Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 121.1-ci maddəsinə əsasən, müəssisənin gəlirindən çıxılmasına yol verilən xərclərinin gəlirdən artıq olan hissəsi 5 ilədək davam edən sonrakı dövrə keçirilir və illər üzrə məhdudiyyət qoyulmadan həmin illərin mənfəəti hesabına kompensasiya edilir. Bəs hansı hallarda bu cür zərərlərin növbəti vergi illərinin mənfəəti hesabına kompensasiya edilməsi məhdudlaşdırılır? Suala vergi mütəxəssisi Məhəmməd Knyazov aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 148.0-cı maddəsinə əsasən, hüquqi şəxsin sahibliyi əvvəlki ilə nisbətən 50 və ya daha çox faiz dəyişdikdə, bu dəyişikliyin baş verdiyi vergi ilindən başlayaraq əvvəlki vergi ilindən zərərin, gəlirdən çıxılmaların, əvəzləşdirmələrin keçirilməsinə, aşağıdakı hallar istisna edilməklə, icazə verilmir:

• dəyişiklikdən sonrakı 3 il ərzində hüquqi şəxs həmin sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirirsə;
• dəyişiklikdən sonrakı 1 il ərzində hüquqi şəxs yeni sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamırsa.

Vergi Məcəlləsinin 148-ci maddəsində hüquqi şəxsin sahibliyi əvvəlki ilə nisbətən 50 və ya daha çox faiz dəyişdikdə, bu dəyişikliyin baş verdiyi vergi ilindən başlayaraq əvvəlki vergi ilindən zərərin, gəlirdən çıxılmaların, əvəzləşdirmələrin keçirilməsinin hansı hallarda icazə verildiyi göstərilib. Məcəllənin 148.0.1-ci maddəsində qeyd olunan “dəyişiklikdən sonrakı üç il ərzində hüquqi şəxs həmin sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirirsə” ifadəsi hüquqi şəxsin dəyişiklik baş verdiyi vergi ilində həyata keçirdiyi sahibkarlıq fəaliyyətinin bu maddədə qeyd olunan müddət ərzində, yəni dəyişiklikdən sonrakı 3 il müddətində davam etdirilməsi həmin hüquqi şəxsə əvvəlki vergi ilindən zərərin, gəlirdən çıxılmaların, əvəzləşdirmələrin növbəti vergi ilinə keçirilməsinə əsas verdiyini bildirir.

Vergi Məcəlləsinin 148.0.2-ci maddəsində göstərilən “dəyişiklikdən sonrakı bir il ərzində hüquqi şəxs yeni sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamadıqda” ifadəsi hüquqi şəxsin dəyişiklik baş verdiyi vergi ilində həyata keçirdiyi sahibkarlıq fəaliyyətindən başqa bu maddədə qeyd olunan müddətdə, yəni sonrakı bir il ərzində hər hansı yeni sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamaması əvvəlki vergi ilindən zərərin, gəlirdən çıxılmaların, əvəzləşdirmələrin növbəti vergi ilinə keçirilməsinə əsas verdiyini bildirir.

Göstərilənlərə əsasən, hüquqi şəxs sahibliyində dəyişiklik baş verdiyi vergi ilində həyata keçirdiyi sahibkarlıq fəaliyyətini Məcəllənin 148.0.1-ci maddəsində qeyd olunan müddətdə davam etdirməklə yanaşı, dəyişikliyin baş verdiyi ildən sonrakı bir il ərzində hər hansı yeni sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamırsa, əvvəlki vergi ilindən zərəri, gəlirdən çıxılmaları, əvəzləşdirmələri növbəti vergi ilinə keçirə bilər.

Göründüyü kimi, qeyd olunan şərtlərə riayət olunmadıqda hüquqi şəxsin əvvəlki vergi ilindən zərərinin, gəlirdən çıxılmalarının, əvəzləşdirmələrinin növbəti vergi ilinə keçirilməsinə icazə verilmir.

Beynəlxalq yükdaşıma ilə məşğul olan fiziki şəxsin vergi öhdəlikləri

Kadrların seçilməsi namizədlərin cəlb edilməsi prosesi başa çatdıqdan sonra əməkdaşların işə götürülməsi prosedurunun ikinci mərhələsidir. Proses özlüyündə ən pislərin ələnməsi (long-listing) və ən yaxşıların və ya siyahı seyrəldikdən sonra yerdə qalan namizədlər sırasından ən yaxşıların (short-listing) seçimini təcəssüm etdirir.

Düzgün seçim etmək üçün hər bir namizəd ilə işgüzar və liderlik keyfiyyətlərini öyrənərək müsahibə aparmalı və onun bu şirkətə uyğun olub-olmadığı barədə nəticə çıxarmalı olacaqsınız.

Müsahibə üçün düzgün sualların seçimi çox vacib məsələdir. Suallar şirkətin fəaliyyətinə maksimal dərəcədə yaxın olmalı və namizədin peşəkar və idarəçilik keyfiyyətlərini müəyyən etməklə, onun şəxsiyyət kimi tam aşkarlanmasına kömək etməlidir. Personalın seçim meyarları və metodları isə korporativ mədəniyyətin tələblərinə mümkün qədər yaxın seçilməlidir.

Seçimin əsas məqsədləri

Seçim proseduru uyğun əməkdaşın həm kənarda, həm də müəssisə daxilində axtarışı ilə başladıla bilər.

Namizədlərin kənarda axtarışı, şirkətlərə yeni ideyalar, peşəkar biliklər və yeni istedadlar çatışmazlığını aradan qaldırmağa kömək edir.

Daxili axtarış isə müəssisədə artıq işləyən əməkdaşlar tərəfindən vakansiyaları doldurmaq və ya karyera pilləsində irəliləmə prosesini təşkil etmək üçün həyata keçirilir.

Ştatların ixtisarını aparmaq zərurəti də həmçinin daxili seçim prosedurunu aktivləşdirə bilər, axı, şirkət kimin getməli və kimin qalmalı olduğu sualına cavab verməlidir.

Müəssisənin mühasibat uçotunun təşkili

Kadr seçimi metodlarının seçimini nə müəyyənləşdirir?

Şirkətlərin kadrlara ehtiyacı və əmək bazarında vəziyyət – bu, işə qəbul zamanı seçim proseduruna birbaşa təsir göstərən iki əsas amildir. Kadrların seçilməsi üsullarının özləri də müxtəlif ola bilər. İştirakçıların sayına görə onlar bu cür təsnif edilir:

• Fərdi (müsahibə və test prosesində bir namizəd iştirak etdikdə);
• Qrup halında (müsahibədə və ya testlərdə eyni vaxtda bir neçə iddiaçı iştirak etdikdə);
• Kütləvi (eyni zamanda çoxlu sayda insanı qısa müddətdə sınaqdan keçirmək lazım olduqda).

Seçim alətləri kimi kadrlar şöbəsi və ya rəhbərlik aşağıdakıları seçə bilər:

• Peşəkar müsahibə;
• Strukturlaşdırılmış müsahibə;
• Davranış müsahibəsi;
• Psixometrik testlər;
• Poliqrafda yoxlama;
• Müxtəlif testlər və biznes keyslər;
• Oyunlaşdırma: onlayn oyunlar;
• Rol oyunları;
• Layihə tapşırıqları.

Personalın işə götürülməsi prosedurunun uğuru yalnız seçilmiş prinsiplərin və personalın seçim meyarlarının relevantlığından deyil, həm də seleksiya prosesinin təşkilinin keyfiyyətindən asılıdır.

II hissəyə nəzər yetirin

Kiçik biznesin çiçəklənməsi üçün yeni texnologiyalardan necə istifadə etməli?

Müəssisənin gəlirindən çıxılmayan xərclərinin mənfəət vergisi bəyannaməsinin hansı hissəsində qeyd olunması ilə bağlı mühasiblər arasında fərqli yanaşmaların olduğu müşahidə edilir. Məsələyə iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirib.

Bəzi mütəxəssislər Məcəllənin 109-cu maddəsinə əsasən gəlirdən çıxılmayan xərcləri əvvəlcə mənfəət vergisi bəyannaməsinin 232-ci sətrində (“Digər xərclər”) qeyd edir, sonra isə həmin məbləği bəyannamənin 235-ci (“Ümumi gəlirdən çıxılmayan xərclər”) sətrində qeyd edir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Vergi Məcəlləsinin 109-cu maddəsinə əsasən, gəlirdən çıxılmayan xərclər mənfəət vergisi bəyannaməsinin “Hesabat dövrü üçün verginin hesablanması” bölməsinin 249-cu sətrində (Vergi Məcəlləsinə əsasən, gəlirdən çıxılmayan xərclər) və müvafiq olaraq 249.1, 249.2 və 249.3-cü altsətirlərində qeyd edilməlidir.

Bəs həmin məbləğ bəyannamənin 1 saylı Əlavəsinin hansı hissəsində yazılmalıdır? Nəzərə alsaq ki, gəlirdən çıxılmayan xərclər müəssisənin sərəncamında qalan xalis mənfəəti hesabına kompensasiya edilir, o zaman həmin məbləğ bəyannamənin 1 saylı Əlavəsinin 2.1.2-ci sətrində (“Hesabat dövrünün xalis mənfəti”) “Silinmişdir” hissəsinə yazılmalıdır.

Bəs Mənfəət vergisi bəyannaməsinin 235-ci sətri – “Ümumi gəlirdən çıxılmayan xərclər” hansı məqsədlər üçün nəzərdə tutulub? Bildiyimiz kimi, Vergi Məcəlləsinin 104-cü maddəsinə əsasən, rezident müəssisə üçün vergitutma obyekti onun mənfəətidir. Mənfəət özü isə müəssisənin bütün gəlirləri (vergidən azad edilən gəlirlərindən başqa) ilə gəlirdən çıxılan xərc (vergidən azad edilən gəlirlər üzrə çəkilən xərclərdən başqa) arasındakı fərqdir.

Misal: Tutaq ki, müəssisə həm kənd təsərrüfatı məhsullarının topdan ticarəti ilə, həm də kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olur. Müəssisənin il ərzində ümumi dövriyyəsi 100.000 manat olub. Bu dövriyyənin 30.000 manatlıq hissəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından əldə edilib. Həmçinin, müəssisənin il ərzində ümumi xərcləri 60.000 manat təşkil edib ki, bunun da 10.000 manatı birbaşa kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə bağlı xərclərdir. Onu da nəzərə alaq ki, Vergi Məcəlləsinin 106.1.14-cü maddəsinə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından əldə edilən gəlirlər mənfəət vergisindən azaddır.

Mənfəət vergisi bəyannaməsi tərtib edilərkən əvvəlcə gəlirlər hissəsinə 100.000 manat ümumi gəlirlər qeyd edilir. Sonra kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından əldə edilən 30.000 manat vergidən azad edilən dövriyyə bəyannamənin 219.4-cü sətrinə (“Gəlirlər üzrə azadolmalar və güzəştlər”) qeyd edilir. Sonra 60.000 manat ümumi xərclər şərti olaraq 221.4-cü sətrə (“Malın dəyəri”) qeyd edilir. Amma bu xərclərin 10.000 manatlıq hissəsi vergidən azad edilən dövriyyə – kənd təsərrüfatı istehsalı fəaliyyəti ilə bağlı olduğu üçün həmin məbləğ ümumi xərclərdən çıxılaraq bəyannamənin 235-ci sətrinə (“Ümumi gəlirdən çıxılan xərclər”) qeyd edilir. Beləliklə, müəssisənin vergiyə cəlb edilən gəlirləri 70.000 manat, bu gəlirlərin əldə olunması ilə bağlı xərcləri isə 50.000 manatdır:

100.000 -30.000 = 70.000 manat;
60.000 -10.000 = 50.000 manat.

Müəssisənin vergitutma məqsədləri üçün mənfəəti isə 20.000 manat təşkil edəcəkdir:

70.000 – 50.000 = 20.000 manat.

Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq, bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, Vergi Məcəlləsinin 109.2-ci və 109.3-cü maddələrinə əsasən, müəssiənin gəlirdən çıxılmayan xərcləri mənfəət vergisi bəyannaməsinin 235-ci sətrinə və onun alt sətirlərinə deyil, bəyannamənin 249-cu sətrinə və onun alt sətirlərinə yazılmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

Beynəlxalq yükdaşıma ilə məşğul olan fiziki şəxsin vergi öhdəlikləri

Beynəlxalq yükdaşıma ilə bağlı bütün icazələri almış vətəndaş şəxsi mülkiyyətindəki nəqliyyat vasitəsi ilə beynəlxalq yükdaşıma ilə məşğul olur və dövlət rüsumunu ödəyir. Qarşı tərəf göstərilən xidmətin qarşılığında ondan elektron qaimə-faktura tələb edir. Bu fəaliyyətlə əlaqədar o, qarşı tərəfə e-qaimə göndərməlidirmi? Bu zaman onun hansı vergi öhdəlikləri yaranır?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.4.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 156-cı maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, mülkiyyətində və ya istifadəsində olan avtonəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq yük və sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin və yük daşımalarını (o cümlədən taksi ilə) və yaxud həmin daşımaları müqavilə əsasında digər şəxslər vasitəsi ilə həyata keçirən şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridirlər. Həmin şəxslər dövriyyəsindən asılı olmayaraq, bu fəaliyyət üzrə “Fərqlənmə nişanı” alaraq sabit vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərirlər.

Transfer qiymətlərinin hesablanmasında beynəlxalq qiymətləndirmə prinsiplərinin tətbiqi

Beynəlxalq yükdaşıma xidmətləri üzrə fəaliyyətdən əldə edilən ümumi gəlirdən Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı çəkilən xərclər və icbari ödənişlər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən gəlir vergisi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir və “Gəlir vergisinin bəyannaməsi” sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq vergi orqanına təqdim edilir.

Eyni zamanda, Vergi Məcəlləsinin 71-1.1-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, bu Məcəllə ilə müəyyən edilən hallarda malları təqdim edən, işləri görən və xidmətləri göstərən vergi orqanında uçotda olan şəxs elektron qaimə-fakturanı təqdim etməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13.2.33-cü, 16-cı, 101-ci, 71-1-ci, 218.4.1-ci maddələri

Mənbə: vergiler.az

Kassa çeki verməyən obyektləri hansı cəza gözləyir?