Blog Full

Nazirlər Kabinetinin Qərarına əsasən, “Bazar iştirakçılarına dair meyarlar və onlar tərəfindən təmin edilən mallarla bağlı dövlət ehtiyatları üzrə məsul orqana məlumat təqdim edilməsi Qaydası” təsdiq edilib.

Qayda “Dövlət ehtiyatları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən hazırlanıb və ölkənin istehlak bazarında strateji əhəmiyyətli malların idxalını, istehsalını və ya satışını həyata keçirən, ölkənin strateji əhəmiyyətli mallarla təchizatının dayanıqlığının təmin edilməsində iştirak edən bazar iştirakçılarına dair meyarları müəyyən edir, habelə onlar tərəfindən təmin edilən mallarla bağlı dövlət ehtiyatları üzrə məsul orqana – Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ehtiyatları Agentliyinə məlumat təqdim edilməsi üzrə təşkilati və hüquqi məsələləri tənzimləyir.

Qaydanın tələbləri strateji əhəmiyyətli malların idxalını, istehsalını və ya satışını həyata keçirən, Qayda ilə müəyyən edilmiş meyarlara cavab verən hüquqi və fiziki şəxslərə, habelə dövlət qurumlarına şamil edilir.

Qaydaya əsasən, hüquqi və fiziki şəxslər, habelə dövlət qurumları il ərzində strateji əhəmiyyətli mal üzrə bazar payı 2 faizə bərabər və ya ondan çox olduqda bazar iştirakçısı hesab edilirlər. Ötən ildə strateji əhəmiyyətli mal üzrə bazar payı 2 faizə bərabər və ya ondan çox olan hüquqi və fiziki şəxslərin, habelə dövlət qurumlarının siyahısı cari ilin may ayının 15-dək Agentlik tərəfindən əldə edilir. Bazar iştirakçılarına onların hansı strateji əhəmiyyətli mal üzrə bazar iştirakçısı olması və həmin mal üzrə təmin etməli olduğu minimal həcm barədə Agentlik tərəfindən hər il iyun ayının 1-dək yazılı bildiriş göndərilir.

Mənbə: vergiler.az

Kreditor borcların təsnifatı

Hesablar planının 535 saylı “İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları” adlı hesabında icarə (lizinq) əməliyyatları üzrə məbləğlərin uçotu üçün nəzərdə tutulub. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi, “İcarə haqqında”, “Torpaq icarəsi” haqqında AR qanunları icarə münasibətlərinin hüquqi əsaslarını təşkil edir.

İcarə münasibətləri ilə beynəlxalq təcrübədə geniş istifadə olunan lizinq əməliyyatı oxşardır. Fərq ikincinin üçtərəfli olması, əmlakın (lizinq obyektinin) lizinq məqsədləri üçün əldə edilməsidr.

Lizinq əslində maliyyə icarəsi, klassik icarə forması isə əməliyyat icarəsidir.

Əməliyyat icarəsi üzrə qısamüddətli kredit borcları və müxabirləşmə nümunələri haqqında əvvəlki məqalələrin birində danışmışıq. İndi isə maliyyə icarəsi əməliyyatları zamanı yaranan kreditor borcların mühasibat yazılışlarının tənzimlənməsinə və müxabirləşmə nümunələrinə baxaq.

İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcların uçotu hesabı

Qısamüddətli kreditor borcları üzrə uçot hesabları Hesablar Planının 5-ci bölməsinin (“Qısamüddətli öhdəliklər”)  53-cü maddəsində (“Qısamüddətli kreditor borcları”) açılır. 535 saylı “İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları” hesabı 53-ci maddəyə daxil olan hesablardan biridir.

İcarələr üzrə məlumatların mühasibat uçotu zamanı 16 №-li “İcarələr” MHBS-un (IFRS 16) tələbləri nəzərə alınmalıdr..

535 saylı hesab üzrə müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”  ilə tənzimlənir.

535 №-li “İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları” hesabında uçotun tənzimlənməsi

Bu hesabda mühasibat uçotu subyektinin fəaliyyətinin həyata keçirilməsi zamanı maliyyə yaxud əməliyyat icarəsi nəticəsində yaranan bütün qısamüddətli öhdəliklərlə əlaqədar ödənilməli olan borclar haqqında məlumatlar ümumiləşdirilmiş şəkildə əks etdirilir.

Mühasibat uçotu subyektinin icarəyə görə qısamüddətli kreditor borcları yarandıqda, həmçinin, icarə ilə bağlı hər hansı dolayı xərclər həmin qaydaların 43.34.-cü, həmin borclar uzunmüddətli öhdəliklər kimi təsnifləşdirildikdə, habelə, icarə üzrə qısamüddətli öhdəliklərə, fazilərə görə ödənişlər həyata keçirildikdə həmin qaydaların 43.35.-ci bəndi tətbiq edilir.

İcarə üçün hesablanan faiz xərci üzrə mühasibat yazılışları həmin qaydaların 43.35-ci bəndi, icarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları, həmin kreditor borclara görə hesablanmış faiz xərcləri üçüncü şəxs tərəfindən ödənildikdə mühasibat yazılışları 43.37-ci bəndi əsasında tənzimlənir.

Qaydaların 43.33-cü bəndinə görə bu hesab üzrə aşağıdakı subhesablar açmaq mümkündür:

535 №-li “İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları” hesabı öhdəlik (passiv) hesabı dır.

Maliyyə icarəsi ilə tikili (əsas vəsait) əldə edildikdə müxabirləşmə nümunələri

“A” MMC dəyəri 25000 manat olan əsas vəsaitin maliyyə icarəsilə əlaqədar olaraq “B” MMC ilə müqavilə imzalamışdır. Müqavilənin müddəti 1 ildir. Razılığa əsaəsn 1-ci ilin sonunda Əsas vəsaitə görə olan 16250 manat əsas məbləğ, 8750 manat faiz məbləği tam ödənilməlidir.

Maliyyə icarəsi nəqliyyat vasitəsi əldə edildikdə müxabirləşmələr

“A” MMC dəyəri 25000 manat olan nəqliyyat vasitəsinin maliyyə icarəsi ilə əlaqədar “B” MMC ilə müqavilə imzalanıb. Müqavilənin müddəti 1 ildir. Razılığa əsasən 1-ci ilin sonunda nəqliyyat vasitəsinə görə olan 16250 manat əsas məbləğ, 8750 manat faiz məbləği tam ödənilməlidir.

Tərəflər arasında qarşılıqlı razılığa əsasən icarə müddəti uzadılaraq 2 il təyin edilib. Yeni şərtə əsasən, 2-ci ilin sonunda torpaq, tikili və avadanlıqlar görə olan 16250 manat əsas məbləğ, 8750 manat faiz məbləği tam ödənilməlidir. Yuxarıdakı müxabirləşmələri nəzərə alaraq 1-ci il üçün düzəlişləri edək:

1-ci ilin ödənişləri həyata keçirilir:

2-ci ilin uçotu, ödənişləri aşağıdakı kimidir: