Blog Full

Ehtiyatların uçotu

Beynəlxalq maliyyə hesabatı standartlarında ehtiyatların uçotu “Ehtiyatlar” (“Inventory”) adlı 2 saylı MUBS (IAS 2) ilə tənzimlənir. Bu aktivlərin dövriyyə müddəti, əsasən 12 aydan azdır, qısamüddətli aktivlər kimi xarakterizə olunur. Ehtiyatlara aşağıdakı aktivlər aid edilir (IAS2, maddə 2.6, 2.8):

• adi təsərrüfat fəaliyyəti zamanı satış üçün saxlanılanlar (hazır məhsul);
• hazırlanmaqda olan satış üçün nəzərdə tutulanlar (bitməmiş istehsal);
• istehsalda (yaxud xidmətlərin göstərilməsində) sərf olunan xammal və material ehtiyatları;
• adi təsərrüfat fəaliyyəti zamanı satış və təkrar satış üçün nəzərdə tutulanlar;
• satış məqsədləri üçün hazırlanmış qeyri-maddi obyektlər;
• müəssisənin adi fəaliyyəti zamanı satış və ya yenidən satış məqsədi ilə alınmış və ya tikilmiş əmlak.

AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə tənzimlənir. Bu hesabdan başqa “Qısamüddətli aktivlər” bölməsinin 20-ci maddəsi üzrə digər hesablar da açıla bilər, məsələn 201 saylı “Material ehtiyatları” hesabı.  Bu maddədə açılan hesabların siyahısı aşağıdakı cədvəldə verilib (Qaydalar: 22.1).

201 saylı “Material ehtiyatları” hesabı

Materiallar elə ehtiyatlardır ki, onlar əsas etibarilə, lakin bununla məhdudlaşmayan, xammalla birgə istifadə edilərək yeni məhsul yaradılmasında istifadə edilirlər.

Mühasibat uçotu subyektinin istehsalda, xidmətlərin göstərilməsində istifadə edilməsi üçün nəzərdə tutulan material ehtiyatlarının hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirmək üçün “Qısamüddətli aktivlər” bölməsində 201 saylı “Material ehtiyatları” hesabı açılır. Yuxarıda qeyd edilən Qaydaların 22.3 bəndinə görə bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açmaq olar:

201 saylı “Material ehtiyatları” hesabı üzrə aşağıdakı istiqamətlərdə müxabirləşmələr verilə bilər:

• material ehtiyatlarının əldə olunması;
• səhmlərin buraxılması vasitəsi ilə alınma;
• yenidən qiymətləndirilmə üzrə;
• material ehtiyatlarının alınması ilə bağlı yaranan faiz borcları üzrə;
• əvəzsiz alınma;
• mübadilə nəticəsində əldə edilmə və sair.

Material ehtiyatlarının inventar uçotu əsas vəsaitlər üçün müəyyən edilmiş qaydada, analitik uçotu isə obyektlər, əşyalar, material növləri, maddi məsul şəxslər və saxlama yerləri nəzərə alınmaqla aparılır.

Uçotun məqsədi

Əksər sənaye sahələrində material ehtiyatları birbaşa material məsrəflərinin əsas tərkib hissəsidir, ayrıca istehsal və ya satışın maya dəyəri kimi uçota alınır.

İstənilən müəssisə öz fəaliyyətini maddi (və ya hər hansı digər) mənfəət əldə etmək məqsədi ilə həyata keçirir. Müəyyən bir fəaliyyət növünün gəlirliliyini müəyyən etmək üçün ilk növbədə məhsul və ya xidmət istehsalına sərf olunan vəsaitin həcmini bilmək lazımdır.

Həmçinin, şübhəsiz ki, müəssisənin fəaliyyəti üçün zəruri olan malların və ya materialların anbarlarda olması haqqında məlumat vacibdir. Pul vəsaitləri istisna olmaqla, ehtiyatlar müəssisənin ən likvid qısamüddətli aktivləridir. Odur ki, ehtiyatların faktiki qalıqları və onların dəyəri bütövlükdə müəssisənin dəyərinin hesablanması üçün əsas göstəricilərdir.

Əksər hallarda, material ehtiyatları fəaliyyətin effektivliyinin, habelə idarəetmənin səmərəliliyinin göstəricisi olan maya dəyərinin əsas tərkib hissəsidir. Ticarət və istehsal müəssisələri üçün bu aktivlərin 201 saylı hesab üzrə ətraflı uçotu ən vacib məsələdir.

Hesab üzrə müxabirləşmələrin nizamlanması

Əldə edilmiş ehtiyatlar ilkin dəyərlə qiymətləndirilir. Ehtiyatların ilkin dəyəri yuxarıda qeyd edilən Qaydaların 22.29-cu bəndi əsasında müəyyən olunur.

Mühasibat subyektlərində material ehtiyatlarının əldə edilməsi zamanı müxabirləşmələr yuxarıda qeyd edilən Qaydaların aşağıdakı bəndlərinə uyğun verilir:

• materiallar əldə edildikdə – 22.30-cu bənd;
• əvəzsiz olaraq alındıqda – 22.39-cu bənd;
• səhmlər buraxılmaqla əldə edildikdə 22.31-ci bəndi.

Materialların alınması ilə əlaqəli öhdəliklərə görə yaranmış faiz xərclərinin uçotu həmin Qaydaların 22.32-ci bəndinə əsasən nizamlanır.

Material ehtiyatları satış məqsədilə saxlanılan digər aktivlərə keçirildikdə müxabirləşmələrə həmin qaydaların 22.41-ci bəndi tətbiq olunur.

Material ehtiyatları torpaq, tikili, avadanlıqlar kimi təsnifləşdirilən zaman (qısamüddətli aktivlərdən uzunmüddətli aktivə keçid) 201 saylı hesab üzrə müxabirləşmə verilərkən həmin qaydaların 22.43-cü bəndinin tələblərinə əməl edilməlidir.

Qeyd edilən əməliyyatlar üzrə müxabirləşmə nümunələri ilə buradan tanış olmaq olar.

Həm dünyada, həm də ölkəmizdə kiberdələduzluqla bağlı həyəcan təbilinin çalındığı bir vaxtda insanlar hər gün yeni üsullarla aldadılırlar. Dələduzlar müxtəlif yollarla insanların inam və etibarını qazanaraq onları çıxılmaz vəziyyətə salır. Son zamanlar isə məlumatsız şəxslərin aldadılması və onlara məxsus bank kartlarının alınması ilə bağlı dələduzluq halları artmaqdadır. Araşdırmalar göstərir ki, bu növ dələduzluq adətən sosial təminatı aşağı, məlumatsız və ya yaşlı insanların başlarına gəlir. Belə ki, müxtəlif yollarla vətəndaşlara yaxınlaşan dələduzlar onlara bank filallarından və ya rəqəmsal kanallardan kart əldə etmələrini təklif edirlər. Daha sonra müəyyən ödəniş qarşılığında həmin şəxslərdən kart və kart məlumatları alınaraq dələduzluq əməllərində istifadə edilir.

Bəs bank kartını başqalarına vermək nə ilə nəticələnə bilər?

Fərdi məlumatların oğurlanması: Bank kartını və ona aid məlumatların 3-cü şəxsə ötürülməsi, eyni zamanda fərdi məlumatların da ötürülməsi deməkdir. Bununla da dələduzlar məlumatını əldə etdiyi şəxsin maliyyə hesabına giriş əldə edə və onun bütün bank əməliyyatlarına nəzarət edə bilirlər. Belə hallarda adətən aldadılan şəxslərin adı ilə qeyri-qanuni maliyyə əməliyyatları icra edilir. Xüsusən də qanunsuz yollarla əldə edilən vəsaitlərin izlərinin itirilməsi prosesində bu kimi kart hesabları istifadə edilə bilir.

Maliyyə itkiləri: Kartın başqasına verilməsi dələduza hesabdakı vəsaitdən istədiyi kimi istifadə etmək hüququ verir. Bu isə istifadəçiyə məxsus bütün bank hesablarını təhlükə altına ata və maliyyə itkisinə səbəb ola bilər.

Hüquqi nəticələr: Hər bir vətəndaş ona məxsus bank kartları ilə icra olunan əməliyyatlara qarşı cavabdehdir. Kartın başqasına verilməsi kart sahibinə hüquqi öhdəlik yaradır. 3-cü tərəfə verilən kartla hər hansı qanunsuz əməliyyat həyata keçirildikdə kart sahibi bu əməliyyatın nəticəsinə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb oluna bilər.

Pulunuzu itirməmək və cinayətin bir hissəsi olmamaq üçün diqqətli olmaq çox vacibdir.

Kartınızı yalnız özünüz istifadə edin: Bank kartları yalnız bank hesabı açılan müştəriyə məxsusdur və onun istifadəsi üçün nəzərdə tutulub.

Şübhəli əməliyyatlar zamanı diqqətli olun: Kart hesablarınızı mütəmadi nəzarətdə saxlayın. Şübhəli əməliyyat gördüyünüz halda dərhal müştərisi olduğunuz banka və hüquq mühafizə orqanlarına müraciət edin.

Dələduzlara aldanmayın: Sizdən bank kartlarınızı hansısa ödəniş və ya xidmət qarşılığında istəyən şəxslərə qarşı diqqətli olun. Kartınıza və ya bank hesabınıza dair məlumatlar yalnız sizə məxsusdur və bu məlumatları heç kimlə bölüşmək olmaz. Bu məlumatları sizdən istəyən şəxslərlə bağlı dərhal aidiyyatı orqanlara xəbər verməniz tövsiyə olunur.

Kapital Bank olaraq bir daha xatırladırıq ki, maliyyə qurumlarının həyata keçirdiyi təhlükəsizlik tədbirləri ilə yanaşı vətəndaşların da diqqətli olmaları şəxsi hesablarını qoruması və fərdi məlumatlarını, kartlarını digər şəxlərlə paylaşmaması olduqca vacibdir. Şübhəli hallarla qarşılaşdığınız zaman dərhal müştərisi olduğunuz bankın qaynar xəttinə xəbərdarlıq edin. Hər hansı şübhəli mesaj, zəng və ya sosial media hesabını görsəniz, dərhal müvafiq qurumlara və müştərisi olduğunuz banka bildirin. Beləliklə, başqalarının da kiberdələduzların hədəfinə çevrilməsinin qarşısını ala bilərsiniz.

Ölkənin birinci bankı Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 119 filialı və 52 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün – https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün – https://kbl.az/prcrc.