Blog Full

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun məlumatına görə, valideynlərini itirmiş və ya valideyn himayəsindən məhrum olmuş səkkiz yaşınadək övladlığa və ya qəyyumluğa götürülmüş uşaqlar da daxil olmaqla beş və daha çox uşağı olan və ya əlilliyi müəyyən edilmiş uşağı olan qadınların və kişilərin, uşaqların səkkiz yaşınadək sağ olması şərtilə, yaş həddi 5 il azaldılmaqla (kişilər üçün 65 yaş – 5 yaş = 60 yaş, qadınlar üçün 64 yaş – 5 yaş = 59 yaş) qanunvericiliyin digər şərtləri də nəzərə alınaraq erkən yaşa görə əmək pensiyası hüququna baxılır.

Bu maddə kişilərə münasibətdə qadın vəfat etdiyi (məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə ölmüş və ya xəbərsiz itkin düşmüş elan edildiyi), habelə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarına əsasən valideynlik hüququndan məhrum edildiyi və ya nikaha xitam verildiyi üçün uşağın (uşaqların) kişinin himayəsinə verildiyi hallarda tətbiq edilir.

Əlilliyi müəyyən edilmiş uşağını səkkiz yaşınadək tərbiyə etmiş anaların yaş həddi 5 il azaldılmaqla (64 yaş – 5 yaş = 59 yaş) qanunvericiliyin digər şərtləri də nəzərə alınaraq erkən yaşa görə əmək pensiyası hüququna baxılır.

Mənbə: vergiler.az

Birbank Biznes xaricə köçürmə əməliyyatlarının optimallaşdırılması istiqamətində mühüm yeniliklər tətbiq edib. Artıq müştərilər göstərilən xidmətlər və alınan malların ödənişlərini daha rahat və sürətli həyata keçirə biləcəklər. Belə ki, idxal və ixrac əməliyyatlarının tərkib hissəsi olan avans və yük gömrük bəyannamələrinin (YGB) ödəniş prosesi müştərilərin rahatlığı üçün sadələşdirilib

Yeniliklərdən biri müştərilərin Dövlət Gömrük Komitəsinin səhifəsinə keçid etmədən birbaşa Birbank Biznes platformasında gömrük avans kodunu yaratmaq imkanıdır. Qeyd edək ki, bu xidmət ölkəmizdə bir ilkdir və məhz Birbank Biznes tərəfindən tətbiq olunub. Bundan əlavə, müştərilərin gömrük avans kodu məlumatlarını avtomatik dolduraraq əldə etməsi mümkün olacaq. Bu da məlumatların manual daxil edilməsi ehtiyacını minimuma endirir və səhv ehtimalını tamamilə aradan qaldırır.

Yeni köçürmə sistemi müştərilərə YGB nömrəsini əlavə etməklə müqavilə məlumatlarına, YGB-nin ümumi dəyərinə və qarşı tərəf haqqında ətraflı məlumatlara sürətli çıxış imkanı verir. Bu funksiya müştərilərə ödəniş etmək istədikləri YGB üzrə aktual məlumatları daha rahat əldə etməyə və ödəniş prosesinin avtomatlaşdırılmasına dəstək olur.

Eyni zamanda, idxal-ixrac bölməsində müştərilər avans və ona uyğun YGB məlumatlarını, ödənişlərin statuslarını izləyə bilərlər. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin sistemində yaradılan avans ödənişləri barədə məlumat avtomatik olaraq müştəriyə təqdim edilir və ödənişlərin məsafədən tam idarə olunması təmin edilir.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/bbpraka

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə də dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr  saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Bizim 01.03.2024-cü il tarixli icarə müqaviləmiz var. Lakin obyekt fəaliyyətə başlamadığı üçün onu vergi orqanında uçota almamışıq. Hazırda bu obyektlə bağlı xərclər çəkilir. Obyekt qeydiyyata alındıqdan sonra 01.03.2024-cü il tarixindən bugünə qədər ödəmə mənbəyindən vergi hesablanacaqmı? Bu xərclər gəlirdən çıxılan xərclərə aid ediləcəkmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 115.3-cü maddəsinə əsasən, icarəyə götürülmüş əsas vəsaitlər üzrə təmir xərclərinin gəlirdən çıxılması bu Məcəllənin 115.4 – 115.6-1-ci maddələrinə uyğun olaraq müəyyən edilir.

Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsinə əsasən, icarəçinin balansında uçota alınmayan əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən və icarə haqqı ilə əvəzləşdirilməyən, yaxud icarəyə verən tərəfindən əvəzi ödənilməyən xərclər bağlanmış müqavilə müddəti ərzində, lakin 5 ildən az olmayaraq, illər üzrə mütənasib məbləğlərdə amortizasiya olunmaqla gəlirdən çıxılır. İcarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən xərclər hər il üzrə ayrıca olaraq kapitallaşdırılır və bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya olunur.

İcarəyə götürdüyünüz təsərrüfat obyektinin (subyektinin) vergi uçotuna alınması üçün icarə müqaviləsi əlavə edilməklə “Vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu yer üzrə vergi uçotuna alınması haqqında Ərizə”ni obyektin yerləşdiyi ərazi üzrə vergi orqanına təqdim etməlisiniz.

Vergi Məcəlləsinin 58.2-1-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin bu Məcəllənin 33.2-ci maddəsinə uyğun olaraq təsərrüfat subyektinin (obyektinin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada vergi orqanlarında uçota alınmamasına və (və ya) təsərrüfat subyektinin (obyektinin) sahəsi barədə təhrif olunmuş məlumatın verilməsinə görə mikro sahibkarlıq subyektlərinə, qeyri-kommersiya təşkilatlarına və qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə münasibətdə 40 manat məbləğində, digər şəxslərə münasibətdə 400 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Vergi Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsinə əsasən, daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından, həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidə gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

İcarəyə verən hüquqi şəxs olduqda ödəmə mənbəyində vergitutma öhdəliyi yaranmır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 33, 115 və 124-cü maddələri.

Mənbə: vergiler.az

İlkin uçot sənədləri və gəlirdən çıxılan xərclər

Sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyətinin maliyyə nəticəsini qiymətləndirmək üçün onların mənfəətini bilmək lazımdır. Bildiyimiz kimi mənfəət gəlirlə, həmin gəlirlərin əldə edilməsinə çəkilən xərclərin fərqidir. Mənfəətin düzgün qiymətləndirilməsi xərclərin tərkibinin dəqiq analizindən, gəlirdən çıxılan xərclərin normativ hüquqi aktlara uyğun müəyyən olunmasından asılıdır. İstehsal və satışla əlaqədar olan yaxud müəssisə fəaliyyəti ilə bağlı olmayan xərclərin, habelə icbari ödənişlərin düzgün qiymətləndirilməsi təqdim ediləcək mal, iş, habelə xidmətlərin maya dəyərinin hesablanması (yaxud maya dəyərinin kalkulyasiyası)  üçün də zəruridir.

Gəlirdən çıxılan xərcləri düzgün təsnif etmək vergitutma bazasının hesablanması üçün də vacibdir. Vergitutma bazasının hesablanması üçün gəlirdən çıxılan xərclər üzrə uçotun düzgün aparılması zəruridir. Bildiyimiz kimi, vergi ödəyicisinin həyata keçirdiyi əsaslandırılmış, sənədlərlə təsdiqlənən məsrəflər müəyyən şərtlər çərçivəsində gəlirdən çıxıla bilər. İlkin uçotun əsasını təşkil edən bu sənədlər sahibkarlıq subyektlərində mühasibat uçotunun formalaşmasına xidmət edir.

İlkin uçot sənədləri – maliyyə-təsərrüfat əməliyyatlarının aparılması üçün mühasibat uçotu subyektinin rəhbərinin göstərişini təsdiq edən yaxud bu əməliyyatların baş verməsinə hüquq verən, habelə mühasibat uçotunun aparılmasına əsas verən yazılı yaxud elektron daşıyıcılarda olan təsdiqedici sənədlərdir.

Məsələn, bank tərəfindən xidmətlərin göstərilməsi zamanı verilən qəbz yaxud digər ciddi hesabat blankı, onların əsasında ödənilmiş məbləğləri xərc kimi təsdiqləyən sənəd sayılır. Nəzarət-kassa aparatının çeki yaxud mədaxil qəbzi isə xərclərin təsdiqləyici sənədi hesab edilmir.

Xərclərin uçotu hansı hallarda ayrılıqda aparılır

Vergi ödəyicisi vergi uçotu baxımından müxtəlif əməliyyatlar apara bilər, məsələn:

• vergi tutulan;
• vergidən azad olunan;
• mənfəət(gəlir) vergisinə cəlb edilməyən;
• qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar əməliyyatlar.

Əgər sahibkarlıq subyektlərində bu əməliyyatlardan ən azı ikisi mövcud olarsa, həmin əməliyyatlar üzrə gəlir və xərc uçotu ayrı-ayrılıqda aparılmalıdır.

Bu zaman həmin əməliyyatlar üzrə bölüşdürülməsi qeyri-mümkün olan xərclər üzrə  gəlirdən çıxılan məbləğ, vergiyə cəlb edilən gəlirlərin ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisinə görə müəyyənləşir.

Nümunə 2: “A” MMC kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edir və satır, habelə bu sahədə təlimlər keçirməklə məşğuldur. Müəssisənin hər iki fəaliyyətini eyni binada, bir elektrik sayğacı vasitəsi ilə həyata keçirir. Müəssisədə birinci fəaliyyətlə 10, ikinci fəaliyyətlə 3 işçi məşğul olur. Daha 2 əməkdaş hər iki fəaliyyətdə çalışır.

Belə olan təqdirdə elektrik enerjisi, 2 əməkdaşın əməkhaqqı, habelə digər xərcləri yalnız xüsusi çəki tapılmaqla gəlirdən çıxıla bilər.

Xüsusi çəki yalnız o halda tapılır ki, xərclərin hansı hissəsinin vergi tutulan, hansı hissəsinin isə vergidən azad edilən yaxud mənfəət vergisinə cəlb olunan gəlirə görə çəkilməsinin müəyyən etmək mümkün deyil. Bu mümkün olarsa vergi tutulan əməliyyatlara görə çəkilmiş xərclər tam məbləğdə gəlirdən çıxıla bilər.

Ayrı və müştərək xərclər

Vergi Məcəlləsinin 108-ci maddəsinə əsaslanaraq vergitutuma məqsədləri üçün  gəlirin əldə edilməsi üçün çəkilən xərclər aşağıdakı 2 qrupa ayrıla bilərik:

1. ayrıca çəkilmiş xərc;
2. müştərək xərclər.

Birinci qrupa  aşağıdakı əməliyyatların birinə aid edilə bilən xərcləri  aid edə bilərik:
mənfəət vergisinə cəlb edilən;

• mənfəət vergisinə cəlb edilməyən;
• vergidən azad əməliyyatlar

Müştərək xərclər:

• mənfəət vergisinə cəlb olunan;
• vergidən azad;
• ümumiyyətlə mənfəət vergisinə cəlb edilməyən əməliyyat çərçivəsində yarana bilir.

Belə xərclərə birdən artıq fəaliyyət üçün çəkilmiş əməkhaqqı, onunla bağlı DSMF xərcləri, mühafizə, mühasibat, digər bu kimi xərcləri misal çəkmək olar. Belə xərclər mənfəət vergisi tutulan və tutulmayan əməliyyatlar üçün çəkildiyindən, yalnız xüsusi çəki tapılmaqla gəlirdən çıxıla bilər.

Xüsusi çəki mənfəət vergisi tutulan əməliyyatlardakı gəlirin, ümumi əməliyyatlardakı gəlirə bölünməsi yolu ilə tapılır.