Blog Full

Məktəbdə işləyən müəllimin anası daimi qulluq tələb edən əlildir. Müəllim anasına qulluğa görə 100 manat müavinət alır. Bu müəllimə vergi ilə bağlı güzəşt varmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.3-cü maddəsinə əsasən, orqanizmin funksiyalarının 61-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərin (müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər istisna olmaqla), əlilliyi olan uşaqların, daimi qulluq tələb edən əlilliyi olan uşağa və ya orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə baxan və onunla birlikdə yaşayan valideynlərdən (o cümlədən övladlığa götürən şəxslərdən) birinin (özlərinin istəyi ilə), arvadın (ərin), himayəçinin və ya qəyyumun hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 200 manat məbləğində azaldılır.

Vergi Məcəlləsinin 102.1.4-ci maddəsinə əsasən, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə ödənilən müavinətlər istisna olmaqla, dövlət müavinətləri, əvəzsiz dövlət köçürmələri, dövlət pensiyaları, dövlət təqaüdləri, hüquqi şəxsin, onun filialı və ya nümayəndəliyinin, habelə fərdi sahibkarın fəaliyyətinin ləğvi və işçilərin sayının və ştatların ixtisar edilməsi ilə əlaqədar olaraq əmək müqaviləsinə xitam verildikdə işçilərə, habelə işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə isə vəfat edənin vərəsələrinə Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə müvafiq ödənilən təminatlar, habelə Azərbaycan Respublikasının qanunları və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin qərarları əsasında dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına fərdi birdəfəlik ödəmələr və ya maddi yardımlar gəlir vergisindən azaddır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

2026-cı ildən etibarən, sahibkarların vergi yükü ilə yanaşı, məcburi dövlət sosial sığorta ödənişlərində də dəyişikliklər edilib. Artıq fəaliyyət sahələrinə görə ödənişlərin fərqləndirilməsinə son qoyulub. 2026-cı il yanvarın 1-dək tikinti sahəsi üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı minimum aylıq əməkhaqqının 50 faizi həcmində, ticarət və digər sahələr üzrə isə 25 faiz həcmində hesablanırdı. Həmçinin, regionlara münasibətdə əmsallar tətbiq olunurdu. “Sosial sığorta haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsəydi, güzəşt müddəti başa çatdığından ticarət sahəsində həmin göstərici 50 faizədək artacaqdı, regionlara tətbiq olunan əmsallar da qüvvədən düşəcəkdi. Nəticədə fərdi sahibkarın sosial sığorta yükü artacaqdı. Bu səbəbdən, 2026-cı ildən fərdi sahibkarların məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması ilə bağlı yeni mexanizm qüvvəyə minib.

Yeniliyi “EN Group Consulting” MMC-nin direktoru Elvin Zaidov şərh edir. 

2026-cı il yanvarın 1-dək fərdi sahibkarların özünə görə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı bu cədvəldəki qaydada hesablanırdı:

2026-cı il yanvarın 1-dən etibarən “Sosial sığorta haqqında” Qanunun 14.5.1-ci maddəsində dəyişiklik edilib. Həmin maddəyə əsasən, sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə – minimum aylıq əməkhaqqının 15 faizindən az (yəni 400*15% = 60 manat), 100 faizindən çox (yəni 400 x 100% = 400 manat) olmamaq şərtilə, gəlirlərinin (xərclər çıxılmadan) 2 faizi miqdarında hesablanır və ödənilir. Buradan belə qənaətə gəlmək olar ki, sahibkarlar özlərinə görə məcburi dövlət sosial sığorta haqqını 60 manatdan az, 400 manatdan çox olmamaq şərti ilə hər ay üçün gəlirlərinin 2 faizi qədər hesablamalı və ödəməlidirlər. Bunu nümunələr üzrə izah edək:

Misal

Fərdi sahibkarın 2026-cı ilin 1-ci rübü üzrə aşağıdakı gəlirləri olub:

Yanvar ayında – 2.500 manat;

Fevral ayında – 8.000 manat;

Mart ayında – 25.000 manat.

Həmin gəlirlərə əsasən hər ay üzrə nə qədər məcburi sosial sığorta haqqı ödəməli olduğunu hesablayaq:

Yanvar ayı üzrə – Fərdi sahibkar 60 manat ödəməlidir. Gəlirin 2%-i 50 manat olsa da qayda üzrə minimum aylıq əməkhaqqının 15%-dən az olmamaq şərti ilə gəlirin 2%-i nəzərdə tutulub. Minimum aylıq əməkhaqqının 15%-i 60 manat təşkil edir. 50 manat ondan kiçik olduğu üçün minimum ödəniş 60 manat olmalıdır.

Fevral ayı üzrə – Fərdi sahibkar 160 manat ödəməlidir. Minimum aylıq əməkhaqqının 15%-dən az, 100%-dən çox olmadığı üçün bu ay üçün məcburi dövlət sosial sığorta haqqı gəlirin 2%-i kimi qəbul edilir. Yəni sahibkar fevral ayı üçün 160 manat ödəməlidir.

Mart ayı üzrə – Fərdi sahibkar 400 manat ödəməlidir. Gəlirin 2%-i 500 manat olsa da qayda üzrə minimum aylıq əməkhaqqının 100%-dən çox olmamaq şərti ilə gəlirin 2%-i nəzərdə tutulub. Minimum aylıq əməkhaqqının 100%-i 400 manat təşkil edir. 500 manat ondan böyük olduğu üçün maksimum ödəniş 400 manat olacaq.

Əlavə olaraq, “İcbari tibbi sığorta haqqında” Qanunun 15-10.1.3-ci maddəsinə görə, fərdi sahibkar gəlirin məbləğindən asılı olmayaraq, aylıq olaraq minimum əməkhaqqının 4%-i qədər icbari tibbi sığorta haqqı ödəməlidir. Yəni hər ay üçün əlavə olaraq 16 manat icbari tibbi sığorta haqqı ödənilməlidir.

400 x 4% = 16 manat.

Mənbə: vergiler.az

Valyuta mübadiləsi zamanı vətəndaşlar tez-tez eyni problemlə üzləşirlər: banklar ya köhnə seriyalı dolları qəbul etmir, ya da zədəli əskinasların dəyişdirilməsi zamanı onu dəyərindən daha aşağı alır. Bu da vətəndaşlarda bəzi sualların yaranmasına səbəb olur: bəs dollar və ya avro kimi geniş istifadə olunan valyuta yararsız hala düşdükdə nə etmək lazımdır? Milli valyutanın dəyişdirilməsi zamanı tətbiq olunan qaydalar xarici pul əskinaslarına da aid edilirmi?

Qurum pul nişanlarının ekspertiza qaydalarından tutmuş mübadilə proseduruna qədər bütün incə məqamlara aydınlıq gətirib.

Köhnə və ya zədəli xarici valyutanı necə xilas edək?

Yararsız hala düşmüş milli valyutanın dəyişdirilməsi məqsədilə AMB tərəfindən təyin edilmiş operator banklara və onların filiallarına (“Kapital Bank” ASC və “ABB” ASC), AMB-nin ərazi idarələrinə (Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsi, Yevlax Ehtiyat Mərkəzi və Biləsuvar Regional Mərkəzi), eləcə də ölkədə fəaliyyət göstərən digər kommersiya banklarına və onların filiallarına müraciət etmək olar. Pul nişanlarının dəyişdirilməsi prosesi Mərkəzi Bank və operator banklar tərəfindən ödənişsiz aparılır. Kommersiya bankları isə bu işi öz daxili qaydalarına uyğun olaraq, ödənişli və ya ödənişsiz həyata keçirə bilərlər.

Yararsız hala düşmüş xarici valyutada pul nişanının dəyişdirilməsinə gəlincə, AMB-dən bildirilib ki, bunun üçün şəxs ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən kommersiya bankları və onların filiallarına üz tutmalıdır. Kommersiya banklarına yararsız hala düşmüş xarici valyutada olan pul nişanlarının dəyişdirilməsi məcburi tələb kimi müəyyən edilmir və onlar öz daxili kommersiya siyasətinə uyğun qaydada bu prosesi icra edə bilərlər.

Son zamanlar vətəndaşlar əllərindəki köhnə tarixli dollar (2009-cu ildən əvvəlki seriya – red.) əskinaslarının aqibətindən də narahatdırlar. AMB-dən bu mövzuda bildirilib ki, yerli kommersiya bankları öz daxili siyasətlərinə uyğun olaraq həmin seriyalı pul nişanlarını qəbul edə və dəyişdirə bilərlər.

Ekspertiza neçə gün çəkir? – AMB və bankların mübadilə öhdəlikləri

Yararsız hala düşmüş xarici valyutada pul nişanının dəyişdirilməsi prosesi kommersiya bankının daxili qaydalarına uyğun olaraq tənzimlənir. Həmin pul nişanlarının həqiqiliyinə şübhə yaranmadıqda pul nişanları banklar tərəfindən dəyişdirilə bilər. Mərkəzi Bankın 2020-ci il tarixli “Pul nişanlarının ekspertizası Qaydaları”na əsasən, bank pulun saxta olub-olmadığını dəqiqləşdirə bilmədikdə, onu rəsmi rəy üçün AMB və ya emitent banka təqdim edə bilər. Kommersiya bankı tərəfindən pul nişanının ekspertiza üçün emitent banka göndərilməsinə zərurət yaranarsa, bu halda həmin emitent bankın qaydalarla müəyyən etdiyi iş günlərinə uyğun müddətdə ekspertiza prosesi aparılır.

Mərkəzi Banka ekspertiza üçün müraciət olunan zaman pul nişanı kommersiya bankı tərəfindən 3 iş günü müddətində göndərilir və AMB-də həmin pul nişanının ekspertizası 15 iş günü müddətində aparılır. Pul nişanının ekspertizası üçün onun emitenti olan quruma müraciət edilməsi zərurəti yarandıqda, pulu təqdim edən şəxsə bu barədə yazılı məlumat verilir.

Mərkəzi Bank tərəfindən ekspertiza zamanı xarici valyutada pul nişanlarının saxtalaşdırma əlamətləri müəyyən edildikdə müvafiq tədbirlərin görülməsi üçün zəruri məlumatlar 10 iş günü müddətində hüquq-mühafizə orqanlarına göndərilir. Ekspertiza nəticəsində saxtalaşdırma əlamətləri aşkar edilmədikdə pul nişanı təqdim edənə təhvil verilir.

Bank zədəli pulu qəbul etmirsə, çıxış yolu nədir?

Milli valyutada olan pul nişanlarını dəyişdirərkən bank əskinasları qəbul etməkdən imtina edirsə, yaranmış suallarla bağlı AMB-yə müraciət edilməlidir. Eyni hal xarici valyutanın dəyişdirilməsi zamanı yaranarsa, bu zaman kommersiya bankının daxili siyasəti əsas götürülür. AMB-dən bildirilib ki, bankın daxili qaydalarına uyğun olaraq xarici pul nişanı qəbul edilə və dəyişdirilə bilər.

Vətəndaş gedəcəyi ölkənin milli valyutasını haradan almalıdır?

Xarici ölkələrə səfər edən vətəndaşlar üçün ən vacib məqamlardan biri də gedəcəkləri ölkənin yerli valyutasının alışını əvvəlcədən təmin etməkdir. Bəs Azərbaycanda nadir valyutaları əldə etmək mümkündürmü və bu proses necə tənzimlənir? Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqlamasına görə, bu fəaliyyət birbaşa qanunvericiliklə tənzimlənir və yalnız xüsusi icazəsi olan subyektlər tərəfindən həyata keçirilir. Belə ki, ölkədə valyuta mübadiləsi fəaliyyəti “Banklar haqqında”, “Poçt haqqında” və “Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında” qanunların tələbləri ilə tənzimlənir. Mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq, valyutadəyişmə xidmətlərini lisenziya almış yerli banklar və onların filialları, poçt rabitəsinin milli operatoru, habelə valyuta mübadiləsi fəaliyyəti üçün xüsusi lisenziyaya malik şəxslər həyata keçirə bilər.

Bununla yanaşı, ödəniş və elektron pul təşkilatları (o cümlədən xarici təşkilatların yerli filialları) da bu növ xidmətləri göstərmək hüququna malikdirlər. Lakin istisna olaraq, yalnız vasitəçilik və ya hesab üzrə məlumat xidməti göstərən ödəniş təşkilatlarına bu fəaliyyətlə məşğul olmağa icazə verilmir. Vətəndaşlar xarici ölkəyə səfər edərkən ehtiyac duyduqları valyutanı adıçəkilən qurumların hər hansı birinə müraciət etməklə qanuni şəkildə əldə edə bilərlər.

Mənbə: vergiler.az