İqtisadiyyat elminin inkişaf tarixi (II hissə)
I hissəyə nəzər yetirin
Digər bir ingilis iqtisadçı David Rikardo, gəlirlərin bölgüsünü tənzimləyən qanunları müəyyənləşdirməyi siyasi iqtisadın əsas vəzifəsi hesab edirdi. D. Rikardo “Siyasi iqtisadiyyat və vergilərin əsasları” adlı əsərində dəyər ölçüsü və mübadilə dəyəri anlayışını araşdırır, sərvət və dəyər anlayışlarını bir-birindən ayırırdı.
Marksist iqtisadi nəzəriyyə. Kapitalizmin inkişafı müxtəlif siniflər arasındakı ziddiyyətlərin kəskinləşməsinə gətirib çıxardı. Karl Marks və Fridrix Engels kapitalist təsərrüfatının inkişafının təhlilinə sinfi yanaşma əsasında ilk dəfə materialist dialektika metodunu tətbiq etmiş, kapitalizmin inkişaf qanunlarını açmışlar. Əmək dəyəri nəzəriyyəsi Marksın əsərlərində muzdlu işçilərin əlavə dəyər və istismarı nəzəriyyəsinin işlənib hazırlanması üçün əsas olmuş, əmtəənin dəyəri nəzəriyyəsi inkişaf etmişdi.
Marjinalizm. XIX əsrin 70-ci illərinin əvvəllərində Uilyam Stenli Cevons, Karl Menger və Mari-Espri Leon Valras tərəfindən demək olar ki, eyni vaxtda son dərəcə faydalı və son dərəcə məhsuldarlığa əsaslanan yeni nəzəriyyənin müstəqil kəşfləri edilmişdi. Əmək dəyəri nəzəriyyəsində malın dəyəri xərclənmiş ehtiyatların məbləği ilə ölçülür. Marjinal fayda nəzəriyyəsində bir məhsulun dəyərinin iqtisadi təhlili iqtisadi proseslərdə iştirak edən bir şəxsin psixologiyası nöqteyi-nəzərindən aparılır. Marjinalist nəzəriyyəsi və Valrasın ümumi tarazlıq nəzəriyyəsi hazırda başlıca iqtisadi nəzəriyyələrdən biri olan yeni – neoklassik istiqaməti yaratdı.
Bu gün iqtisadçılar iqtisadi fikrin inkişafının beş əsas istiqamətini fərqləndirirlər: neoklassik və ya marjinalist, keynsian, monetarizm, institusional-sosioloji.
İqtisadi nəzəriyyədə neoklasik istiqamət. Bu istiqamət iqtisadi nəzəriyyədə XIX əsrin ikinci yarısından etibarən hakim olmuşdur. Neoklasik istiqamətdə iqtisadçıların ideyaları marjinalistlərin işlərinə əsaslanır. Klassik məktəbdə torpaqdan başqa istehsal amillərinin məhdudluğu haqqında müddəa nəzərdən keçirilməmişdir. XIX əsrin 70-ci illərindən etibarən iqtisadi sistemdə istehsal olunan bütün amillərin sayının kənardan (təbii şərait, əhalinin sayı) verilməsi ilə bağlı yeni əsasnamə təsdiq olundu.
Buna görə də mövcud resursların rəqabət aparan istiqamətlər arasında onlardan istifadənin optimal (ən yaxşı) bölgüsü problemi yaranır. Burada bölüşdürmədə optimallıq insanların tələbatının daha tam şəkildə ödənilməsi baxımından qiymətləndirilir. İqtisadi nəzəriyyə verilmiş məqsədlər (tələbatların ödənilməsi) ilə verilmiş məhdud resurslar arasında alternativ istifadə istiqamətlərinə malik olan qarşılıqlı əlaqəni tədqiq edən elm oldu.
III hissəyə nəzər yetirin
2021-ci ilin yanvar-iyul aylarında dövriyyələrin şəffaflaşdırılması istiqamətində aparılan işlər, vergi inzibatçılığının daha da təkmilləşdirilməsi, iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sektorlarında müşahidə edilən bərpa templəri vergi və sosial sığorta daxilolmalarının artımına səbəb olub.
Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilir ki, vergi ödəyicisi vergilər, faizlər və maliyyə sanksiyaları üzrə borclarını Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş müddətdə yerinə yetirmədikdə vergi orqanı Vergi Məcəlləsinə müvafiq olaraq hesablanmış və ya yenidən hesablanmış vergilərin, faizlərin və tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyalarının 5 gün müddətində ödənilməsinə dair vergi ödəyicisinə bildiriş göndərir. Vergi ödəyicisi bildirişdə göstərilən müddət ərzində vergi öhdəliyini yerinə yetirmədikdə vergi orqanı aktivləri barədə məlumatın 10 gün ərzində vergi orqanına təqdim edilməsini vergi ödəyicisindən tələb edə bilər.
Sual: Vergi qanunvericiliyi imkan verirmi fiziki şəxs eyni zamanda hüquqi şəxs təsisçisi olsun?