Blog Full

Qarşıdan Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni illə bağlı qeyri-iş günləri yaxınlaşır. Bu günlər çərşənbə, cümə axşamı və cümə günlərinə təsadüf etdiyindən ölkədə 5 gün ardıcıl qeyri-iş günü olacaq. Lakin müəyyən sahələr var ki, orada çalışan əməkdaşlar ənənəvi olaraq bayram günlərini də iş başında keçirirlər.

Bəs onların qeyri-iş günlərində çalışmaları qanunvericiliklə necə tənzimlənir?

Hüquq müdafiəçisi Sahib Məmmədov bu mövzuya aydınlıq gətirib.

Onun sözlərinə görə, bəzi sahələrdə həftənin bütün günləri iş günü hesab olunur: “Nəqliyyat, enerji sektoru və digər fasiləsiz fəaliyyət göstərən sahələrdə çalışanlar üçün bayram və istirahət günlərində növbəli iş rejimi tətbiq edilir”.

Ekspert bildirib ki, 5 və ya 6 günlük iş qrafiki ilə çalışan şəxslər bayram günlərində işə cəlb olunduqda onların əməyinə xüsusi qaydada ödəniş edilməlidir: “Belə hallarda işçiyə bayram günlərində işə cəlb olunmasına görə 1 günlük əməkhaqqının 2 misli ödənməlidir”.

Əmək Məcəlləsinə görə, bayram günləri işləyən işçinin arzusu ilə ona əməkhaqqı əvəzinə başqa istirahət günü verilə bilər. Müəyyən kateqoriyadan olan işçilərin bayram günlərində işə cəlb olunması isə müəyyən şərtlər əsasında mümkündür. Hamilə, 14 yaşınadək uşağı olan, həmçinin 18 yaşınadək əlilliyi müəyyən edilmiş uşağı olan qadınların bayram günlərində işə cəlb edilməsinə yalnız onların yazılı razılığı ilə yol verilir. Yaşı 18-dən az olan işçilərin bayram günlərində işə cəlb edilməsi, ümumiyyətlə, qadağandır.

Mənbə: banker.az

Əmək Məcəlləsində işçinin əmək müqaviləsinin tərəflərin iradəsindən asılı olmayan səbəblərlə ləğv edilməsi halları müəyyən edilib. Bu hallardan biri də işçinin hərbi xidmətə çağırılması ilə bağlıdır. Əmək müqaviləsinə hərbi xidmətə çağırılma səbəbindən xitam verilməsi vəziyyətində işçiyə müəyyən işdənçıxarma müavinətləri ödənilir. Hazırda qüvvədə olan Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 7-ci bəndinə görə, bu müavinətin məbləği orta aylıq əməkhaqqının iki misli kimi müəyyən edilib. Milli Məclisdə müzakirəyə çıxarılan Əmək Məcəlləsinə dəyilikliklər layihəsində isə həmin müavinət məbləğinin orta aylıq əməkhaqqının üç mislinə qədər artırılması nəzərdə tutulur.

Yeniliyi şərh edən əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov bildirib ki, bu dəyişiklik hərbi xidmətə çağırılan şəxslərin həyat şəraitini yaxşılaşdırmağı və onların sosial müdafiəsini daha da gücləndirməyi hədəfləyir: “Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə hərbi xidmətə çağırılma hallarında xitam verilə bilər. Hərbi xidmətə çağırılma dövlətin və cəmiyyətin müdafiəsi üçün vacib bir məsələdir və buna görə də hərbi xidmətə çağırılan işçilərin sosial müdafiəsinin təmin edilməsi məqsədilə xüsusi işdənçıxarma müavinətləri ödənilir. Bu halda əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin 1-ci hissəsinin “a” bəndinə əsasən xitam verilir. Hazırda qüvvədə olan qanunvericiliyə görə, işəgötürən işçini işdən çıxardığı zaman ona orta aylıq əməkhaqqının 2 misli miqdarında müavinət ödəyir”.

Ekspert hərbi xidmətə çağırılma əsasında işdən çıxarılma hallarında işçiyə veriləcək müavinətin artırılmasını, əmək qanunvericiliyindəki sosial bərabərliyin gücləndirilməsi baxımından mühüm bir addım kimi qiymətləndirib: “Bu dəyişiklik işçilərin hərbi xidmətə çağırılma səbəbi ilə həyatlarında yaranan maddi çətinlikləri daha da asanlaşdıracaq və onlara daha geniş bir maliyyə dəstəyi verəcək. Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin sosial müdafiə aspektləri qanunvericilikdə edilən bu cür dəyişikliklərlə daha da yaxşılaşdırılacaq”.

N.Xəlilov hesab edir ki, Əmək Məcəlləsinə təklif olunan bu dəyişiklik həm də işəgötürənlər üçün bir məsuliyyət yaradır. Onlar hərbi xidmətə çağırılan işçilərin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi zamanı həmin şəxsləri müvafiq müavinətlə təmin etməklə qanuni öhdəliklərinə əməl etməli və işçilərinin hüquqlarını qorumalıdırlar: “Həmçinin, Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 9-cu hissəsinə əsasən, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada müəssisənin ləğvi istisna olmaqla, işçinin müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olduğu müddət ərzində mülkiyyət növündən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, müəssisədə iş yeri və vəzifəsi saxlanılır. Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılanadək müvafiq müəssisədə işləmiş şəxslər hərbi xidmətdən buraxıldıqdan ən geci 60 təqvim günü keçənədək həmin müəssisədə əvvəlki və ya buna bərabər vəzifəyə (peşəyə) qayıtmaq hüququna malikdirlər. Məsələn, bir işçi hərbi xidmətə çağırılıb və xidmət müddəti bitdikdən sonra işə qayıtmaq istəyir. Əgər işçi xidmət müddətini tamamladıqdan sonra 60 təqvim günü ərzində əvvəlki iş yerinə müraciət etməyi unutmuşsa, o zaman bu hüquq itirilir. Lakin 60 gün ərzində işə qayıtmaq istəyən işçi əvvəlki vəzifəsini və ya ona bərabər bir vəzifəni tələb edə bilər”.

Bu müddət ərzində işəgötürənin işçini əvvəlki vəzifəsində və ya bənzər bir vəzifəyə qəbul etmək məcburiyyətində olduğunu deyən N.Xəlilov işçi hərbi xidmətdə olduğu müddət ərzində iş yeri saxlanıldığından, onun mülkiyyət növündən və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, müəssisəyə geri qayıtmaq hüququnun olduğunu vurğulayıb. Lakin bu hüquq müəssisənin ləğv edilməsi halında istisna olunur. Yəni işəgötürən müəssisəni ləğv edərsə, işçi hərbi xidmətdən qayıtsa da, artıq əvvəlki vəzifəsinə qayıtmaq imkanı qazanmır, çünki müəssisə artıq mövcud deyil.

Mənbə: vergiler.az

Xəbər verdiyimiz kimi, Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərin Milli Məclisdə müzakirələri davam etdirilir. İnsan resursları üzrə ekpert Ramin Hacıyev açıqlamasında işçilərin məzuniyyət hüququ ilə bağlı Əmək Məcəlləsinin 120-ci maddəsinə təklif edilən dəyişiklikliyə aydınlıq gətirib. Onun sözlərinə görə, layihədə əsasən üç istiqamət üzrə dəyişikliklər nəzərdə tutulur:

• Əmək Məcəlləsinin mahiyyəti üzrə təkmilləşdirilməsi, yeni anlayışların qanunvericiliyə gətirilməsi;
• Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi halları üzrə yeniliklər;
• Sosial təminat və məzuniyyət hüquqları ilə bağlı dəyişikliklər.

İşçilərin məzuniyyət hüquqları üzrə nəzərdə tutulan dəyişikliyə gəlincə, ekspert bildirib ki, bununla bağlı Əmək Məcəlləsinin 120-ci maddəsinə müvafiq yeniliyin edilməsi təklif olunub: “Həmin maddə Azərbaycan xalqı qarşısında xüsusi xidmətləri olan işçilərin əmək məzuniyyətlərinin müddətlərindən bəhs edir. Hazırkı qanunvericiliyin tələbinə görə, xüsusi xidmətləri olan işçilərə 46 gün məzuniyyət hüququ verilib. Onların siyahısı aşağıdakı kimidir:

• Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) alan işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları;
• Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları;
• Sovet İttifaqı Qəhrəmanları;
• 1941-1945-ci illər müharibəsində döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş, habelə hərbi xidmətdə olmuş, lakin döyüş əməliyyatlarında iştirak etməmiş hərbi qulluqçular;
• “İstiqlal” ordeni ilə təltif olunmuş işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə bağlı digər dövlət təltifləri ilə təltif olunmuş işçilər”.

R.Hacıyev Əmək Məcəlləsinə təklif olunan dəyişiklikdə həmin şəxslərin siyahısının genişləndirildiyini vurğulayıb. Təkliflər qəbul edilərsə, xüsusi xidməti olduğuna görə, 46 təqvim günü əmək məzuniyyəti verilən işçilərin siyahısının bu cür olacağını vurğulayıb:

• Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün, müstəqilliyinin və Konstitusiya quruluşunun müdafiəsi ilə, 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri ilə, hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirməklə və ya Çernobıl AES-də hərbi xidmət vəzifələrini (xidməti vəzifələri) yerinə yetirməklə əlaqədar səbəblərdən əlilliyi olan işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarında iştirak etdiyinə görə müharibə veteranı adı almış işçilər;
• Döyüş əməliyyatı aparılan ölkədə hərbi xidmət borcunu yerinə yetirmiş hərbi qulluqçu olmuş işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları;
• Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları;
• Sovet İttifaqı Qəhrəmanları;
• Azərbaycan Respublikasının ən yüksək təltifi ilə təltif olunmuş işçilər;
• “İstiqlal” ordeni ilə təltif olunmuş işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə bağlı digər dövlət təltifləri ilə təltif olunmuş işçilər;
• Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almış işçilər.

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsinin 166.1.3-cü maddəsinə əsasən, təqdim edilmiş mallar (işlər, xidmətlər) üzrə yaranan debitor borclar üzrə iddia müddətinin bitdiyi vaxt ƏDV tutulan əməliyyatın vaxtı müəyyən edilir. Bəs iddia müddətinin bitməsi ƏDV və mənfəət vergisinin hesablanmasına necə tətbiq olunur?

Suala vergi eksperti Cavid Vəlizadə aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 111-ci maddəsinə əsasən, əgər malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi ilə əlaqədar gəlir əvvəllər sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan ümumi gəlirə daxil edilmişdirsə, vergi ödəyicisi onlarla bağlı olan ümidsiz borc məbləğini gəlirdən çıxmaq hüququna malikdir. Ümidsiz borc məbləğinin gəlirdən çıxılmasına vergi ödəyicisinin mühasibat kitablarında ümidsiz borc məbləğinin dəyəri olmayan borc kimi silindiyi vaxt yol verilir.

İddia müddətinin başlanması və dayandırılması, habelə iddia müddətinin bitməsi isə Mülki Məcəllə ilə tənzimlənir. Həmin Məcəllənin 372-ci maddəsinə əsasən, başqa şəxsdən hər hansı hərəkəti yerinə yetirməyi və ya yerinə yetirməkdən çəkinməyi tələb etmək hüququna müddət şamil olunur. Hüququ pozulmuş şəxsin iddiası ilə hüququn müdafiəsi üçün müddət iddia müddəti sayılır.

İddia müddətinin axımı iddia hüququ əmələ gələn gündən başlanır. İddia hüququ isə şəxsin öz hüququnun pozulmasını bildiyi və bilməli olduğu gündən əmələ gəlir. Müqavilə tələbləri üzrə (yəni debitorlar üzrə ) iddia müddəti 3 il qeyd edilib.

Misal 1

“BB” MMC-nin “AA” MMC-yə verəcək debitor borc məbləği 500.000 manatdır. “BB” MMC borclarını ödəmədiyinə görə, qarşı tərəf iddia müddəti bitməmiş (yəni 3 il) məhkəməyə müraciət edir. Məhkəmə “BB” MMC-nin ödəmə qabiliyyətinin olmadığından bu məbləğin “AA” MMC-nin ümidsiz borcu olması barədə qərar çıxarır.

Bu zaman “AA” MMC-nin ƏDV üzrə öhdəliyi 90.000 manat təşkil edəcək:

500.000 x 18% = 90.000 manat.

Ötən illərdə bu məbləğ gəlirdə tanındığı halda, 500.000 manat ümidsiz borc kimi cari ilin xərcinə qeyd ediləcək və mənfəət vergisinin hesablanmasında nəzərə alınacaq.

Qeyd edək ki, iddia müddəti ərzində debitor borcun alınması ilə əlaqədar məhkəməyə müraciət etdiyi halda, borclar məhkəmə qərarı ilə ümidsiz borc hesab olunduqda qanunla müəyyən edilmiş qaydada silinə bilər.

Misal 2

“BB” MMC “AA” MMC-nin debitorudur. “BB” MMC-nin “AA” MMC-yə verəcək debitor borc məbləği 500.000 manatdır. “AA” MMC borclarını vaxtında tələb etməyib və iddia müddəti keçdiyindən məhkəməyə müraciət edə bilməyib. Bu zaman “AA” MMC ƏDV üzrə öhdəliyi 90.000 manat təşkil edəcək:

500.000 x 18% = 90.000 manat.

Ötən illərdə bu məbləğ gəlir kimi tanındığı halda, 500.000 manat ümidsiz borc kimi cari ilin xərclərində qeyd edə bilməyəcək. Çünki məhkəmənin qərarı olmadan bu borc ümidsiz borc kimi tanınmır. Ona görə də mənfəət vergisi hesablanarkən həmin məbləğ gəlirdən çıxıla bilməz.

Nümunələrdən göründüyü kimi, hər iki halda ƏDV dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Ümidsiz borcların xərc kimi qeyd edilməsi isə məhkəmənin qərarından asılıdır.

Mənbə: vergiler.az