Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 161. 272

10 Mar 2026

İdxal zamanı gömrükdə ödənilən ƏDV-nin bərpası vaxtı

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Vergi ödəyicilərini maraqlandıran məsələlərdən biri də idxal zamanı əlavə dəyər vergisi (ƏDV) ödənilməklə əldə edilən malların, məhsulların sonradan ƏDV-dən azad edilən əməliyyatlar çərçivəsində təqdim olunması zamanı ƏDV-nin geri bərpa edilməsinin vaxtıdır.

Sərbəst auditor Altay Cəfərov nümunələr əsasında həmin məqamları açıqlayıb.

Misal 1

“AA” MMC malların idxalı və satışı ilə məşğul olan vergi ödəyicisidir. Daha doğrusu, MMC-nin əsas fəaliyyəti toyuq ətinin idxalı və yerli bazarda satışından ibarətdir. Şirkət 2026-cı ilin yanvar ayında 100.000 manatlıq toyuq əti idxal edib və idxal zamanı 18.000 manat ƏDV-ni gömrük orqanlarına ödəyib. MMC yanvar ayında satış etməyib, ancaq fevral ayında 50.000 manatlıq məhsulu 70.000 manata satıb. Bu halda şirkətin gömrük orqanlarında ödədiyi ƏDV-nin aqibəti necə olacaq? Əgər ƏDV geri bərpa olunacaqsa, hansı ayda bunu təmin etməlidir?

Məsələni aydınlaşdırmaq üçün ilkin olaraq Vergi Məcəlləsinin 164.1.37-ci maddəsinə baxmalıyıq. Həmin müddəaya əsasən, heyvan və quş ətinin satışı – 2020-ci il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə ƏDV-dən azad edilib. Maddədən aydın olur ki, şirkətin satdığı toyuq əti ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatdır. Odur ki, “AA” MMC-nin satdığı 70.000 manat ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatdır və fevral ayının ƏDV bəyannaməsinin 5 nömrəli Əlavəsində yazılacaqdır.

Toyuq və mal əti alınan zaman gömrükdə ƏDV ödənilir, amma satış ƏDV-dən azad edilən əməliyyatlardır. Ona görə də sual olunur ki, gömrükdə ödənilmiş ƏDV nə vaxt geri bərpa edilir: mallar satılanda, yoxsa alınanda?

Vergi Məcəlləsinin 175.6-cı maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 160.4-cü maddəsində göstərilən hal istisna olmaqla, ƏDV-dən azad olunan, yaxud ƏDV-yə cəlb edilməyən əməliyyatlar aparan şəxslər tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydada ödənilmiş ƏDV məbləği əvəzləşdirilmir. Dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlər (subsidiya (aktivlərə aid edilən subsidiya istisna olmaqla) və geri qaytarılmalı vəsaitlər istisna olmaqla) hesabına mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən ödənilmiş ƏDV-nin məbləği əvəzləşdirilmir.

Maddədən aydın olur ki, azad edilən malları satan şəxslər ƏDV ilə mallar alarkən ödənilmiş ƏDV əvəzləşdirilmir, malların maya dəyərinə daxil edilir. Yəni gömrükdə ödənilmiş ƏDV məbləğini malları satan vaxt yox, elə gömrükdən keçən zaman malların maya dəyərinə daxil etmək lazımdır və həmin ayın ƏDV bəyannaməsində bərpa olunan dövriyyə kimi yazılmalıdır.

Odur ki, “AA” MMC yanvar ayında toyuq ətini idxal edəndə gömrükdə ödədiyi 18.000 manat ƏDV məbləğini ƏDV bəyannaməsində əvəzləşdirmə kimi yazmalıdır. Eyni zamanda, bəyannamədə 18.000 manat geribərpa kimi qeyd olunaraq, məbləğ geri bərpa edilməlidir.

Bundan əlavə, “AA” MMC də 18.000 manat ƏDV-ni yanvar ayında malların maya dəyərinə daxil edəcək.

Misal 2

“BB” MMC materialların idxalı və idxal etdiyi xammal kimi materialları istehsal məqsədləri üçün istifadə olunmaqla emal edilmiş hazır məhsulun daxili bazarda satışı ilə məşğul olan vergi ödəyicisidir. Daha doğrusu, şirkətin əsas fəaliyyəti toyuq ətinin idxalı və emal edərək yerli bazarda satışından ibarətdir. MMC 2026-cı ilin yanvar ayında 100.000 manatlıq toyuq əti idxal edib və idxal zamanı 18.000 manat ƏDV məbləğini gömrük orqanlarına ödəyib. MMC nəzərdə tutub ki, yanvar ayında idxal etdiyi toyuq ətindən xüsusi məhsullar emal və istehsal edərək 200.000 manata satacaq. Ancaq istehsalat sahəsində baş verən texniki səbəblərdən məhsulun istehsalı mümkün olmayıb və şirkət rəhbərliyi itkilərin qarşısını almaq üçün idxal edilmiş ətin satışının həyata keçirilməsinə qərar verib. Fevral ayında 50.000 manatlıq toyuq ətini 70.000 manata satıb. Bu zaman MMC-nin gömrük orqanlarında ödədiyi ƏDV-nin aqibəti necə olacaq? Məbləğ geri bərpa olunacaqsa, bu, hansı ayda edilməlidir?

Bu misalımızda artıq əməliyyatın mahiyyəti tam başqadır. Yəni “BB” MMC malları idxal edərkən həmin malları azad olunan əməliyyatlar çərçivəsində almayıb. Belə ki, mallar ilkin olaraq istehsal məqsədləri üçün alınıb. Ona görə də bu halda birbaşa Vergi Məcəlləsinin 175.6-cı maddəsini tətbiq etmək olmur. Artıq sonradan əməliyyatın xarakteri, təyinatı və mahiyyəti dəyişib və buna görə də Məcəllənin 163-cü maddəsinin tələblərinə uyğun gəlir.

Vergi Məcəlləsinin 163.1-ci maddəsində göstərilib ki, bu maddə aşağıdakı hallarda malgöndərənin, işgörənin və xidmət göstərənin vergi tutulan əməliyyatlarına tətbiq edilir:

– 163.1.1. əməliyyat tam və ya qismən ləğv edildikdə, o cümlədən mal tam və qismən geri qaytarıldıqda;
– 163.1.2. əməliyyatın xarakteri dəyişdikdə.

Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 175.5-ci maddəsində də qeyd edilib ki, bu Məcəllənin 163-cü maddəsində göstərilən hallarda bəyannamədə büdcəyə çatası ƏDV-nin məbləği düzgün göstərilməmişdirsə, büdcəyə ödənilməli olan ƏDV-nin məbləği həmin halların yarandığı hesabat dövrü üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş bəyannamədə dəqiqləşdirilir. Məcəllənin 163.1.2-ci maddəsinə əsasən, bu halda əməliyyatın xarakteri dəyişilmiş sayılır. İlkin olaraq ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyatlar sayılırdı, amma sonradan əməliyyatın xarakteri dəyişilərək ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatlara aid edilən idxal olunmuş mallar kimi qəbul edilir.

Belə olan halda, növbəti addım kimi Vergi Məcəlləsinin 175.6-cı maddəsinin tələbləri tətbiq edilir. Yəni idxalda əldə olunmuş əvəzləşdirilmiş ƏDV-nin müəyyən hissəsi geri bərpa edilir. Bu zaman geri bərpa edilən məbləğ idxal olunmuş malların maya dəyəri kimi yox, xərc kimi qəbul ediləcək.

Odur ki, misalımızda 50.000 manat idxal dəyəri olan toyuq ətinə aid olan ƏDV 9.000 manat olacaq. “BB” MMC 9.000 manat ƏDV məbləğini 2026-cı ilin yanvar ayında yox, ferval ayında geri bərpa edəcək. Eyni zamanda, 2026-cı ilin fevral ayının xərc maddəsi kimi nəzərə alacaq.

Vergi Məcəlləsinin 175.4-cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi vergi tutulan əməliyyatlar və bu Məcəllənin 164-cü maddəsinə uyğun olaraq ƏDV-dən azad edilmiş əməliyyatlar aparırsa, ƏDV üzrə əvəzləşdirmə üçün vergi tutulan dövriyyənin ümumi dövriyyədəki xüsusi çəkisinə uyğun olaraq müəyyən edilən ƏDV-nin məbləği qəbul olunur. Vergi ödəyicisi tərəfindən ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyatlarla yanaşı, ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar aparılarkən, bu əməliyyatlara aid olan mallar (işlər, xidmətlər) üzrə sənədləşdirilmiş məlumatlar əsasında ƏDV ödənilməklə və ƏDV-dən azad edilməklə mədaxil edilən malların (işlərin, xidmətlərin) ayrı-ayrılıqda uçotu aparıldığı halda, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün alınmış mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş ƏDV-nin məbləği bu Məcəllənin 175.1-ci maddəsinə uyğun olaraq tam məbləğdə əvəzləşdirilir.

Hər iki halda MMC geri bərpa edilən ƏDV məbləğini son olaraq Vergi Məcəlləsinin 175.4-cü maddəsini əsas gətirərək, ƏDV bəyannaməsində geri bərpa edəcək.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycanda 2 ayda vətəndaşlara 35 milyon manat ƏDV geri qaytarılıb

10 Mar 2026

Azərbaycanda 2 ayda vətəndaşlara 35 milyon manat ƏDV geri qaytarılıb

by muhasibat az | posted in: Uncategorized | 0

Bu ilin yanvar-fevral aylarında Azərbaycanda pərakəndə ticarət və ya iaşə fəaliyyəti göstərən şəxslərdən alınmış mallara (neft və qaz məhsulları, avtomobillər, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları istisna olmaqla), teatr tamaşaları, film nümayişi, muzey ziyarəti və simfonik orkestrin konserti sahəsində göstərilən xidmətlərə, habelə tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslərin göstərdiyi tibbi xidmətlərə, işğaldan azad edilmiş ərazilər daxilində yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən gecələmə və qalma xidmətlərinə görə ödənilmiş ƏDV-nin 34 milyon 926,2 min manatlıq hissəsi fiziki şəxs olan istehlakçılara geri qaytarılıb.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə istinadən xəbər verilir.

2 ayda xarici vətəndaşların ölkə ərazisində fərdi istehlak üçün aldığı mallara görə dövlət büdcəsindən qaytarılmış ƏDV-nin (“tax free”) məbləği 1 368,4 min manat təşkil edib.

Mənbə: banker.az

Vətəndaşdan icarəyə götürülən yük maşınına görə vergi necə hesablanır?

10 Mar 2026

Bakıda orta əməkhaqqı 9 %-ə yaxın artıb

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

2025-ci ildə Bakıda muzdla işləyənlərin orta aylıq nominal əməkhaqqı 1 381 manat təşkil edib.

Bu barədə Bakı şəhər Statistika İdarəsindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, paytaxtda orta aylıq əməkhaqqı 2024-cü il ilə müqayisədə 8,6 % artıb.

Qeyd edək ki, 2025-ci ilin ilkin məlumatlarına əsasən Azərbaycan iqtisadiyyatında muzdla çalışan işçilərin orta aylıq nominal əməkhaqqı 2024-cü ilə nisbətən 9,3 % artaraq 1102,9 manat təşkil edib.

Mənbə: report.az

Vətəndaşdan icarəyə götürülən yük maşınına görə vergi necə hesablanır?

10 Mar 2026

Vətəndaşdan icarəyə götürülən yük maşınına görə vergi necə hesablanır?

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Vergi orqanlarında qeydiyyatda olmayan şəxsdən (sıravi vətəndaşdan) yük maşını icarəyə götürmək istəyirik. İcarə müqaviləsinin dəyərini ödəmə mənbəyində vergi daxil olmaqla 3.000 manata razılaşmışıq. Sualımız budur ki, biz həmin müqavilə üzrə ödəmə mənbəyində nə qədər vergi tutmalıyıq və bu tutulmadan sonra icarəçiyə hansı məbləğdə icarə haqqı ödəməliyik?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsinə əsasən, daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından gəlirdən bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq, Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

Qeyd olunanlara əsasən, rezident fiziki şəxsə icarə haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslər tərəfindən ödənildikdə icarədən gəlirlər üzrə vergi öhdəliyi ödəmə mənbəyində (14 faiz dərəcə ilə) icarəyə götürən şəxslər tərəfindən yerinə yetirilir. İcarə haqqını ödəyən şəxs vergi ödəyicisi kimi uçotda olmadıqda isə icarəyə verən fiziki şəxs özü və ya onun təyin etdiyi vergi agenti 14 faiz dərəcə ilə vergini ödəyir və Vergi Məcəlləsinin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun olaraq, vergi uçotuna alınıb bəyannamə verir.

Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən, verginin (o cümlədən ödəmə mənbəyində verginin) hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən azaldılmışdırsa, habelə büdcəyə çatası vergi məbləği hesabat təqdim etməməklə yayındırılmışdırsa, vergi ödəyicisinə (bu Məcəllənin 58.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hal istisna olmaqla) azaldılmış və ya yayındırılmış vergi məbləğinin (kameral vergi yoxlaması nəticəsində hesablanmış əlavə vergi məbləği istisna olmaqla) 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Hesablanmış vergi məbləğləri Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş müddətdə ödənilmədikdə, ödəmə müddətindən sonrakı hər bir ötmüş gün üçün vergi ödəyicisindən ödənilməmiş vergi məbləğinin 0,1 faizi məbləğində faiz tutulur. Müəyyən edilmiş faiz vergi ödənişlərinə münasibətdə bütün ötmüş müddətə, ancaq bir ildən çox olmamaq şərti ilə tətbiq edilir.

Sorğuya cavab olaraq bildirilib ki, 3.000 manat icarə haqqından ödəmə mənbəyində (3.000 x 14%) 420 manat vergi tutularaq büdcəyə, 2.580 manat (3.000-420) isə fiziki şəxsə ödənilməlidir.

Bəyannamələrin formaları və doldurulması qaydaları ilə www.taxes.gov.az səhifəsindəki “Bəyannamə” bölməsindən tanış ola bilərsiniz: https://www.taxes.gov.az/az/page/beyanname

Bəyannamələrin təqdim olunması zamanı yaranan suallarla bağlı ətraflı məlumat üçün Çağrı Mərkəzinə (195-1) və ya vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.

Mənbə: vergiler.az