Blog Full

Əmək Məcəlləsinin müddəalarına görə, müəyyən kateqoriyalardan olan işçilərin əmək məzuniyyətlərinin müddəti fərqli formada müəyyən edilir. Məsələn, müəllimlər üçün bu müddət 56 gün, orqanizmin funksiyalarının pozulması faizindən, səbəbindən və müddətindən asılı olmayaraq işləyən əlilliyi olan işçilər üçün 42 təqvim günündən az olmayaraq, Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə bağlı digər dövlət təltifləri ilə təltif olunmuş işçilər üçün 46 təqvim günündən az olmayaraq təsbit edilib. Bəs bu kateqoriyalardan olan işçilərin əmək müqaviləsinə xitam verilərkən istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiyalar necə hesablanmalıdır?

Öncədən qeyd edək ki, bu suala müxtəlif cavablar, yanaşmalar var, bununla bağlı əksər mütəxəssislər arasında fikir ayrılıqları mövcuddur. Onların bəziləri hesab edirlər ki, həmin maddələrdə müəyyən edilmiş məzuniyyət bu şəxslərin əsas məzuniyyətidir və əmək müqaviləsinə xitam verilən zaman onlara kompensasiya da məhz həmin məzuniyyət günlərinin sayına görə hesablanmalıdır. Digər qrup isə hesab edir ki, bu halda Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinə əsaslanaraq əmək məzuniyyəti günləri deyil, 21 və ya 30 təqvim günü olaraq müəyyənləşdirilmiş əsas məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya hesablanmalıdır.

Günün nə fərqi var ki?

Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqasının İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədov hesab edir ki, məzuniyyətin kompensasiyası ətrafındakı mübahisələrlə bağlı son sözü Konstitusiya Məhkəməsi deyə bilər:

“Əmək Məcəlləsi 1999-cu ildə qəbul edilib. Orada açıq qalan məsələlər var. Konstitusiya Məhkəməsi 10-dan artıq məsələ ilə bağlı qərar qəbul edib. Buna baxmayaraq, məzuniyyətin kompensasiyası ilə bağlı suallar da açıq qalır. Burada son sözü Konstitusiya Məhkəməsi deyə bilər. Ancaq mövcud hüquq məntiqi ilə çıxış etsək, əlavə məzuniyyət hüququ olan şəxslərə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən yalnız onların əsəs məzuniyyət günləri üçün kompensasiya verilir. Məsələn, bu hal əsas məzuniyyətlə bərabər staja, zərərli iş yerində işləməsinə, uşağa baxmasına görə əlavə məzuniyyət verilən şəxslərə aiddir”.

S.Məmmədov digər hallarda bu yanaşmanın doğru olmadığını bildirir. Məsələn, əlilliyi olan şəxslərə 42 gün, müəllimlərə 56 gün, dövlət təltifləri ilə təltif olunmuş müharibə iştirakçılarna 46 gün məzuniyyət verilir. S.Məmmədov həmin günlərin onların bütöv məzuniyyət günləri sayıldığını vurğulayıb: “Buna görə də əmək müqaviləsinə xitam verilərkən bu şəxslərə kompensasiya həmin günlərin sayına görə hesablanıb ödənilməlidir. Tutaq ki, əlilliyi olan şəxslərdə 42 gündür və bu, onların əsas məzuniyyət günləri sayılır. Kompensasiya ödənişi də həmin günlərə uyğun həyata keçirilməlidir”.

Əsas və əlavə məzuniyyət

Məsələyə münasibət bildirən əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov qeyd edib ki, Əmək Məcəlləsinin 112-ci maddəsində işçinin əsas və əlavə məzuniyyətlərdən ibarət olan əmək məzuniyyəti hüququnun olması öz əksini tapıb: “Məcəllənin 144-cü maddəsində isə göstərilib ki, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir. İşçinin işlədiyi dövrdə mövcud situasiyadan asılı olaraq bir neçə əlavə məzuniyyəti ola bilər. Maddədə müəyyən olunub ki, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən yalnız əsas məzuniyyətlərə görə kompensasiya ödənilməlidir. Əlavə məzuniyyətlər Əmək Məcəlləsinin 115, 116, 117 və 118-1-ci maddələrində təsbit edilib”.

Bəs Əmək Məcəlləsinin 118, 119, 120 və 121-ci maddələrində müəyyən olunmuş məzuniyyət hüququ onların əsas məzuniyyəti hesab edilirmi? N.Xəlilov bu suala aydınlıq gətirərək bildirib ki, Əmək Məcəlləsinin 114.1-ci maddəsinə əsasən, əsas məzuniyyət işçinin əmək müqaviləsində göstərilmiş peşəsi (vəzifəsi) üzrə minimum müddəti bu maddənin ikinci və üçüncü hissələrində nəzərdə tutulmuş məzuniyyətdir: “Həmin maddənin 2-ci hissəsində göstərilib ki, işçilərə ödənişli əsas məzuniyyət 21 təqvim günündən az olmayaraq verilməlidir. 3-cü hissədə isə hansı işçilərə ödənişli əsas məzuniyyətin 30 təqvim günü müddətində verildiyi göstərilib. Deməli, əsas məzuniyyət yalnız 21 və 30 təqvim günü müddətinə müəyyən edilə bilər. Əmək Məcəlləsinin əlavə məzuniyyətlər hissəsində müvafiq olaraq Məcəllənin 118, 119, 120 və 121-ci maddələrinə diqqətlə nəzər yetirdikdə onlara bu məzuniyyətin əsas məzuniyyət kimi deyil, əmək məzuniyyəti kimi müəyyən olunmasını görə bilərik”.

Müəllim üçün kompensasiya necə hesablanacaq?

Ekspert hesab edir ki, Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinin 2-ci hissəsində, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməsi nəzərdə tutulduğundan müəllimlərin əmək müqaviləsinə xitam verilərkən bütün iş illərinin əsas məzuniyyətinə (30 təqvim günü) görə pul əvəzinin verilməsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğundur. Çünki Əmək Məcəlləsinin müvafiq maddələri ilə (118, 119, 120 və 121) ilə müəyyən edilmiş məzuniyyət onların əsas məzuniyyəti yox, əmək məzuniyyəti hesab edilir: “Tutaq ki, məşqçi müəllimin əmək məzuniyyətinin müddəti 42 təqvim günüdür. Onun iş ili 12.12.2023-12.12.2024-cü il tarixidir. 13.12.2024-cü il tarixdə onun əmək müqaviləsinə xitam verilir. Əmək Məcəlləsinin 118-cu maddəsinə əsasən, məşqçi müəllimlərə əmək məzuniyyəti 42 təqvim günü müddətində verilməlidir. Bu halda ona 30 təqvim günü əsas məzuniyyətə görə kompensasiyanın ödənilməsi qanunvericiliyə uyğundur. Düşünürəm ki, 42 təqvim gününə görə deyil, 30 təqvim gününə görə kompensasiyanın ödənilməsi qanunvericiliyin tələbinə zidd hesab edilməyəcək”.

Rəsmi mövqe

Məsələ ilə bağlı əmək münasibətləri sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin mövqeyi öyrəndik. Nazirlik yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətindən (DƏMX) verilən açıqlamaya görə, Əmək Məcəlləsinin 114-cü maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, əsas məzuniyyət işçinin əmək müqaviləsində göstərilmiş peşəsi (vəzifəsi) üzrə minimum müddəti bu maddənin 2-ci və 3-cü hissələrində nəzərdə tutulmuş məzuniyyətdir: “Məcəllənin 143-cü maddəsinin 1-2-ci hissələrinə əsasən müvafiq iş ilinin (illərinin) məzuniyyətindən istifadə etməmiş işçi ilə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçinin arzusu ilə həmin iş ili (illəri) üçün ona məzuniyyət verilir və işdənçıxma tarixi məzuniyyətin son günü hesab edilir. İşçi bu maddədə nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada məzuniyyətdən istifadə etmək istəmədikdə ona bu Məcəllənin 144-cü maddəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada və şərtlərlə istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə pul əvəzi ödənilir. Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir”.

Bu müddəalara əsasən, DƏMX-dən bildirilib ki, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçi öz arzusu ilə əmək məzuniyyətindən (42, 46, 56 təqvim günü və s.) istifadə edə bilər və məzuniyyətin son günü işçinin işdənçıxma tarixi hesab edilir. Məzuniyyətdən istifadə edilmədiyi halda isə əmək müqaviləsinə xitam verilərkən hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan bütün iş illərinin əsas məzuniyyətinə (çalışdığı peşəsi (vəzifəsi) nəzərə alınmaqla 21 və ya 30 təqvim günü) görə pul əvəzinin ödənilməsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğundur.

Mənbə: vergiler.az

Mən fərdi foto, audio-video xidmətləri sahəsində fəaliyyət göstərirəm və sabit qəbz əsasında vergi ödəyirəm. Bilmək istəyirəm ki, vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatda olan fiziki və hüquqi şəxslərə göstərdiyim xidmətlərə əsasən təqdim etdiyim elektron qaimə-fakturalara görə sabit qəbz ödəyicisi olmaq hüququmu itirirəm, ya yox? Ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200.000 manatdan artıq olarsa mən ƏDV ödəyicisi oluram?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, fərdi qaydada muzdlu işçi cəlb etmədən foto fəaliyyəti göstərib gəlir əldə edən şəxslər vergi öhdəliklərini “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” almaqla yerinə yetirirlər.

Buna əsasən, həmin şəxslər vergi orqanında uçota alınmalı, VÖEN əldə etməli və bu fəaliyyəti həyata keçirməyə başlayanadək Dövlət Vergi Xidmətindən könüllü olaraq növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” almalıdırlar. Bu sənəd vergi ödəyicisi yazılı müraciət etdikdə 2 iş günündən gec olmayaraq, elektron qaydada müraciət etdikdə isə real vaxt rejimində verilir. Həmin şəxslər sabit qəbz almaq üçün yazılı müraciət etdikdə sadələşdirilmiş verginin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsini təsdiq edən ödəniş sənədini müraciətinə əlavə edir, elektron qaydada müraciət etdikdə isə ödənişi müraciətin edildiyi zaman elektron qaydada həyata keçirir.

Əlavə olaraq qeyd edilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.5.10-cu maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) görülən işlərdən və göstərilən xidmətlərdən başqa, işlərin görülməsini və xidmətlərin göstərilməsini həyata keçirən şəxslər (bu Məcəllənin 218.4.1-ci və 220.10-cu maddələrində nəzərdə tutulan şəxslər tərəfindən işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi istisna olmaqla) sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququna malik deyillər.

Vergi Məcəlləsinin 218.4.4-cü maddəsinə əsasən, fəaliyyət zamanı işçi cəlb edən fiziki şəxslər istisna olmaqla, bu Məcəllənin 220.10-cu maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyət növləri ilə fərdi qaydada məşğul olan fiziki şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi hesab edilirlər.

Sorğuya əsasən, fərdi qaydada foto, audio-video xidmətləri (foto studiyalar istisna olmaqla) sahəsində məşğul olan şəxslər (muzdlu işçi cəlb etmədən) mütləq qaydada sadələşdirilmiş vergi ödəyicisidir.

Bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 155.1-ci maddəsinə əsasən, sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən və ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 200.000 manatdan artıq olan şəxslər, o cümlədən bu Məcəllənin 218.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş hüquqdan istifadə etməyən) ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər (bu Məcəllənin 218.4.1-ci, 218.4.2-ci və 218.4.3-cü maddələrində göstərilənlər istisna olmaqla) bu Məcəllənin 157.3.1-ci maddəsində göstərilən tarixdən 10 gün ərzində ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə verməyə borcludur.

Burada diqqət etməli olduğunuz məqam vergi tutulan əməliyyatlarının həcminin 200.000 min manatı keçməsidir. Sabit qəbz ilə fəaliyyət göstərən şəxslərin əldə etdikləri gəlirləri onların vergi tutulan əməliyyatları hesab edilmir.

Sorğuya əsasən, fərdi qaydada foto, audio-video xidmətləri (foto studiyalar istisna olmaqla) sahəsində məşğul olan şəxslər (muzdlu işçi cəlb etmədən) ƏDV ödəyici kimi ərizə verməyə borcu deyillər.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 155- ci ,218-ci, 220-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Respublikasında istehsal olunan neft məhsullarına aksiz vergisi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin müvafiq  qərarına əsasən tətbiq edilir. Aksiz vergisinin hesablanması zamanı yaranan çətinliklər və onların həlli  yollarını “muhasibat.az”-a vergi eksperti Azər Qənbərov şərh edir.

Aksiz vergisinin hesablanması zamanı yaranan çətinliklər

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 185.1-ci maddəsinə görə aksiz vergisinə münasibətdə “Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan neft məhsulları üçün vergi tutulan əməliyyatın məbləği vergi ödəyicisinin müştəridən və ya hər hansı digər şəxsdən, o cümlədən barter əsasında, aldığı və ya almalı olduğu haqqın topdansatış bazar qiymətindən (aksiz, yol vergisi və ƏDV çıxılmaqla) aşağı olmayan məbləğidir.”

Aksiz – qanunvericilikdə müəyyən edilən aksizli malların satış qiymətinə daxil edilən dolayı (istehlak) vergi növüdür. Bu səbəbdən də istehsal olunan aksizli mallar satılarkən onun satış qiymətində aksizin də məbləği əks olunur (VM, maddə 182). Təbii ki, burada vergidən azad edilən mallar istisnadır.

Lakin qiymətləri dövlət tərəfindən (Tarif Şrasının qərarına əsasən müəyyən edilən) tənzimlənən neft məhsullarından (nümunə üçün benzin Aİ-95, Aİ-92, dizel yanacağı üzrə qiymətlər sabit olduğundan aksizin hesablanması çətinlik yaratmır) başqa digər qiymətləri sərbəstləşən neft məhsullarının təqdimetmə qiymətlərinə görə aksiz vergisinin hesablanmasında, yəni aksiz məbləğinin müəyyən edilməsində çətinliklər yaranır. Belə ki, digər aksizli malların qiyməti hər bir partiya üzrə Vergi Məcılləsinin 14.6.1-ci maddəsinin tələblərinə uyğun bazar qiymətinə təsir edən amillər nəzərə alınmaqla müəyyən edilə bilər. Bu halda hər bir partiya üzrə topdansatış bazar qiymətindən yol vergisi və ƏDV çıxıldıqdan sonra qalan məbləğ aksiz dərəcəsi üzrə faizə bölünməklə (ƏDV-siz məbləğ/(100+faiz)) neft məhsulunun aksizsiz dəyəri müəyyənləşdirilir. Sonra isə həmin qiymət aksiz dərəcəsinə vurulmaqla aksiz vergisi müəyyənləşdirilir.

Gəlin qeyd edilmiş hal üçün aksiz vergisinin hesablanması ardıcıllığını aşağıdakı misal üzrə izah edək.

Qiymətləri tənzimlənməyən məhsullarda aksiz vergisi

Bilə bir misala baxaq. Tutaq ki, maye qaz istehsal edən müəssisə ay ərzində 8.000 ton maye qaz (aksiz dərəcəsi 22%-dir) istehsal edərək 1 partiya üzrə 5.000 ton, digər partiya üzrə 3.000 ton satış edib. Maye qazın 1-ci partiya üzrə topdansatış qiyməti ƏDV-li təqribən 620 manat, 2-ci partiya üzrə 600 manat olarsa, aksiz vergisinin hesablanması aşağıdakı qaydada həyata keçiriləcək:

1-ci satış partiyası üzrə:

Yol vergisi çıxılır: = (5000 x 620 – 5000 x 20) = 3000000 manat;

ƏDV-siz topdansatış qiymət müəyyən edilir: = 3000000 :1.18 = 2542372.88 manat.

Aksiz hesablanan məbləğ müəyyən edilir: 2542372.88 : 1.22 = 2083912.20 manat;

Aksiz dərəcəsinə uyğun aksiz vergisinin hesablanması: 2083912.20 x 22% = 458460.68 manat;

1 ton maye qaz üçün aksizsiz qiymət 416.78 manat olacaq:

2083912.20 : 5000 = 416.78 manat.

2-ci satış partiyası üzrə

Yol vergisi çıxılır: (3000 x 600 – 3000 x 20) = 1740000 manat;

ƏDV-siz topdansatış qiymət müəyyən edilir: 1740000 : 1.18 = 1474576.27 manat;

Aksiz hesablanan məbləğ müəyyən edilir: 1474576.27 : 1.22 = 1208669.08 manat;

Aksiz dərəcəsinə uyğun aksiz vergisinin hesablanması: 1208669.08 x 22% = 265907.20 manat;

Beləliklə, 1 ton maye qaz üçün aksizsiz qiymət 402.89 manat olacaq:

1208669.08 : 3000 = 402.89 manat.

Yekun olaraq 724367.88 manat aksiz vergisi hesablanır:

 (2083912.20 + 1208669.08) x 22% = 724367.88 manat.

Bu halda cəm olaraq maye qazın orta satış qiyməti 612.5 manat olaraq əks etdiriləcək:

 (3000 x 600 + 5000 x 620) = 4900000 manat:

4900000 : 8000 = 612,5 manat.

1 ton maye qaz üçün aksizsiz orta qiymət isə 411.57 manat olacaq:

(1208669.08 + 2083912.20) : 8000 = 411.57 manat.

Göründüyü kimi, ay ərzində bir neçə partiya satıldıqda hər partiya üzrə aksiz məbləği ayrıca hesablanmaqla ümumi nəticədə hesablanmış məbləğdən kənara çıxmamaqla aksiz vergi bəyannaməsində bir sətirlə göstərilir. Bu halda ay ərzində təqdim edilmiş aksizli neft məhsuluna görə bütün partiyaları nəzərə alsaq, aksiz vergisinin hesablanması üçün faiz dərəcəsinə uyğun aylıq orta bir məbləğ müəyyənləşdirilir.

Risklər və maliyyə sanksiyaları

Bəzən isə elə hallar olur ki, qiyməti tam müəyyənləşdirməkdə vergi ödəyicisi çətinlik çəkir. Məsələn, mallar istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarıldıqda və yaxud aksizli mallar olan neft məhsulları əvəzsiz olaraq digər vergi ödəyicisinə təqdim edildikdə qiyməti müəyyənləşdirmək mümkün olmadığından ən yaxın tarixdə təqdim edilmiş eynicinsli, eyni xüsusiyyətli mallara görə tətbiq edilmiş qiymətlər əsas götürülməklə, belə hallar olmadıqda isə ən yaxın tarixdə bazar qiyməti nəzərə alınmaqla topdansatış qiymət müəyyənləşdirilir və aksiz vergi hesablanır.

Qeyd edilən məqamları nəzərə alsaq, Azərbaycan Respublikasında istehsal olunan neft məhsullarına aksiz dərəcələrinin daha asan hesablanmasını təmin etmək üçün digər aksizli mallara görə tətbiq edilən aksiz dərəcələri anoloji qaydada (müəyyən əmsallar tətbiq etməklə və s.) istifadə edilə bilər. Lakin, belə hallar vergi qanunvericiliyi ilə tənzimlənir və Vergi Məcəlləsinə və ya digər normativ hüquqi aktlara dəyişiklik edilmədən aksiz vergisinin hesablanması qaydası dəyişdirilə bilməz. Bu halda aksizin məbləği düzgün hesablanmadıqda vergi ödəyicisi vergi yoxlamaları zamanı vergi risklərinə və əlavə maliyyə sanksiyalarına məruz qala bilər.

İşçilərin istirahət hüququ

İstirahət hüququ işçinin əsas əmək hüquqlarından biridir və o, əmək müqaviləsinin bağlandığı andan yaranır. İşəgötürən işçini müqavilənin qüvvədə olduğu müddətdə, o cümlədən iş günü ərzində istirahət vaxtı ilə (işdə fasilələr, istirahət günləri, bayram günləri) təmin etməyə borcludur.

İstirahət hüququ Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında təsbit edilib. Onun təmin edilmişi üçün işəgötürən:

• normal iş vaxtının müddətini, qısaldılmış iş vaxtını (müəyyən işçi kateqoriyaları üçün) müəyyən edir;
• işçinin həftə sonu istirahət günlərindən, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş bayram günlərindən istifadəsini təmin edir;
• illik ödənişli məzuniyyətlərin verir.

İstirahət hüququnun tənzimlənməsi Əmək Məcəlləsi, digər normativ hüquqi aktlara uyğun tənzimlənir.

İstirahət vaxtının növləri

Əmək Məcəlləsinin on beşinci fəsli istirahət vaxtı ilə bağlı əsas müddəaları özündə əks etdirir. Məcəlləyə görə işçinin aşağıdakı istirahət vaxtılarından istifadə hüquqi var:

• iş vaxtı ərzində fasilələr;
• gündəlik (növbələr arası) istirahət vaxtı;
• həftələrarası fasiləsiz istirahət (istirahət günləri);
• qeyri-iş günü olan bayramlar;
• məzuniyyətlər.

Bunlardan başqa AR Milli Məclisi deputatlarının, AR Prezidentinin bələdiyyə üzvlərinin seçkiləri, habelə referendum zamanı səsvermə günü iş günü sayılmır (ƏM, maddə 105-1).

Hər il yanvarın 20-si — ümumxalq hüzn günü də iş günü hesab edilmir (ƏM, maddə 106).

İş günü ərzində fasilələr

İş günü (növbəsi) ərzində işəgötürən işçiyə istirahət etmək üçün vaxt verməyə borcludur, məsələn:

• istirahət və yemək üçün fasilə (ƏM, maddə 103.1);
• soyuq və isti havalar şəraitində fasilələr (ƏM, maddə 233);
• uşağın yedizdirilməsi üçün fasilələr (ƏM, 244).

İstirahət və yemək üçün fasilə bütün işçilərə verilir. Onun verilməsi vaxtı və davamiyyəti daxili əmək qaydalarına uyğun müəyyən edilir, müddəti isə iş vaxtına daxil edilmir.

Təbii şəraitə görə (isti, soyuq, küləkli havalar) işçilərə fasilələr verilir.  Bu fasilələrin şərtləri Əmək Məcəlləsinə 2-ci əlavə ilə tənzimlənir.  Fasilələr iş vaxtına daxil edilir və bu fasilələr zamanı əməkhaqqı işçilərin tarif maaşına görə ödənilir.

Uşağın yedizdirilməsi üçün fasilə yaş yarıma çatmamış uşağı olan qadınlara hər 3 saatdan  bir hərəsi 30 dəqiqədən az olmamaqla verilir. İki və daha çox yaş yarımına çatmayan uşağı olan qadınlara hər fasilənin müddəti ən azı bir saat müəyyən olunur. Bu fasilələrin müddəti  iş vaxtı ərzində istirahət və yemək üçün verilən ümumi fasiləyə aid deyil.

Növbələrarası istirahət vaxtı

Gündəlik (növbələr arası) istirahət, bir iş gününün başa çatması ilə bilavasitə bitişik olan digər iş gününün başlamalı olduğu vaxt arasındakı dövrdür. İşçinin bir iş günü ilə növbəti iş günü arasındakı gündəlik istirahət vaxtı azı 12 saat olmalıdır (ƏM, maddə 103.4).

Növbəli iş vaxtı rejimində işçilərin istirahət vaxtının müddəti müvafiq növbə cədvəlləri ilə tənzimlənir. İşçinin gündəlik istirahət hüququ gündəlik iş vaxtı işlədikdən sonra yaranır.

İstirahət günləri

Həftələrarası fasiləsiz istirahət bir iş gününün (həftəsonundan əvvəlki gün) başa çatmalı olduğu və başqa bir iş gününə (həftə sonundan dərhal sonra) başlamalı olduğu vaxt arasındakı müddətdir. İstirahət günlərinin sayı beşgünlük iş həftəsində iki gün, altıgünlük iş həftəsində isə bir gün olmalıdır. Ümumi qəbul edilmiş qaydalara görə istirahət günü bazar günüdür.

İş vaxtının cəmlənmiş uçotu zamanı  işçilərə  əmək müqaviləsinin, növbə cədvəlinin müddəalarına uyğun olaraq həftənin müxtəlif günlərində növbə qrafiki üzrə istirahət günləri verilməklə iş həftəsi təyin edilə bilər (ƏM, maddə 104).

Qeyri-iş günü olan bayramlar

Bayram günlərinin tərkibi Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsində müəyyən olunub. Günləri iki yerə ayrılır:

• iş günü hesab olunmayan bayramlar
• iş günü hesab olunan bayramlar

İstirahət günü bayram gününə təsadüf edərsə, istirahət günü bayramdan sonrakı iş gününə keçirilir. İşəgötürənin bunu daxili normativ aktla təsdiqləməsinə ehtiyac yoxdur.

Eyni zamanda bayram və həftələrarası istirahət günləri biri digərindən əvvəl, yaxud da sonra gələrsə, iş və istirahət günlərinin ardıcıl olması təmin edilməlidir. Amma bunu işgötürən bunu müstəqil edə bilməz. Yerdəyişmə yerli müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarı ilə həyata keçirilir.

İşçilərin qeyri-iş günü sayılan günlərində işçilərin işə cəlb olunmasına Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş müstəsna hallarda yol verilə bilər. Həmin günlərdə işə cəlb olunmuş işçilərin əməyi tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə digər istirahət günü verilməklə, yaxud da ikiqat məbləğdə əməkhaqqı ödənilməklə əvəzlənə bilər.

Ödənişli məzuniyyətlər

Məzuniyyət xüsusi təminat qaydaları əsasında verilən uzunmüddətli istirahət vaxtıdır. İllik məzuniyyət müddətində işəgötürən işçinin iş yerini (vəzifəsini) və orta əməkhaqqısını (ödənişsiz məzuniyyət istisna olmaqla) saxlayır.

Ödənişli məzuniyyətlərin verilməsi növbəliyi hər il tərtib edilən məzuniyyət qrafikinə uyğun olaraq müəyyən edilir. Onun müddəti əsas və əlavə məzuniyyətlərin cəmi kimi müəyyən olunur.

Məzuniyyətlər haqqında buradan daha ətraflı tanış olmaq olar.