Read More9
Read More9
Oxunma sayı: 138. 186
2 Apr 2024

Təsərrüfat uçotu sisteminin tərkib hissələri

by | posted in: Xəbər | 0

Təsərrüfat uçotunun növləri arasında fərq 

Müəssisələr təsərrüfat fəaliyyətini fərqli formada həyata keçirir. Formasından asılı olmayaraq əməliyyatları müntəzəm uçota almadan təsərrüfat proseslərini idarə etmək çətindir. Azərbaycanda təsərrüfat uçotu haqqında mövcud elmi ədəbiyyatlarda təsərrüfat uçotunun bir-biri ilə əlaqəli 3 növündən bəhs olunur:

  1. оpеrativ uçot;
  2. statistik uçot;
  3. mühasibat uçotu.

Təsərrüfat uçotunun növləri: operativ uçot, statistik uçot, mühasibat uçotu

Operativ uçot

Operativ uçot əsasən bir müəssisəni əhatə edir, müəssisənin bölmələrində həmin bölmələrin işçiləri tərəfindən aparılır.

Statistik uçot

Statistik uçot cəmiyyətin müxtəlif fəaliyyət sahələri haqqında məlumatları toplayıb ümumiləşdirir. Məlumatların toplanması, həmçinin emalı ehtimal nəzəriyyəsinə əsaslanan xüsusi metodlarla aparılır. Prosesdə kompüterdən, rabitə vasitələrindən geniş istifadə olunur.

Əhəmiyyətinə görə ümumdövlət statistik uçotdan geri qalmayan mühasibat uçotu müəssisələr səviyyəsində aparılır.

Fikrimizcə vergi uçotunu da təsərrüfat uçotu sisteminin tərkib hissəsi kimi xarakterizə etmək olar. Dövlət vergi sistemini zəruri informasiya ilə təmin edən vergi uçotu statistik uçot kimi ümumdövlət əhəmiyyətinə malikdir. Əsasən müəssisələr səviyyəsində aparılsa da dövlət – müəssisə – vətəndaş arasında vergi münasibətlərinin nizamlanmasında mühüm funksiya daşıyır.

Təsərrüfat uçotunun bütün formaları qarşılıqlı əlaqədə olmaqla biri digərini tamamlayaraq vahid təsərrüfat uçotu sistemini formalaşdırır. Lakin onların içərisində mühasibatlıq aparıcı mövqedədir. Mühasibat uçotu məlumatları əsasında müəssisənin təsərrüfat-maliyyə fəaliyyətinə nəzarət olunur, idarəetmədə istifadə olunur.

Təsərrüfat uçotunun miqdar ölçüləri 

Təsərrüfat uçotunda müşahidə olunan göstəricilər:

  • natural;
  • əmək;
  • pul ölçüsü vasitəsi ilə qeydə alınır.

Təsərrüfat uçotunda müşahidə olunan göstəricilər: natural; əmək; pul ölçüsü vasitəsi ilə qeydə alınır.

Pul ölçüsü göstəriciləri natural və əmək ölçülərinin məlumatlarından istifadə edilməklə hesablanılır. Pul ölçüsü universaldır, qeydə alınan obyektləri vahid dəyər qiymətində əks etdirir. Mühasiblər natural və əmək ölçülərini asanlıqla dəyər formasına çevirirlər, məsələn:

 Pul ölçüsü = natural ölçü x natural ölçü vahidinin qiyməti

Digər ölçü növləri ilə birlikdə istifadə edilərək pul ölçüsü mühasibat uçotu sənədlərinə görə aşağıdakı hesablamaları aparmağa imkan verir:

  • müxtəlif daşınan və daşınmaz əmlakın ümumi dəyəri (bina, tikililər, qurğular, avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri);
  • material-istehsalat ehtiyatlarının dəyəri (xammal, materiallar, yanacaq, hazır məhsul, satış üçün mallar);
  • pul vəsaitləri (bank hesabı, müəssisənin kassası);
  • maya dəyəri, rentabelliyin hesablanması;
  • qiymətin təyin edilməsi;
  • kredit, hesablaşma, digər təsərrüfat əməliyyatları üzrə hesablaşmalar.

Pul ölçüsü iqtisadi fəaliyyətin planlaşdırılması, idarə olunması, nəzarət edilməsi üçün mühasibat uçotu məlumatlarından istifadəni təmin edir.

Mühasiblərin fəaliyyət sahəsinə görə mühasibatın təsnifatı 

Beynəlxalq təcrübədə təsərrüfat uçotunun təsnifatına əsasən fəaliyyət sahəsinə görə bölgü tətbiq edilir. Mühasibləri də elə bu bölgü üzrə adlandırırlar: 

  1. Sertifikatlı mühasib (CPA) – vahid CPA® imtahanından uğurla keçmiş mühasibdir.
  2. İdarəetmə uçotu mühasibi məlumatları təhlil edərək menecerlərə çatdırır, müəssisənin büdcəsinin tərtibində, səmərəli idarəetmədə kömək edir. Xərclər, həmçinin kadr uçotu mühasibləri buraya aiddir.
  3. Diplomlu (andlı) mühasib (CA) – ABŞ istisna olmaqla digər ölkələrdə mühasibatlıq peşələrinə verilən beynəlxalq mühasibat statusudur;
  4. Auditorlar – maliyyə hesabatlarının düzgünlüyünü yoxlayan, onların vergi qanunlarına, mühasibat standartlarına uyğunluğunu nəzərdən keçirən şəxslərdir.
  5. Məhkəmə mühasibləri – mühasib-kriminalistlər mürəkkəb maliyyə qeydlərini, onların düzgünlüyünü, əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək məqsədi ilə təhlil edib ümumiləşdirir.
  6. Dövlət (ictimai) mühasibləri yerli, əyalət, həmçinin federal agentliklər daxil olmaqla, hökumətin bütün qollarında işləyir, dövlət fondlarını idarə edir, “ağ yaxalıqlı” cinayətlərini araşdırır, sistem üzrə auditlər aparır.
  7. İnvestisiya üzrə mühasiblər broker və aktivlərin idarə edilməsi firmalarında çalışır, müştərilərin investisiyalarını dəstəkləyir.
  8. Layihə mühasibi layihənin maliyyə nəticələrini izləmək, hesabat vermək, təhlil etmək daxil olmaqla, layihənin büdcə uçotunu aparır.
  9. Vergi uçotu mühasibləri maliyyə hesabatlarına deyil, vergilərə fokuslanır. Vergi yükünün azaldılması üçün vergi planlamasına, bəyannamələrin Vergi Məcəlləsinə uyğun hazırlanmasına diqqət ayırır.
  10. Maliyyə uçotu mühasibləri maliyyə hesabatları vasitəsilə şirkətin biznes əməliyyatlarının mühasibat hesablarında qeydiyyatını aparır, ümumiləşdirir, uyğun qaydada təqdim edir. Mənfəət və zərər haqqında hesabat, balans hesabatı, pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat belələrindəndir.

Hansı qrupa aid olmasından asılı olmayaraq təsərrüfat uçotunun əsas siması olan mühasib müəssisələrin maliyyə hesabatlarının təfsirinə, saxlanmasına cavabdehdir. O, müəssisədə mühasibat uçotu qura, maliyyə hesabatlarını hazırlaya, maliyyə məsləhətləri verə bilər.

Ezamiyyət

1 Apr 2024

Müavinətlərin hesablanmasında hansı dəyişikliklər edilib?

by | posted in: Xəbər | 0

Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1998-ci il 15 sentyabr tarixli 189 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Əsasnamə ilə tənzimlənir. Nazirlər Kabinetinin 14 mart 2024-cü il tarixli 158 nömrəli qərarı ilə həmin Əsasnamədə dəyişikliklər edilib. Dəyişiklikləri əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edir.

1-ci dəyişiklik

Əsasmanənin 25-ci bəndinə əsasən, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət bu hallarda verilmir: “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, məcburi dövlət sosial sığortası üzrə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə sığortaedən tərəfindən hesabat təqdim edilməyən dövrdə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halı baş verdikdə, bu Əsasnaməyə 6 nömrəli əlavəyə uyğun olaraq tərtib edilmiş arayış təqdim edildiyi hal istisna olmaqla, müavinətin verilməsi hesabat təqdim edilən tarixə kimi dayandırılır. Əgər sığortaedən hesabat əvəzinə fəaliyyətin olmaması barədə arayış təqdim edərsə, bu dövr müvəqqəti olaraq işin dayandırıldığı dövr hesab olunur və bu müddət zamanı əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halı (hadisəsi) baş verdikdə müavinət verilmir.

Dəyişikliyə əsasən, əvvəllər məcburi dövlət sosial sığortası üzrə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə sığortaedən tərəfindən hesabat təqdim edilməyən dövrdə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi halı baş verdikdə müavinətin verilməsi hesabat təqdim edilən tarixə kimi dayandırılırdısa, dəyişiklikdən sonra sığortaedən tərəfindən Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun struktur bölməsinə arayış təqdim edilərsə, müavinət ödəniləcək.

2-ci dəyişiklik

Əsasnamənin 28-ci hissənin 3-cü (hər iki halda), 4-cü abzaslarında və 14-cü abzasının 3-cü cümləsində “12 tam təqvim” sözləri “12 təqvim” sözləri ilə əvəz edilib. Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin hesablanmasında dəyişikliyə qədər müavinətin məbləği işçinin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdiyi aydan etibarən əvvəlki son 12 tam təqvim ayındakı qazancın məbləğindən asılı olaraq müəyyənləşdirilirdisə, dəyişiklikdən sonra müavinətin hesablanmasında son 12 təqvim ayındakı qazancın məbləği əsas götürüləcəkdir. “Tam təqvim ayı” ifadəsi “təqvim ayı” ifadəsi ilə əvəz edilib. Yəni, hesablamada tam olmayan aylar da nəzərə alınacaq.

3-cü dəyişiklik

İşçinin əsas və əlavə iş yerində çalışması vəziyyətində əmək qabiliyyətinin itirilməsi halı ilə bağlı 41-ci bənddəki norma qüvvədən düşüb və bu şəkildə yeni bənd əlavə edilib: “Sığortaolunan əsas iş yerindən əlavə başqa iş yerində (yerlərində) muzdlu işə aid olan fəaliyyətdən qazanc əldə edərsə, bu zaman müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin ilk 14 təqvim günü üçün sığortaedənlər tərəfindən hər bir iş yerindəki qazancı əsasında ayrı-ayrılıqda hesablanır və ödənilir. Qalan günlər üçün isə müavinət sığortaolunanın həm əsas, həm əlavə iş yeri (yerləri) üzrə ümumi qazancı əsasında hesablanır və məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Əsas iş yerindən əlavə muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən sığortaolunana müavinət sığortaedənin vəsaiti hesabına ilk 14 təqvim günü üçün yalnız əsas iş yerindən əldə etdiyi qazancı, qalan günlər üçün isə müavinət bu Əsasnamənin 28-ci hissəsi nəzərə alınmaqla sığortaolunanın bütün qazancı əsasında hesablanır və məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir”.

Müavinət işçinin iş yeri üzrə (əmək kitabçasının olduğu yerdə) müdiriyyətin müavinət təyin edən komissiyası və ya komissiyanın səlahiyyət verilmiş üzvü tərəfindən təyin edilir. Dəyişiklikdən əvvəl işçi əsas iş yerindən əlavə başqa müəssisədə də müqavilə üzrə işləyirdisə, bu zaman müavinət işçinin hər iki iş yerində aldığı ümumi qazancı əsasında hesablanırdı və əsas iş yerində müəyyən olunmuş stavkanın ikiqat məbləğindən artıq olmamaq şərti ilə ödənilirdi. Dəyişiklikdən sonra isə işçi əsas iş yerindən əlavə başqa iş yerində də işlədikdə, bu zaman müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin ilk 14 təqvim günü üçün əsas və əlavə iş yeri olaraq ayrılıqda hər bir iş yerindəki qazancı əsasında ayrı-ayrılıqda hesablanır və ödənilir. Qalan günlər üçün isə müavinət sığortaolunanın həm əsas, həm əlavə iş yeri (yerləri) üzrə ümumi qazancı əsasında hesablanacaq və məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödəniləcək.

“Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin ilk 14 günü üçün həm əsas, həm də əlavə iş yeri (yerləri) üzrə, 14 gündən sonrakı günlər üçün isə əsas iş yeri üzrə sığortaedənin müvafiq komissiyası tərəfindən əlavə iş yerinin gəlirləri də nəzərə alınmaqla təyin edilir”.

4-cü dəyişiklik

İki aylığadək yaşında uşağı övladlığa götürən, yaxud övladlığa götürmədən böyüdən qadınlar doğuşdan 56 günlük sosial məzuniyyət hüququndan istifadə etmək hüququna malik olmaqla bərabər, onlara müəyyən edilmiş qaydada müavinət verilməsi də Əsasnamədə öz əksini tapıb.

5-ci dəyişiklik

Əsasnamənin 96-cı bəndi bu şəkildə dəyişib: “Bu Əsasnamədə nəzərdə tutulan müavinətlər işçinin iş yeri üzrə (əmək kitabçasının olduğu yerdə) müdiriyyətin müavinət təyin edən komissiyası və ya komissiyanın səlahiyyət verilmiş üzvü tərəfindən bu hissənin ikinci cümləsi nəzərə alınmaqla təyin edilir”.

“Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinin ilk 14 günü üçün həm əsas, həm də əlavə iş yeri (yerləri) üzrə, 14 gündən sonrakı günlər üçün isə əsas iş yeri üzrə sığortaedənin müvafiq komissiyası tərəfindən təyin edilir”.

6-cı dəyişiklik

Əsasnamənin 101-ci bəndinə əsasən, işçinin əsas və əlavə iş yerləri olduqda, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı dəyişiklikdən sonra ilk 14 gün üçün müavinət əsas və əlavə iş yerlərinin işəgötürəni tərəfindən ödənilməli olduğu üçün işçi işə çıxdıqdan sonra xəstəlik vərəqəsini hər iki iş yerinə təqdim etməlidir. Bunun üçün işçi əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmə vaxtı başa çatdıqdan sonra işə çıxdığı gün xəstəlik vərəqələrini əsas iş yeri üzrə müəssisənin müdiriyyətinə təqdim edəcək və əsas iş yeri tərəfindən xəstəlik vərəqəsinin təsdiqlənmiş surətini əlavə iş yerinin (yerlərinin) müdiriyyətinə təqdim edəcək.

7-ci dəyişiklik

Əsasnamənin 114-1-ci bəndi də dəyişib. Belə ki, məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesabına müavinətin ödənilməsi üçün sığortaedən Fondun yerli qurumuna, “DOST” mərkəzinə və ya “Şəhid ailələri üzvlərinin, müharibə ilə əlaqədar xəsarət almış hərbi qulluqçuların və əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərin müraciətləri üzrə vahid əlaqələndirmə mərkəzi”nə məktubla müraciət etməlidir.

114-1-ci hissənin birinci abzasına aşağıdakı məzmunda ikinci cümlə əlavə edilib: “Müraciət həm əsas, həm əlavə iş yeri (yerləri) olan, habelə əsas iş yerindən əlavə muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən sığortaolunanlar üzrə əsas iş yeri olan sığortaedən tərəfindən edilir”.

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesabına müavinətin ödənilməsi üçün sığortaedən tərəfindən Fondun yerli qurumuna müraciət işçinin həm əsas, həm əlavə iş yeri (yerləri) olan, habelə əsas iş yerindən əlavə muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən gəlir əldə edən sığortaolunanlar üzrə əsas iş yeri olan sığortaedən tərəfindən edilir.

8-ci dəyişiklik

Əsasnamənin 114-2-ci bəndinə isə aşağıdakı məzmunda 9-cu abzas əlavə edilib: “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 10-cu maddəsinin ikinci hissəsinin üçüncü abzasına əsasən rüb üzrə hesabat təqdim edildiyi tarixdən növbəti rüb üzrə hesabat təqdim ediləcəyi tarixədək əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə və hamiləliyə və doğuma görə müavinətlərin hesablanmasında nəzərə alınan aylar üzrə qazanc ilə bağlı bu Əsasnamənin 6 nömrəli əlavəsinə uyğun olaraq tərtib edilmiş arayış müavinət sənədlərinə əlavə edilməlidir. Həmin arayışda təqdim olunan məlumatlarla həmin rüb üzrə sonradan təqdim olunan hesabat məlumatları arasında fərq aşkar olunduqda, müavinət üzrə artıq ödənilmiş məbləğ sığortaedən tərəfindən dövlət sosial müdafiə fondunun hesabına geri qaytarılır, əskik ödənilmə halında isə əskik ödənilmiş məbləğ Fondun struktur bölməsi tərəfindən bu Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada sığortaolunana ödənilir”.

Rüb üzrə hesabat təqdim edildiyi tarixdən növbəti rüb üzrə hesabat təqdim ediləcəyi tarixədək əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə və hamiləliyə və doğuma görə müavinətlərin hesablanmasında nəzərə alınan aylar üzrə qazanc ilə bağlı bu Əsasnamənin 6 nömrəli əlavəsinə uyğun olaraq tərtib edilmiş arayış təqdim edildikdə, arayışda təqdim olunan məlumatlarla həmin rüb üzrə sonradan təqdim olunan hesabat məlumatları arasında fərq aşkar olunduqda, müavinət üzrə artıq ödənilmiş məbləğ sığortaedən tərəfindən dövlət sosial müdafiə fondunun hesabına geri qaytarılır, əskik ödənilmə halında isə əskik ödənilmiş məbləğ Fondun struktur bölməsi tərəfindən bu Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş qaydada sığortaolunana ödənilir.

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri dövlət sektorunda əməkhaqqıdan tutulmalar

1 Apr 2024

Gross və Net əməkhaqqı nədir

by | posted in: Excel, Məqalə | 4

Əməkhaqqı hər kəsi yeni iş axtarışına çıxmağa sövq edən mühərrikdir. İş müsahibəsi zamanı çox vaxt “gross” və “net” sözlərini eşitmək olar. Bu anlayışlar nədir, nəyi ifadə edir, niyə işəgötürənlər daha çox gross əməkhaqqını göstərirlər? Gəlin bunları və daha nələrisə birlikdə araşdıraq. Təqdim etdiyimiz məqalədə aşağıdakı suallara cavab verməyə cəhd edəcəyik.

Gross əməkhaqqı nədir?

Net əməkhaqqı nədir?

İşəgötürənlər və iş axtaranlar hansı əməkhaqqını göstərir?

Əməkhaqqının hesablanması necə aparılır?

Ələ çatan gross əməkhaqqı: belə olurmu?

Gross əməkhaqqı nədir?

Daha çox qazanmaq istəyən Aynur iş axtarır. Bir vakansiya elanında qeyd edilən əməkhaqqı onu qane edirdi, amma müsahibədə tamam fərqli, daha az məbləğ elan etdilər. Başqa vaxt isə onunla telefonla əlaqə saxlayan mütəxəssis “gross əməkhaqqı” haqında danışdı. Bu nədir?

Bu anlayış sizə tanış olmaya bilər, amma tanış olmayan anlayışlardan qorxmağa dəyməz. Onların məzmununu asanlıqla tapa bilərik, bizim halda olduğu kimi. Məsələn, Azərbaycan dilinin onlayn izahlı lüğətində “gross” anlayışları bir-neçə variantda şərh edilir. “Toplam, ümumi” onlardan biridir, dilimizə ingilis dilindən gələn sözdür. Gross maaş işçinin əmək müqaviləsində ona təyin olunacaq ümumi məbləği göstərir. Bir az da dəqiqləşdirsək:

Gross əməkhaqqı – işçinin əməkhaqqısından Əmək Məcəlləsinin 172.2 maddəsi ilə müəyyən edilmiş vergi və digər icbari tutulmalar çıxılana qədər olan məbləğdir.

Net əməkhaqqı nədir?

Bu sualın cavabı sizə yuxarıdakı izahdan sonra yəqin ki, aydındır. Yenə də, onlayn lüğətə müraciət etsək, net əməkhaqqını xalis maaş kimi xarakterizə etmək olar, o da dilimizə ingilis dilindən keçib. İşçilər arasında daha çox “təmiz maaş”, “ələ çatan məbləğ” kimi tanınır. Beləliklə:

Net əməkhaqqı – işçiyə muzdlu işlə bağlı ödənilən haqdan qanunvericiliklə müəyyən edilmiş vergi, sosial sığorta haqları və digər icbari tutulmalar çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdir.

Bunu nümunədə şərh edək.

Aynur imtahan verərək dövlət sektorunda aylıq maaşı 700 manat olmaqla işə düzəlib. Bu gross əməkhaqqıdır, amma işçi ayın sonunda bu məbləği almayacaq. Mühasibatlıqda bu məbləğdən gəlir vergisi, məcburi dövlət sosial sığorta haqqı, işsizlikdən sığorta məbləği, icbari tibbi sığorta haqqı tutulacaq və Aynura əmək müqaviləsində qeyd edilmiş 700 manatdan daha az – 592 manat ödəniləcək. Bu məbləğ net əməkhaqqıdır.

İşəgötürənlər və iş axtaranlar hansı əməkhaqqını göstərir?

Əməkhaqqı məbləğinin müəyyən edilməsi çox vaxt iş axtaranlar və işəgötürənlər arasında anlaşılmazlıqlara səbəb olur. Bunun səbəbi tərəflərin hesablamalara olan fərqli baxışlarıdır. Bir qayda olaraq, iş axtaran CV-lərdə ələ almaq istədikləri məbləği (net əməkhaqqı) qeyd edirlər. İşəgötürən isə vakansiya elanını öz istəyinə uyğun tərtib edir – maaşın qeyd edilmə formatını diktə edən qaydalar yoxdur.

Gross əməkhaqqı rəhbərliyin göstərmək hüququna malik olduğu dəqiq məbləğdir. Çünki işçi bütün məbləği qazanır, vergi agenti olan işəgötürən isə onun qazancından məcburi tutulmalar həyata keçirir.

Net əməkhaqqını göstərməklə işəgötürən gələcək işçini əlavə hesablaşmalar aparmaq zərurətindən azad edir. İşçi nə qədər alacağını, gəlir səviyyəsi daha aydın görünür. 

Nəyə görə işəgötürənə gross əməkhaqqını göstərmək daha rahatdır?

Bunun sadə səbəbi var: işəgötürən məcburi tutulmalarla yanaşı gələcək işçinin maaşdan əlavə çıxılacaq məbləğlərdən (məsələn, aliment, bank borcları) məlumatsızdır. Buna görə də o, gəlir səviyyəsini əvvəlcədən dəqiq deyə bilməz. Eyni gross əməkhaqqı ilə işləyən işçilərin qazancları fərqli ola bilər.

Əməkhaqqını necə hesablamalı?

Əmək müqaviləsi ilə işləyən muzdlu işçilər üçün gördükləri işə görə haqqın müəyyən edilmə ardıcıllığı bir sıra amillərdən asılıdır. Bu haqda əməkhaqqının hesablanması barədə məqalədən oxumaq olar. Məqalədəki mühasibat uçotu terminləri sizə darıxdırıcı gələ bilər. Bu halda gros yaxud net əməkhaqqının hesablanması üçün sizə başqa variant təklif edə bilərik  – bu faylı yükləyərək grossadan netə, netdən grossa hesablama aparmaq mümkündür.

Əməkhaqqından tutulmaların hesablanmasını Dövlət Vergi Xidmətinin təklif etdiyi elektron kalkulyator vasitəsi ilə də aparıb Net yaxud Gross əməkhaqqını hesablamaq olar.

Elektron hesablamanın qeyd etdiyimiz hər iki variantında maaşdan tutulan məbləğlər kimi gəlir vergisi, məcburi dövlət sosial sığorta haqqı, işsizlikdən sığorta məbləği, icbari tibbi sığorta haqqı hesablanıb, digər tutulmalar (məsələn həmkarlar təşkilatına üzvlülük haqqı, işçinin razılığı ilə tutulmalar və sair) nəzərə alınmayıb.

Əməkhaqqının tam verilməsi: belə olurmu?

Aynur iş axtararkən gross məbləğin tam verilməsi təklifi ilə rastlaşdı. Onun fikrincə bu cəlbedici olsa da, riskli idi. Aynur belə fikirləşməkdə nə qədər haqlıdır?

O, əbəs yerə şübhələnməyib, belə hallarda ehtiyatlı olmaq, təklifdən imtina etmək lazımdır. Çünki:

  1. Bu əmək müqaviləsinin olmaması anlamına gəlir yaxud mümkündür ki, işəgötürən mülki müqavilə (xidmət müqaviləsi) bağlamaq istəyir. Əmək müqaviləsini mülki müqavilədən fərqləndirən amillər çoxdur və bunun işçiyə faydası yoxdur.
  2. İşəgötürən dövlət büdcəsinə və büdcədənkənar dövlət fondlarına ödəmələrdən yayınmaq istəyir. Şirkət öz fəaliyyətində qanunvericiliyin tələblərini pozur. Həm də işəgötürən işçiləri üçün müxtəlif təyinatlı sosial sığorta ayırmaları hesablamalıdır. Bu qanunun tələblərini pozmaqla yanaşı, işçini müxtəlif sosial sığorta müavinətlərindən (xəstəlik vərəqi ilə sığorta, ixtisar zamanı, tibbi xidmətlər və sair) məhrum etmək deməkdir.
  3. İş yerinə zəmanətin verilməməsi. Əmək müqaviləsi olmayan işçini işəgötürən asanlıqla işi ləğv edə bilər yaxud məbləğin bir hissəsini ödəyər.

Gəlirlərin hesablanması qaydalarının şəffaf olması işçi üçün daha faydalıdır. Gross əməkhaqqı gələcək xərcləri daha səmərəli planlaşdırmağa imkan vermir, amma bu onun net əməkhaqqısından daha faydasız olması da demək deyil. Məhz o, sizin əmək bazarında  mütəxəssis kimi dəyərinizi göstərir.

1 Apr 2024

Əsas vəsaitlərin icarəsi

by | posted in: Xəbər | 0

Təcrübədə əsas vəsaitlərin icarəsi halları heç də az rast gəlinmir, düzdür bəzən bundan vergidən yayınma sxemlərində də istifadə edirlər, amma hal-hazırkı yazımızın məqsədi başqadır.

İcarə nədir?

İcarə – əmlaka müqavilə əsasında müəyyən müddətə sahib olmaq və istifadə etmək hüququdur. İcarəyə torpaq sahələri və digər təbiət obyektləri, həmçinin binalar, müəssisələr, evlər, avadanlıqlar, nəqliyyat vasitələri və başqa subyektin istifadəsinə verilərkən öz xüsusiyyətlərini itirməyən digər əmlak növləri verilə bilər.

İcarəylə bağlı tərəflər arasında mütləq müqavilə olmalıdır. Torpaq, tikili və avadanlıqlar kateqoriyasına aid olan aktiv daşınmaz əmlaka aiddirsə əsas vəsaitlərin icarəsi ilə bağlı müqavilə mütləq şəkildə notarial təsdiqli olmalıdır. İcarə müqaviləsi əsasında icarəçiyə əsas vəsaitdən istifadə hüquqları keçir.

Bir qayda olaraq yazılı müqavilədə əsas vəsaitə dair ətraflı məlumat, tərəflərin hüquq və öhdəlikləri, icarə haqqı məbləği, təmir məsələləri və s. nəzərdə tutulur. Əsas vəsaitin yenidən icarəyə verilə bilinməsi hüququ da (subicarə) müqavilə əks etdirilməlidir.

İcarə verilən əmlak torpaq sahəsidirsə bununla bağlı uyğun qanunvericilik aktının müddəaları gözlənilməlidir.

Əsas vəsaitlərin icarəsi zamanı Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 4-cü fəslinin (“İcarə”), habelə “İcarə haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun tələbləri nəzərə alınmalıdır.

İcarənin növləri

Torpaq, tikili və avadanlıqların icarəsi əsasın iki formada ola bilər:

  • əməliyyat icarəsi;
  • maliyyə icarəsi (maliyyə lizinqi).

Əsas vəsaitlərin maliyyə icarəsi (maliyyə lizinqi) anlayışı Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 140-cı maddəsinin müddəaları ilə müəyyən olunur. Məcəllənin 140.1 maddəsinə görə: “Maliyyə lizinqi müqaviləsi üzrə lizinq alan qismində yalnız hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar çıxış edirlər.”

Əsas vəsaitlərin icarəsi o zaman maliyyə icarəsi sayılır ki, Məcəllənin 140.2-ci maddəsinə verilmiş şərtlərdən heç olmasa biri yerinə yetirilmiş olsun. Həmin şərtlər aşağıdakı şəkildə verilib.

Əsas vəsaitlərin icarəsi o zaman maliyyə icarəsi sayılır ki, Məcəllənin 140.2-ci maddəsinə verilmiş şərtlərdən heç olmasa biri yerinə yetirilmiş olsun.

Əsas vəsaitlərin icarəsi zamanı müxabirləşmələr

Əməliyyat icarəsi sizin bildiyiniz ənənəvi icarədir. Bu zaman müxabirləşmə torpaq, tikili və avadanlıqların formasından asılı olmayaraq aşağıdakı formada verilir:

DT  721                         KT  535            10000

Əgər qanun icarəçi olaraq sizin üzərinizə icarəyəverənə ödədiyiniz icarə haqqından vergiləri tutmaq öhdəliyi qoymuşdursa:

DT  535                         KT  521              1400

Ödəniş edildikdə isə:

DT  535                        KT  223 (221)          8600

Qeyd edək ki, mövcud vergi qanunvericiliyinə görə icarəyəverən fiziki şəxs olduqda əgər qanunla başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa ödəmə mənbəyində 14% vergi tutulur.

Əgər torpaq, tikili və avadanlıqlar maliyyə icarəsiylə (maliyyə lizinqi) götürmüsünüzsə o zaman vəziyyət bir qədər başqa olur. Maliyyə lizinqi barədə ətraflı məlumatı buradan əldə etmək olar.

Torpaq, tikili və avadanlıqlar maliyyə icarəsiylə əldə edildikdə aşağıdakı mühasibat yazılışları (müxabirləşmələr verilir) :

Məsələn 4 illik ümumi 72000 manatlıq müqavilə üzrə :

DT  113                           KT  406             72000   –  ümumi öhdəlik göstərilir

DT  751                           KT  535             15000   –   aylıq icarə xərci tanınır

Əsas vəsaitlərin icarəsi üzrə müxabirləşmə nümunələri burada daha ətraflı verilib.

Torpaq, tikili və avadanlıqların amortizasiyası zamanı diqqətə alınmalı məqamlar

1 … 396 397 398 399 400 401 402 … 2. 684
error: Content is protected !!