Blog Full

Vergi qanunvericiliyinə edilmiş son dəyişikliklərdə maliyyə lizinqi üzrə yanaşmalarda müəyyən yeniliklər yer alıb. İqtisadçı ekspert Anar Bayramov həmin dəyişiklikləri şərh edir.

2024-cü il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinin 140-ci maddəsindən “İcarəyə götürülən əmlak icarəçi üçün sifarişlə hazırlanmışdır və icarə müddəti qurtardıqdan sonra icarəçidən başqa heç kəs tərəfindən istifadə edilə bilməz” bəndi çıxarılıb. Bəndin ləğv edilməsinə səbəb bu il yanvarın 1-dən maliyyə lizinqi ilə bağlı vergi ödəyicisi üçün yüngülləşdirici halın maddəyə əlavə edilməsidir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 140.7-ci maddəsinə əlavə olunmuş cümləyə əsasən, maliyyə lizinqi müqaviləsi üzrə lizinq alan bu müqavilə üzrə hüquq və öhdəliklərini digər şəxsə təqdim etdiyi halda, lizinq verənlə yeni alıcı arasında yaranan münasibətlər maliyyə lizinqi sayılır və əvvəlki maliyyə lizinqi müqaviləsinin davamı hesab edilir.

Misal 1

Vergi ödəyicisi nəqliyyat vasitəsini “A” müəssisəsinə, lizinq müqaviləsinə uyğun olaraq, 10 il müddətinə icarəyə verib. 4 ildən sonra iki tərəf lizinq müqaviləsi üzrə hüquq və öhdəlikləri “B” müəssisəsinə təqdim edir. Bu halda həmin proses maliyyə lizinqi müqaviləsinin davamı hesab ediləcək. Qeyd edək ki, son dəyişikliyədək vergi ödəyicisinə bu cür şans tanınmırdı.

Lizinqlə bağlı digər dəyişiklik isə Vergi Məcəlləsinin 140.2.3-cü maddəsindəki “əmlakın qalıq dəyəri” ifadəsinin aydınlaşdırılmasıdır. Dəyişikliyə qədər Vergi Məcəlləsinin 140.2.3-cü maddəsinə əsasən icarə müddəti qurtardıqdan sonra əmlakın qalıq dəyəri icarənin əvvəlinə onun bazar qiymətinin 20 faizindən az olduqda lizinq hesab edilirdi. Yeni dəyişiklikdən sonra artıq Vergi Məcəlləsinə əsasən müəyyənləşdirilmiş müəsissənin əmlakının qalıq dəyəri Vergi Məcəlləsinin 140.2.3-cü maddəsində əsas götürüləcək.

Digər dəyişikliklər maliyyə lizinqinə vaxtından əvvəl xitam verilməsini və müvafiq bəyannamənin təqdim olunmasını tənzimləyir. Vergi Məcəlləsinə əlavə edilmiş 140.7-ci maddəyə əsasən, maliyyə lizinqi müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verildiyi halda, əməliyyat bu Məcəllənin 140.2-ci maddəsinin tələblərinə cavab vermədiyi təqdirdə, belə əməliyyat əmlakın icarəyə verilməsi olmaqla maliyyə lizinqi hesab edilmir.

Misal 2

Vergi ödəyicisi qarşı tərəflə 5 illik lizinq müqaviləsi bağlayıb, 50.000 manatlıq nəqliyyat vasitəsi təqdim edib. Tərəflər lizinq müqaviləsinə vaxtından əvvəl, 3-cü ildə xitam veriblər. Bu zaman Vergi Məcəlləsinin 140.7-ci maddəsinə uyğun olaraq əmlakın icarəyə verilməsi maliyyə lizinqi hesab edilmir.

Maliyyə lizinqi hesab edilmədiyi halda, adi icarə müqaviləsində ƏDV öhdəliyi yarandığı üçün Vergi Məcəlləsinin 140.7-ci maddəsində bəyannamələrin təqdim olunması halına da aydınlıq gətirilib. Həmin maddəyə əsasən, bu zaman bu Məcəllənin 72.4-1-ci maddəsinə uyğun olaraq vergilərin dəqiqləşdirilməsi qiymətləndirmə bazasında dəyişikliyin baş verdiyi hesabat dövründə aparılır və hesabat dövrü üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş bəyannamədə dəqiqləşdirilir.

Misal 3

Vergi ödəyicisi, lizinq müqaviləsinə əsasən, 1 yanvar 2024-cü il tarixdən 30.000 manatlıq nəqliyyat vasitəsini qarşı tərəfə təqdim etsə də 2024-cü ilin aprel ayında müqaviləyə xitam verildiyi üçün lizinq müqaviləsi hesab edilmir. Bu halda vergi ödəyicisinin 2024-cü ilin yanvar, fevral və mart ayları üzrə dəqiqləşdirilmiş ƏDV bəyannaməsi təqdim etməsinə ehtiyac yoxdur. Vergi ödəyicisi aprel ayında təqdim edilən ƏDV bəyannaməsində əməliyyatın xarekterinin dəyişməsi səbəbindən dəqiqləşdirilən dövriyyəni qeyd edəcək.

Misal 4

Vergi ödəyicisi, lizinq müqaviləsinə əsasən, 1 yanvar 2024-cü il tarixdən 30.000 manatlıq nəqliyyat vasitəsini qarşı tərəfə təqdim etsə də 2024-cü ilin aprel ayında həmin lizinq müqaviləsi üzrə öhdəliyi üçüncü tərəfə ötürür. Vergi Məcəlləsinə edilmiş son dəyişikliyə əsasən, maliyyə lizinqi müqaviləsi üzrə lizinq alan bu müqavilə üzrə hüquq və öhdəliklərini digər şəxsə təqdim etdiyi halda, lizinq verənlə yeni alıcı arasında yaranan münasibətlər maliyyə lizinqi sayılır və əvvəlki maliyyə lizinqi müqaviləsinin davamı hesab edilir. Bu səbəbdən də vergi ödəyicisinin aprel ayının ƏDV bəyannaməsində hər hansı dəqiqləşdirmə aparmasına ehtiyac olmayacaq.

Mənbə: vergiler.az

2024-cü il yanvarın 1-dən qüvvəyə minən Vergi Məcəlləsində dəyişikliklərdən biri də müəssisələrin öz işçilərinin sığortalanması ilə bağlı xərclərinin gəlirdən çıxılması ilə bağlıdır. Artıq bu ildən çəkilən sığorta haqqı xərclərin hesablanma qaydasına müvafiq surətdə bölüşdürülərək gəlirdən çıxılması mümkün olacaq. Yeni qaydanı iqtisadçı ekspert Mahmud Abasquliyev şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 116.1-ci maddəsinə əsasən, öz işçilərinin xeyrinə əmlakın zərərdən sığortalanması, habelə xarici sığortaçılar ilə bağlanmış həyat sığortası müqavilələri üzrə sığorta haqları istisna olmaqla, sığorta haqları üzrə, həmçinin təkrarsığorta müqavilələrinə münasibətdə təkrarsığorta haqları üzrə öhdəliklər gəlirdən çıxılır. Sığorta müqaviləsinin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, çəkilən sığorta haqqı xərcləri həmin hesabat dövrləri üzrə onun hesablanması qaydasına müvafiq surətdə bölüşdürülür.

Burada maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, sığorta müqaviləsinin cari ildə bağlanma tarixi həmin ilin mənfəət və zərər hesabatında xərclərin hansı hissəsinin tanınmasına şərait yaradacaq.

Misal: Vergi ödəyicisi sığorta şirkəti ilə bağlanmış bir illik müqaviləyə əsasən, 01.07.2024-cü ildə 140.000 manat sığorta haqqı ödəyib. Bu halda vergi ödəyicisi ilin sonunda həmin məbləği gəlirdən xərc kimi çıxa biləcəkmi?

Sığorta şirkəti ilə bağlanmış müqavilənin müddəti 1 il olduğu üçün (01.07.2024-30.06.2025) sığorta şirkətinə odənilmiş 140.000 manatın bir hissəsi, yəni 70.002 manatı 2024-cü ildə əldə olunmuş gəlirindən çıxılacaq.

140.000 : 12 = 11667 manat;

11667 x 6 = 70002 manat.

Digər hissəsi isə 2025-ci ilin xərclərində nəzərə alınacaq.

Mənbə: vergiler.az

Fiziki şəxs A və B müəssisələrinin təsisçisidir. Bu halda A müəssisəsi B müəssisəsinə 1 illik 20.000 manat borc verə bilərmi? Əgər borc verilərsə, həmin borc məbləği hansı formada vergiyə cəlb olunacaq?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, bazar qiymətinin tətbiq olunduğu hallar Vergi Məcəlləsinin 14.3-cü maddəsində qeyd olunub. Həmin hallardan biri təsərrüfat əqdlərinin qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər arasında həyata keçirildiyi haldır. Vergitutma məqsədləri üçün qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər Vergi Məcəlləsinin 18.2-ci maddəsində qeyd olunub. Şəxslər üçüncü şəxsin birbaşa və ya dolayısı ilə nəzarətində olduqları halda, həmin şəxslər qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər hesab olunur.

Eyni zamanda, qarşılıqlı əlaqəli olmayan şəxslər arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən verilmiş faizsiz borc məbləğinə bazar qiyməti nəzərə alınmaqla faizlər hesablanmalı və ödənilməli olan faiz məbləğlərindən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulub dövlət büdcəsinə ödənilməlidir.

Bununla yanaşı, bağışlanmış borcun məbləği vergi ödəyicisinin qeyri-sahibkarlıqdan əldə etdiyi gəlir hesab olunur və vergiyə cəlb olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 14-cü, 99.3.5-ci və 123.1-ci maddələri

Mənbə: vergiler.az

İstehsalat təqvimi nədir?

Mühasib və kadr işçilərinin tez-tez müraciət etdiyi istehsalat təqvimi il ərzində iş günlərinin sayı, həftə sonu istirahət günləri, iş günü sayılmayan bayram günləri və bu kimi digər məlumatları əks etdirir. Təqvimin məlumatlarından əməkhaqqı cədvəllərinin hazırlanması, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı müavinətin ödənilməsi, məzuniyyət məbləğlərinin müəyyən edilməsi zamanı istifadə olunur.

2024-cü il üçün istehsalat təqvimi 15 dekabr 2023-cu il tarixdə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilib.  Ümumiyyətlə, istehsalat təqvimi, şərhlərlə birgə, hər növbəti il üçün cari ilin sonuncu ayında qeyd edilən qurum tərəfindən hazırlanır, təsdiq edilir və dərc olunur. Bu normativ-hüquqi sənəd Əmək Məcəlləsinin  89-cu və 96-cı maddələrinin tətbiqini təmin edir.

2024-cü ili üçün istehsalat təqvimi hazırlanarkən  və “İş və istirahət günlərinin yerlərinin dəyişdirilməsi haqqında” 2023-cü il 9 dekabr tarixli 447 nömrəli qərarları da nəzərə alınıb.

2024-cü il üçün istehsalat təqvimini və vaxt normasını buradan yükləyin. 

2024-cü il üçün istehsalat təqvimində qeyri iş günləri

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsinin 1-ci və 2-ci hissələrində 15 bayram müəyyən edilib ki, bunlarda 12-si qeyri-iş gündür.

2024-cü il üçün istehsalat təqvimində aşağıdakı bayramlar qeyri-iş günü hesab edilir:

1, 2 yanvar      Yeni il bayramı;

8  mart            Qadınlar Günü;

20, 21, 22, 23, 24 mart     Novruz bayramı;

10, 11 aprel    Ramazan bayramı;

9  may            Faşizm üzərində Qələbə Günü;

28 may           Müstəqillik Günü;

15 iyun           Azərbaycan Xalqının Milli Qurtuluş günü;

26 iyun          Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri Günü;

16, 17 iyun    Qurban bayramı;

8 noyabr        Zəfər Günü;

9  noyabr       Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı Günü

31 dekabr      Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü.

20-si ümumxalq hüzn günü, habelə 7 fevral tarixi növbədənkənar Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkiləri günü də qeyri-iş günləridir.

Ramazan bayramı ilə bağlı dəyişikliklər

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsinin 4-cü hissəsinə uyğun olaraq, AR NK-nın yuxarıda qeyd edilən 2023-cü il 9 dekabr tarixli 448 nömrəli  qərarı ilə respublikamızın ərazisində  2024-cü ilin 10 və 11-i Ramazan bayramı günləri kimi müəyyən edilib.

İstirahət və bayram günlərindən səmərəli istirahət məqsədi ilə, Məcəllənin 105-ci maddəsinin yeddinci  hissəsinə uyğun olaraq, istirahət və qeyri-iş günlərinin yeri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarı dəyişdirilə bilər.

2024-cü ilin aprel ayının 12-nin bu şərtləri ödədiyini nəzərə alaraq AR NK müvafiq qərar qəbul edib. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin “İş və istirahət günlərinin yerlərinin dəyişdirilməsi haqqında” 24 fevral 2024-cü il tarixli 100 saylı qərarı ilə iş və istirahət günlərinin ardıcıllığını təmin etmək məqsədilə 2024-cü il 12 aprel iş günü ilə 6 aprel istirahət gününün yerləri dəyişdirilib. Beləliklə, 2024-cü ilin aprelin 10, 11, 12, 13 və 14 aprel tarixləri qeyri-iş günüdür. Şənbəyə təsadüf edən 6 aprel isə iş günüdür.