Blog Full

2011-ci ildə bu peşənin maliyyə və iqtisadi əhəmiyyətini nəzərə alaraq, Moldova Respublikasında 4 Aprel – Mühasib Gününün təsis edilməsi haqqında prezident tərəfindən fərman verilib.

Fərmanda qeyd olunur ki, mühasibat uçotu fəaliyyətinin iqtisadi və maliyyə əhəmiyyəti, habelə mühasibat uçotu sahəsində çalışan mütəxəssislərin rol və məsuliyyəti nəzərə alınaraq peşə bayramı təsis edilir.

Beləliklə, Moldova Respublikasında mühasiblər artıq 11-ci ildir ki, bu günü bayram kimi qeyd edirlər.

Əsas­sız ye­rə iş­dən çı­xa­rıl­an işçi yenidən işə bər­pa edil­ərkən ortaya çıxan məsələlərdən biri də ona işdən azad olunduğu müddət üçün əməkhaq­qı­nın ödə­nil­mə­sidir. Mövzunu əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilov şərh edir.

Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 74 cü mad­də­si­nin 2-ci his­sə­sin­də göstərilib ki, qa­nun­suz və ya əsas­sız yerə iş­dən çı­xa­rıl­mış iş­çi məh­kə­mə qərarı ilə işə qaytarıldığı halda işə­gö­tü­rən tə­rə­fin­dən məh­kə­mə­nin qa­nu­ni qüv­və­yə min­miş qət­na­mə­si (qə­ra­rı) dər­hal ic­ra edil­məli, işçi əv­vəl­ki və­zi­fə­si­nə qaytarılmalı və ya öz ra­zı­lı­ğı ilə baş­qa və­zi­fə­yə (işə) qəbul olun­ma­lı­dır.

Misal 1: ­Müəs­si­sə­də mon­taj­çı və­zi­fə­sin­də ça­lı­şan işçi (Amil) 1 fevral 2021-ci il­də iş­dən çı­xa­rıl­ıb və əvəzinə başqa işçi (Tural) qə­bul edilib. Amil iş­dən çı­xa­rıl­ması­nın əsas­sız ol­duğu ilə bağ­lı məh­kə­mə­yə mü­ra­ci­ət edib və 1 iyun 2021-ci il­də onun işi­nə (və­zi­fə­si­nə) bər­pa edil­mə­si haq­qın­da məh­kə­mə­nin qa­nu­ni qüv­və­yə min­miş qət­na­mə­si mü­əs­si­sə­yə təq­dim edilib. Bu hal­da həm işdən qanunsuz çıxarılan Amil, həm də onun yerinə işə qəbul edilən Tural ilə əmək mü­na­si­bət­lə­ri ne­cə tən­zim­lən­məlidir?

Xarici ölkələrə ezamiyyə (qadağalar və öhdəliklər)

Məh­kə­mə­nin qa­nu­ni qüv­və­yə min­miş qə­rar və qət­na­mə­lə­ri mü­əs­si­sə tə­rə­fin­dən ic­ra edil­mə­li­ olduğuna gö­rə Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 74-cü mad­də­si­nin “b” bən­di­nə ( əv­vəl­lər mü­va­fiq iş­də (və­zi­fə­də) ça­lı­şan iş­çi­nin işi­nə (və­zi­fə­si­nə) bər­pa edil­mə­si ba­rə­də məh­kə­mə­nin qa­nu­ni qüv­və­yə min­miş qət­na­mə­si (qə­ra­rı) ol­duq­da) əsa­sən, Turalın əmək mü­qa­vi­lə­si­nə xi­tam ve­ri­lə­rək ona mü­va­fiq ödə­niş­lər edil­mə­lidir.

İşdən qanunsuz çıxarılmış Amil isə məh­kə­mə­nin qə­ra­rı­ verilən ta­rix­dən işi­nə bər­pa edil­mə­li və ona əsas­sız ye­rə iş­dən çı­xa­rıl­dı­ğı ta­rix­dən işə bər­pa edil­di­yi ta­ri­xə­dək olan dövr üçün əməkhaq­qı ödə­nil­mə­li­dir. Hə­min müd­dət məc­bu­ri iş­bu­rax­ma döv­rü he­sab edi­lir.

Məc­bu­ri işbu­rax­ma, iş­çi­nin işə­gö­tü­rə­nin təq­si­ri uc­ba­tın­dan öz əmək funksiyalarının ic­ra­sı­nı mü­əy­yən dövr üçün ic­ra edə bil­mə­mə­si­dir. İş­çi tə­rə­fin­dən işbu­rax­ma döv­rü üçün iş­çi­yə hər han­sı ödə­niş olun­mur. İşə­gö­tü­rə­nin təq­si­ri uc­ba­tın­dan məc­bu­ri iş­bu­rax­ma baş ve­rdikdə isə işə­gö­tü­rən iti­ril­miş əməkhaqq­ı­nı tam ödəməli­dir.

Ami­lin maa­şı­nın 570 ma­nat ol­du­ğu­nu fərz et­sək, ona 4 ay üçün (fev­ral, mart, ap­rel, may) əməkhaq­qı he­sab­la­nmalı mü­va­fiq tu­tul­ma­lar edildikdən son­ra qalan məbləğ ona ödə­nil­mə­li­dir. Yəni Ami­lə məc­bu­ri iş­bu­rax­ma döv­rü üçün 2.280 manat əməkhaqqı hesablanmalıdır:

570×4 = 2280 manat

Ami­lin 4 ay iş­lə­mə­di­yi müd­dət məc­bu­ri iş­bu­rax­ma döv­rü he­sab edi­lir və Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 132-ci mad­də­si­nə əsa­sən, onun əmək sta­jına və so­si­al sı­ğor­ta sta­jı­na daxil edi­lir. Məcəllənin 132-ci mad­də­nin “b” bən­di­nə əsa­sən, qa­nun­suz və əsas­sız iş­dən çı­xa­rıl­maq­la, ya­xud baş­qa işə ke­çi­ril­mək­lə əla­qə­dar işə bər­pa edi­lən iş­çi­lə­rin məc­bu­ri iş­bu­rax­ma döv­rü əmək sta­jına da­xil edilir.

Amil işə­gö­tü­rə­nin tə­şəb­bü­sü və özü­nün ra­zı­lı­ğı ilə əvvəlki və­zi­fə­sin­dən aşa­ğı ol­ma­yan baş­qa işə də ke­çi­ri­lə bi­lər. Bu hal­da Tu­ra­lın əmək mü­qa­vi­lə­si­nə xi­tam verməyə ehtiyac qalmır. Amilə isə baş­qa işə ke­çi­ril­məyindən, yaxud öz və­zi­fə­si­nə bər­pa edil­məyindən ası­lı olmayaraq məc­bu­ri iş­bu­rax­ma döv­rü üçün əməkhaq­qı ödənilməlidir və hə­min müd­dət onun sta­jı­na da­xil edi­lə­cək­dir.

Qeyd edi­lən hal­lar işə­gö­tü­rən tə­rə­fin­dən mü­va­fiq əmr­lər­lə rəs­mi­ləş­dir­mə­li­dir.

Mənbə: vergiler.az

Praktiki “Bəyannamə və Hesabatların Hazırlanması” Kursu

Məlum olduğu kimi müəssisə rəhbərinin əmri ilə işçinin daimi iş yerindən kənara müəyyən müddət ərzində xidməti tapşırığın icrası ilə əlaqədar getməsi xidməti ezamiyyə hesab edilir. Ezamiyyəyə gedən işçi ilə bağlı işəgötürənin aşağıdakı öhdəlikləri mövcuddur:

– Ezamiyyə zamanı işçinin orta aylıq əməkhaqqısı saxlanılır;

– bu müddət ərzində onunla bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam verilə bilməz;

– bu müddət ərzində işçiyə intizam tənbehi verilə bilməz;

– hamilə və 3 yaşınadək uşağı olan qadınların, həmçinin yaşı 18-dən az olan işçilərin ezamiyyəyə göndərilməsi qadağandır;

– 3-14 yaşınadək, o cümlədən sağlamlıq imkanı məhdud uşağı olan qadınların isə yalnız razılığı ilə ezamiyyəyə göndərilməsi mümkündür.

– işçinin ezamiyyə müddətində əmək müqaviləsinin müddəti bitərsə, ezamiyyədən qayıtdıqdan sonra 1 həftə müddətində müqaviləyə xitam verilə bilər;

– avans olaraq verilmiş ezamiyyə üçün xərcləri ezamiyyədən qayıtdıqdan sonra artıq qaldığı hissədə əməkhaqqıdan tutula bilər.

Əlavə iş yerində çalışacaq işçilər üçün əsas məhdudiyyətlər hansılardır?

Xaricə ölkəyə ezamiyyə müddəti hər bir halda yolda olma müddəti nəzərə alınmamaqla, 40 gündən çox ola bilməz və müəssisə rəhbəri tərəfindən müəyyən edilməlidir. Onu da qeyd edək ki, müəssisə tərəfindən işçiyə mütləq əvvəlcədən pul avansı (mehmanxana, rabitə, nəqliyyat, qida xərcləri) ezamiyyə günlərinə uyğun ödənilir.

Nəqliyyat xərcləri əsasən təqdim edilən sənədlərə ödənilir və bu xərclərə taksi xərcləri daxil deyil. Ezamiyyədən qayıtdıqda xarici ölkəyə daxil olma və ölkədən çıxma barədə təsdiqedici qeydlər pasportda əks edilmiş vəziyyətdə müəssisəyə təqdim edilir.

Ezamiyyədə olma müddəti istirahət və ya qeyri-iş günlərinə düşərsə, qayıtdıqdan sonra işçiyə əlavə istirahət günü və ya əlavə əməkhaqqı ödənilməlidir. Onu da qeyd edək ki, işçiyə ödənilən və Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqlənmiş ezamiyyə xərclərinin məbləği gəlir vergisindən azaddır.

Mövzu çərçivəsində onu da qeyd edək ki, işçilərə xarici ölkədə olmaqla əlaqədar ezamiyyə xərclərinin normaları ABŞ dolları və ya avro ilə (Yaponiyada yapon yeni) təsdiq edilib. Həmçinin xarici ölkələrə ezamiyyəyə gedən rəhbər işçilər üçün ödənilən ezamiyyə xərclərinə əlavə müvafiq kateqoriyalardan asılı olaraq 100-30% olaraq dəyişir. Bəzi rəhbər işçi kateqoriyaları üçün isə həmçinin 10% həcmində nümayəndəlik xərcləri də nəzərdə tutulmuşdur.

Mövzu ilə əlaqədar gündəlik normaları ətraflı keçidə daxil olmaqla oxuya bilərsiniz.

Praktiki “Bəyannamə və Hesabatların Hazırlanması” Kursu

Vergi bəyannamələrinin təqdim olunması ilə bağlı son müddət istirahət və ya bayram gününə düşdükdə bəzi suallar meydana gəlir. Mövzunu iqtisadçı Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 68.2-ci maddəsinə əsasən, hər hansı müddət bu Məcəllədə göstərilən dövrün sonuncu gününün axırında bitir. Bu Məcəllədə nəzərdə tutulan hər hansı müddət qeyri-iş gününə təsadüf edərsə, həmin müddət onun ardınca gələn ən yaxın növbəti iş gününə keçir.

Müddətin bitməsinin tənzimlənməsi paralel olaraq Mülki Məcələninin 370-ci və 372-ci maddələri ilə də tənzimlənir. Mülki Məcəllənin 370.2-ci maddəsinə əsasən, əgər müddətin sonuncu günü qeyri-iş gününə düşürsə, ondan sonrakı iş günü müddətin qurtardığı gün sayılır.

Praktiki “Bəyannamə və Hesabatların Hazırlanması” Kursu

Misal 1: Vergi Məcəlləsinin 221.3-cü maddəsinə əsasən, sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləri hesabat dövründən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq ödənilməli olan verginin məbləği haqqında vergi orqanlarına bəyannamə verir və həmin müddətdə vergini dövlət büdcəsinə ödəyirlər. Vergi ödəyicisi 2021-ci ilin 4-cü rübü üzrə vergi hesabatını 20 yanvar 2022-ci ildən gec olmayaraq təqdim etməlidir. Əmək Məcəlləsinin 106-cı maddəsinə əsasən, hər il yanvarın 20-si Azərbaycanın müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda həlak olmuş şəhidlərin xatirəsini yad etmə günü – ümumxalq hüzn günü olduğu üçün qeyri-iş günüdür. Vergi Məcəlləsinin 68.2-ci maddəsinə əsasən, nəzərdə tutulan hər hansı müddət qeyri-iş gününə təsadüf etdikdə, həmin müddət onun ardınca gələn ən yaxın növbəti iş gününə keçirildiyindən artıq vergi ödəyicisi bəyannaməni 2022-ci ildə verir.

Misal 2: Vergi Məcəlləsinin 177.2-ci maddəsinə əsasən, ƏDV bəyannaməsi hər hesabat dövrü üçün, hesabat dövründən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq təqdim edilir. Vergi ödəyicisi 2022-ci ilin fevral ayı üzrə bəyannaməni 20 martdan gec olmayaraq təqdim etməli olsa da, 20-24 mart 2021-ci il Novruz bayramına, həmçinin, bəzi bayram günləri şənbə və bazar gününə təsadüf etdiyi üçün vergi ödəyicisi növbəti hesabatı 28 mart 2021-ci il tarixdən gec olmayaraq təqdim etməlidir.

Mənbə: vergiler.az

İstehsalçı sahibkar vergi orqanına hansı məlumatları təqdim etməlidir?