İqtisadiyyatda insan modeli
İqtisadiyyatda insan modeli
Kapitalist cəmiyyəti insanın bazar sisteminə adekvat olan müəyyən modelini nəzərdə tutur. İlk belə model A. Smit tərəfindən XVIII əsrdə – “iqtisadi insan” modeli təklif edilmişdi. Bu model – insanı sosial, şəxsi, etik və digər tərkib hissələrindən kənarda nəzərdən keçirən abstraksiyadır. Lakin o, bazar münasibətlərinin mahiyyətini anlamağa imkan verir. Belə bir şəxs öz mənfəətini (faydalılığı, gəlirləri) maksimuma çatdırmaq üçün çalışır, bazar qiymətləri və malların allokasiyası (paylanması, təyin edilməsi) haqqında tam məlumatlara malikdir və dərhal dəyişən bazar şəraitinə uyğunlaşır.
Bu rasional fəaliyyət göstərən fərd, ağıllı eqoist və fərdiyyətçidir. Belə bir fərd başqaları ilə rəqabət aparır ki, bu da iqtisadi tərəqqinin başlıca şərtidir. Ayrı-ayrı fərdin nöqteyi-nəzərindən rasional davranış həm də etik xarakter daşıyır. Bu, bazar sisteminin dayanıqlılığının şərtidir. Yaranmış normalar və davranış qaydaları hüquqi sistem tərəfindən təsbit edilir. Cəzanın labüdlüyü qeyri-etik davranışları əlverişsiz edir. Bunu klassik insan modeli adlandırmaq olar.
Elmin mövzusunun insan davranışı, sosial qruplar olduğunu hesab edən iqtisadiyyat elmində institusional istiqamətin nümayəndələri, güman edirlər ki, insan analıq instiktləri, maraq, valideyn instiktləri və s. ilə hərəkət edir. Belə yanaşma “iqtisadi insanın” fərdiyyətçiliyinə və eqoizminə, onun bazar davranışına zidd deyil.
C. Keyns insanın davranışının motivasiyasına, onun meylinə diqqət yetirirdi: istehlaka (səxavətlilik, uzaqgörənlik, şöhrətpərəstlik, israfçılıq və s.) və qənaətə (ehtiyatlılıq, dəqiqlik, işgüzarlıq, qürur, tamahkarlıq, uzaqgörənlik).
Müasir iqtisadçılar (S. Bekker, K. Brunner və b.) “ixtiraçı, qiymətləndirən, maksimuma çatdıran insan” modelini, yəni, eksperimentə can atan, ətraf aləmi qiymətləndirən və rasional qərarlar qəbul etməyi bacaran insanın axtarışını təklif etdilər; qeyri-müəyyənlik şəraitində və qərar qəbul etmək üçün vaxtın məhdudluğu şəraitində öz faydasını maksimuma çatdıran bir insan.
Bu modeli “iqtisadi insan” modelinin inkişafı kimi qiymətləndirmək olar.
Kapital Bank əhalinin nağd pula olan tələbatını qarşılamaq məqsədilə yeni güzəştli kredit aksiyası təqdim edir. Rəsmi gəliri olan hər kəs, aksiya çərçivəsində Kapital Bank-dan hər 1000 manat kredit məbləği üçün, ayda cəmi 33 manat ödəniş edə bilər.
Sual: Bilmək istərdim ki, Mənfəət Bəyannaməsinin 1 saylı Əlavəsində debitor borclar və kreditor borclar sətirlərindəki məlumatlar ƏDV daxil olan məbləğlərlə göstərilməlidir, yoxsa ƏDV-siz məbləğlər olmalıdır?
Növbəti ildə tarixdə ilk dəfə olaraq ABŞ neft bazarında öz yerini Çinə verərək, liderliyi itirə bilər. Çin öz neft emalı müəssisələrinin gücünü artırmaqda davam edir. Bu haqda Beynəlxalq enerji agentliyinə (BEA) istinadən Bloomberg məlumat verib.