Blog Full

Mühasibat uçotu – inkişaf mərhələləri (36-cı hissə)

35-ci hissəyə nəzər yetirmək üçün keçidə daxil olun

R. Çembers və A. Jennings məntiqi postulatlardan irəli gələn və buna görə praktikaya və bu səbəbdən onun adətlərinə köklü bağlı olmayan mühasibat uçotu nəzəriyyəsinin qurulması ilə bağlı zərurilik tələbini irəli sürdülər. Bu, mühasiblərin dünyasını radikallara və mühafizəkarlara ayıran yeni bir yanaşma idi. Mühafizəkar əksəriyyətin reaksiyasını D.O. May ifadə edib. O yazırdı ki, qırx illik təcrübə ona inandırdı ki, uçotun yenidən qurulması üzrə bütün təkliflər kiçik və böyüklərə bölünə bilər. Birincilər ciddi düşünməyi tələb etmirdilər, ikincilər isə bunu tələb edirdilər. Buna görə, o, ənənələrə əsaslanaraq tədricən və yavaş-yavaş həyata keçirilməlidir. May uçotda böyük dəyişikliklərin lazım olmadığını iddia edirdi. Lakin radikallar qalib gəldi və mühasibat uçotu tədricən yazı sənətindən elmə çevrildi.

M.S. Uells uçota paradiqma anlayışını daxil etdi. O, uçotun inqilablar nəticəsində inkişaf etdiyini göstərirdi. Hansı ki, alovunda bir paradiqma digərini əvəz edirdi. Müəllif mühasibat nəzəriyyəsində yeddi paradiqma müəyyən etmişdir:

1. antropoloji – uçota ənənəvi yanaşma, hansı ki, hesabdarlıq işçilərinin təcrübəsi uçotun nəzəriyyəsini müəyyən edir;
2. konyunktur – uçot nəzəriyyəsi bazar iqtisadiyyatının tələbatından çıxış edərək formalaşır;
3. hadisəvi – məqsədi iqtisadi həyatın baş verən faktlarının qeydə alınmasında deyil, uçotun proqnostik inkişafında görür;
4. prosessual – iqtisadi fəaliyyət proseslərinin öyrənilməsinə və idarəetmə qərarlarının qəbul edilməsinə yönəldilmişdir;
5. idealizə olunmuş – hesab nəzəriyyəsini iqtisadi fəaliyyətin nəticələrinin ölçülməsinə gətirib çıxarır;
6. informasiya – iqtisadi həyat faktları haqqında məlumatların qiymətləndirilməsi ilə məşğul olur;
7. bixoverist – idarəetmə qərarlarını qəbul edən şəxslərin davranışlarını öyrənir.

Hər bir paradiqma digər paradiqmaların çatışmazlıqlarını aradan qaldırmağa çalışırdı və onların hamısı inkişaf, tanınma və yayılma qazanmışdı. Radikallar bir neçə rəqabət aparan yanaşmanı formalaşdırdılar:

1. sosioloji;
2. iqtisadi;
3. bixoveristik;
4. psixoloji;
5. hadisəvi və informativ-hadisəvi.

Sosioloji yanaşmada A. Rapoport, Q.E. Fertix, A.Ç. Littlton, V.K. Simmerman və digərləri hesab edirdilər ki, hər bir nəzəri uçot vəziyyəti cəmiyyətə təsir edirdi və hər bir müddəa onun sosial effektindən asılı olaraq qəbul edilməli və ya rədd edilməlidir. Sosial mühasibatlığın məqsədi müxtəlif ictimai qrupların ziddiyyətli maraqlarının açıqlanması idi. Alimlərin fikrincə, mühasibat metodologiyası ictimai inkişafın katalizatorlarından biridir ki, bu da maksimum sosial effekt verir. Bu istiqamət Amerika cəmiyyətinin liberal tendensiyalarını ifadə edirdi, korporasiyaların sosial məsuliyyətini qeyd edirdi.

İqtisadi yanaşma. Bu istiqamətin nümayəndələri mühasibat uçotunun məqsədinin iqtisadi göstəricilərə nəzarət etmək və onları qiymətləndirməkdən, istehsalın maksimum effektivliyinə nail olmaq üçün şəraitin təmin edilməsindən ibarət olduğunu hesab edən Q.Q. Miller, L.L. Bruks, S. Zeff, M. Munits idi. Bununla əlaqədar olaraq, müəssisənin rəhbərliyi milli rifahın yüksəlişini təmin edən metodoloji mühasibat üsullarını seçməlidir.

37-ci hissəyə nəzər yetirmək üçün keçidə daxil olun

TELEGRAM KANALIMIZA ÜZV OLUN

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun