddə 164.1.29.);
• toxum və tinglərin idxalı və satışı (maddə 164.1.30.);
• mineral gübrələrin, pestisidlərin idxalı və satışı (maddə 164.1.31);
• toxumların yetişdirilməsi, quşçuluq və ançılıq üçün avadanlıqların, o cümlədən laboratoriya avadanlıqlarının, toxum, taxıl və quru paxlalı bitkilərin təmizlənməsi, çeşidlənməsi və ya kalibrlənməsi üçün maşınların idxalı və satışı (maddə 164.1.32.);
• kənd təsərrüfatı heyvanlarının və quşların profilaktikası, diaqnostikası və müalicəsi üçün istifadə olunan baytarlıq preparatlarının idxalı (maddə 164.1.33-2);
• siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq olunmuş bilavasitə kənd təsərrüfatı təyinatlı suvarma və digər qurğuların, maşınla, avadanlıqların və texnikalann, habelə kənd təsərrüfatı çexnikasının ehtiyat hissələrinin istehsalı, idxalı və satışı (maddə 164.1.34);
• kənd təsərrüfatı texnikalarının mülkiyyət hüququnun keçməməsi şərtilə kənd təsərrüfatı istehsalçılarına lizinqə (icarəyə) verilməsi (maddə 164.1.34-1);
• kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılanna aqrotexniki xidmətlərin göstərilməsi (maddə 164.1.34-2.).

5) Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) hüquqi və fiziki şəxslər həmin fəaliyyət prosesində istifadə olunan əmlaka görə 2014-cü il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə əmlak vergisini ödəməkdən azaddırlar (maddə 199.9).

Tutaq ki, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan vergi ödəyicisinin balansında həmin fəaliyyət prosesində istifadə etdiyi 20.000 manatlıq əmlak var. Vergi ödəyicisi həmin əmlaka görə vergi ödəmir.

6) Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları (o cümlədən sənaye üsulu ilə) tərəfindən özlərinin istehsal etdikləri kənd təsərrüfatı məhsullarının satışından əldə edilmiş hasilatın həcmi 2014-cü il yanvarı l-dən 10 il müddətinə sadələşdirilmiş verginin vergitutma obyektinə daxil edilmir (maddə 219.7).

Tutaq ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçısının rüb ərzində kənd təsərrüfatı məhsullarının satışından 30.000 manat əldə edib. Digər məhsuların pərakəndə ticarəti ilə məşğul olan vergi ödəyicisi 2 faiz vergi hesablamalıdır. Ancaq gəliri kənd təsərrüfatı məhsullarının satışından əldə edildiri üçün o, sadələşdirilmiş vergidən azaddır. Bununla yanaşı, kənd təsərrüfatı istehsalçısı olan vergi ödəyicisi gəlirləri haqqında məlumatı sadələşdiirlmiş vergi bəyannaməsində əks etdirməlidir.

Mənbə: Anar Bayramov. “Vergi uçotu” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Ümidsiz borcların silinməsi

Azərbaycan vergi qanunvericiliyi ümidsiz borclar silinərkən, onların xərc kimi gəlirdən çıxılmasın, habelə ƏDV hesablamalarının yenidən aparılmasın istisna etmir. Amma gəlirdən çıxılma zamanı bəzi məqamlara diqqət etmək lazımıdır. Həmin məqamlar Vergi Məcəlləsi, Mülki Məcəllə və digər qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir. VM-in 111-ci maddəsi bunun 3 şərtini müəyyən edir :

1. Gözlənilən gəlir daha əvvəl əldə edilmiş gəlirlərə daxil edilmiş olmalıdır.
2. Belə borc mühasibat sənədlərində, uçotda dəyərsiz borc müxabirləşməsi ilə silinməlidir.
3. Vergi ödəyicisi gəlir yaxud mənfəət vergisi ödəyicisi olmalıdır.

VM-in tələbinə əsaslanıb deyə bilərik ki, müəssisə daha əvvəl gəlirinin (xərcinin) uçotunu hesablama metodu ilə aparmadıqda, onu gəlir kimi tanımayacaq, çünki yalniz bu metodda gəlməmiş pulu gəlir olaraq tanımaq mümkündür.

Nəzərə almaq lazımdır ki, ümidsiz borcların silinməsi, ümumiyyətlə borcun ümidsiz sayıla bilməsi üçün əsas lazımdır, belə qərar vergi ödəyicisinin şəxsi mülahizəsi əsasında verilmir. Yalnız belə əsas olduqda ƏDV hesablamalarına yenidən baxmaq olar.

İlk növbədə ondan başlayaq ki, hər şey tərəflər arasındakı müqavilədən asılıdır. Bu zaman həm müqavilə şərtləri, həm Mülki Məcəllənin tələbləri nəzərə alınmalıdır. Həmin tələblərə bunları nümunə göstərmək olar:

• iddia müddəti;
• öhdəliklərin icra vəziyyəti;
• tələb hüququ ilə bağlı digər müddəalar.

Ümidsiz borclar üçün iddia müddəti

İddia müddəti MM-in 373-cü maddəsində şərh olunub. Müxtəlif hallar üçün bu müddət 3-6 il arası dəyişir. Əgər müqavilədə fərqli müddət nəzərdə tutulubsa, iddia tələbi bu müddət ərzində irəli sürülə  bilər.

Başqa bir nüans odur ki, iddia müddəti bitməsə belə, borcun həqiqətən ümidsiz hesab edilə bilməsidir.  Məsələn, ola bilər ki, debitor borcun yaranma tarixidən 1 il sonra borclu müflis elan olunsun yaxud hər hansı digər səbəbdən məhkəmə tərəfindən ləğvi barədə qərar qəbul edilsin. Bu hallarda borca ümidsiz borc kimi yanaşmaq hüququ yarana bilər. Ona görə “yarana bilər” deyirik ki, borcun ümidsiz borc olması praktikada əsasən məhkəmə qərarı ilə təsdiqini tapır. Belə ki, istənilən halda bütün iddialar, mübahisələr məhkəmə müstəvisinə çıxarılır.

Nümunə 1:  “ABC” MMC  digər tərəfə  borcludur, amma malların satıcısı ondan bu borcu tələb etməyib. Odur ki, mülki qanunvericiliklə müəyyən edilən iddia müddəti ötmüş sayılır. “AAA” MMC iddia müddəti keçən bu borcu satışdankənar gəlirlərinə aid edir və bəyannamə təqdim edir.

İddia ilə bağlı ən son müddət 10 ildir. Qanunvericiliyə əsasən həmin müddətdən sonra iddia müddəti qüvvəsini itirmiş olacaqdır.

5 il keçdikdən sonra aşağıdakı tələblər qüvvədən düşmüş sayılır:

– kirayə haqqı, icarə haqqı, kapital üçün faizlər və digər vaxtaşırı ödənişlər haqqında tələblər;

– ərzaq məhsulları, qida və içki satışı və ya gələnlərə yaşayış yeri verilməsi üzrə tələblər;

– zavod tikintisi, mal satışı, daşımalar üzrə tələblər, sərbəst peşə adamlarının (məsələn, həkimlərin, vəkillərin və ya məsləhətçilərin) tələbləri, habelə işçilərin əmək münasibətləri üzrə tələbləri.

ƏDV ümidsiz borc silinməsi zamanı necə hesablanır?

Müxtəlif məsələlərlə bağlı fərqli iddia müddətləri Mülki Məcəllə ilə yanaşı digər qanunvericilik aktlarında da öz əksini tapıb. Odur ki, ümidsiz borc kimi qəbul edib mühasibat uçotunda vergitutma məqsədləri üçün gəlirdən çıxılan məbləğlər barədə vergi orqanı, onun vəzifəli şəxsləri tərəfindən məhkəmə qərarının tələb edə bilər və onlar bunda haqlıdır. Çünki iddia müddəti ilə bağlı Mülki Məcəllə ilə yanaşı, digər qanunların da  tələbini bilmək lazımdır. Vergi orqanı əməkdaşlarının məhkəmə qərarı olmadan borcun ümidsiz olması qənaətinə gəlməsi mümkün deyildir.

Debitor və kreditorlar üzrə iddia müddətinin bitməsi ƏDV məqsədləri üçün vergi tutulan əməliyyatın vaxtını müəyyən edir. Burada mübahisə yoxdur. Məcəllənin 166.1.3-cü maddəsində yer almış bu müddəada borcun ümidsiz olması barədə hər hansı tələb yoxdur.

Təcrübədə bəzən sual verirlər ki, ümidsiz debitor borcu xərc olaraq siləndə ƏDV hissəsini nə etməliyik ? Əgər həmin debitor borca görə dövlətə ƏDV hesablanmışdırsa, belə ƏDV müvafiq bəyannamədə azaldılan dövriyyə yerində göstərilməli, büdcədən qaytarılmalıdır.

Ümidsiz borclar silinərkən yaranan bəzi suallar cavabını buradan oxuya bilərsiniz.

Əmtəə nişanlarının təkrar istifadəsinin qarşısının alınması qanunvericilikdə öz əksini tapacaq.

Bu barədə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzində Biznes mühiti və beynəlxalq reytinqlər üzrə Komissiyanın “Biznesə daxilolma” işçi qrupunun iclasında çıxış edərkən İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin rəis müavini, işçi qrupun rəhbəri Samirə Musayeva deyib.

Onun sözlərinə görə, biznesin adının qorunması ilə bağlı ümumi normaların qanunvericilikdə mövcudluğuna baxmayaraq, əmtəə nişanlarının adının da hüquqi şəxslərdə təkrarlanması ayrı-ayrı subyektlərin biznes maraqlarına toxunur.

“Artıq layihələrin içində həm də əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınan sözlərin daha sonradan hüquqi şəxsin adı kimi istifadəsini məhdudlaşdıran normaların da qanunvericiliyə gətirilməsi ilə bağlı təkliflər hazırlanıb”, – deyə Samirə Musayeva qeyd edib.

Mənbə: vergiler.az

Təmir xərclərinin kapitallaşdırılması necə həyata keçirilir?