Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 159.7-ci maddəsinə əsasən, bu maddənin digər müddəalarından asılı olmayaraq, malları ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyatlar nəticəsində əldə edən, lakin bu malları əldə edərkən bu Məcəllənin 175-ci maddəsinə əsasən ƏDV-ni əvəzləşdirməyə hüququ olmayan şəxsin həmin malları göndərməsinə vergi tutulan əməliyyat kimi baxılmır. Əgər mallar əldə edilərkən əvəzləşdirilməsinə qismən yol verilməmişdirsə, vergi tutulan əməliyyatın məbləği əvəzləşdirmənin qismən yol verilməmiş payına mütənasib olaraq azaldılır.

Qanunvericiliyin bu tələbini iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Bəzi vergi mütəxəssislərinin fikrincə, bu maddə sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ƏDV ödəyicisinə çevrildikdə həmin mallara ƏDV tətbiq etməməyə əsas verir. İlk baxışdan maddə belə təsir bağışlasa da o, aldadıcıdır. Əgər doğrudan da maddədən deyilən nəticə çıxırdısa, o zaman niyə 1 yanvar 2019-cu il tarixdən sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququnu itirən (6% dərəcəsi ilə vergi ödəyənlər) pərakəndə ticarətlə məşğul olan vergi ödəyicilərinə şərait yaradıldı ki, vergi orqanlarına təqdim etdikləri məlumatlara əsasən, 1 aprel 2019-cu ilədək ƏDV-ni yalnız malların satış və alış qiymətindəki fərqə hesablasınlar?

Düzdür, bu qərarı bir növ vergi amnistiyası da hesab etmək olar. Çünki bu qərarla uçotda olmayan malları da uçota salmağa icazə verildi. 1 aprel 2019-cu ildən etibarən həmin vergi ödəyicilərinin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olduqları dövrdən qalan bütün mallarına ƏDV tətbiq edildi.

Tutaq ki, ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olan sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi 1 may 2021-cu il tarixdən ƏDV ödəyicisi olub. Bu halda artıq vergi ödəyicisi bütün təqdim etdiyi malları ƏDV-yə cəlb etməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 159.7-ci maddəsinə gəlincə isə, bu, sırf əvəzləşdirmə hüququ ilə bağlıdır.

Misal 1: ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar həyata keçirən ƏDV ödəyicisi “A” MMC 800 manatlıq mal alıb. Bu halda vergi ödəyicisi fəaliyyətinə uyğun olaraq ƏDV-ni əvəzləşdirmək hüququndan istifadə edə bilmir. Həmin malların ləğv olunması zamanı ona ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyat kimi baxılmır. Əgər mallar əldə edilərkən əvəzləşdirilməsinə qismən yol verilibsə, ƏDV hesablanan məbləğ də əvəzləşdirmənin qismən verilməmiş payına mütənasib olacaq.

Misal 2: Həm ƏDV-dən azad olan, həm də ƏDV-yə cəlb edilən fəaliyyətləri həyata keçirən vergi ödəyicisi elektron qaimə-faktura ilə 800 manatlıq mal əldə edib və 144 manat ƏDV hesablayıb.

Alınmış malların ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatın xüsusi çəkisi üzrə qismən əvəzləşdirilən məbləği, malların göndərilməsi zamanı həmin ƏDV məbləği qədər bəyan edilməlidir.

Bəs sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ƏDV hesablaya bilərmi?

Təcrübədə əvvəllər belə hallara rast gəlinirdi ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri səhv olaraq rəsmi sənədlərdə ƏDV məbləğini də qeyd edirdilər. Vergi Məcəlləsinin 159.8-ci maddəsində qeyd edilir ki, ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçməyən şəxslərin ƏDV tətbiq etməklə aparılan əməliyyatları, habelə ƏDV-dən azad edilən və ya sifir (0) dərəcə ilə ƏDV-yə cəlb edilən, lakin ƏDV tətbiq etməklə aparılan əməliyyatları vergitutma obyektidir. Amma əvvəllər elektron hesab-fakturanın, hazırda isə elektron qaimə-fakturanın tətbiq olunması bu cür halları demək olar ki, sıfıra endirib.

ƏDV ödəyiciləri ilə bağlı belə hal mümkündür. Məsələn, hər hansı malların alınması ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar siyahısına aid olsa, vergi ödəyicisi bundan xəbərsiz olduğu üçün həmin mallara ƏDV tətbiq edə bilər.

Misal 3: 1 mart 2019-cu ildən un və kəpəklərin satışı ƏDV-dən azaddır. Tutaq ki, “A” MMC 15 mart 2019-cu ildə unu 18 faiz ƏDV tətbiq etməklə satıb. Bu maddəyə əsasən, sözügedən satış artıq ƏDV tutulan əməliyyat hesab olunacaq.

Mənbə: Anar Bayramov: “Vergi uçotu” kitabı / vergiler.az

Təhsil layihələrinin və gənclərin inkişafına böyük önəm verən Kapital Bank tələbələr üçün yeni “Birbank” təqaüd proqramı elan edir. Proqram çərçivəsində aylıq təqaüd almaqla yanaşı tələbələr, Kapital Bank-da təcrübə keçmək, təlimlərə qatılmaq şansı əldə edəcəklər.

Təqaüd proqramına qoşulmaq üçün tələbələr bu meyarlara uyğun olmalıdırlar: 2023-cü ildə 2-ci kursu bitirərək 3-cü kurs keçən; iqtisadi və biznes, İT, riyazi və kompüter elmləri, sosial və humanitar sahələr üzrə təhsil alan; universitetə qəbul balı 550 və daha yuxarı olan və universitetdə təhsil göstəriciləri ortalama 81 bal və daha yuxarı olan.

Seçim prosesi bir neçə mərhələdə təşkil ediləcək və onlayn müraciət, qiymətləndirmə və imtahan, müsahibə mərhələlərindən ibarət olacaqdır. Bütün mərhələlərdən uğurla keçən və seçilən tələbələr “Birbank təqaüdçüsü” adını qazanacaqlar. Yuxarıdakı meyarlara uyğun olan tələbələr vaxt itirmədən, link vasitəsilə təqaüd proqramına müraciət edə bilərlər – https://kbl.az/klbtp23.

Qeyd edək ki, Kapital Bank daim təhsil layihələrinə diqqət ayırır. Beynəlxalq Təhsil Sərgisi, Respublika Fənn Olimpiadası, Azərbaycan üçün öyrət, Təhsil Avtobusu, Sabah qrupları ilə layihələrdə iştirak, o cümlədən UNEC, ADNSU, Bakı Mühəndislik Universiteti, ADA Universiteti və digər qurumlarla əməkdaşlıq buna əyani sübutdur. Yaxın gələcəkdə təhsillə bağlı yeni layihələrin keçirilməsi planlaşdırılır.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi — 116 filialı və 31 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün — https://kbl.az/krdt, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/tkstcrd.

Mövzunu əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edir. 

Hamiləlik və doğuşa görə məzuniyyətdən qayıdan işçi əmək məzuniyyəti hüququndan istifadə etmək istədikdə məzuniyyətdə olduğu dövr üçün orta əməkhaqqı məzuniyyətin verildiyi aydan əvvəlki 12 təqvim ayının əməkhaqqına əsasən müəyyən edilir. Aydın məsələdir ki, hamiləlik və doğuma görə məzuniyyətdə olduğu dövrdə işçi işdə olmayıb və bu səbəbdən də ona əməkhaqqı hesablanmayıb. Belə halda hesablamanın həyata keçirilməsi üçün Nazirlər Kabinetinin 1999-cu il 25 avqust tarixli 137 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması zamanı nəzərə alınan və alınmayan ödənişlərin müəyyən edilməsi barədə” qərara baxmaq lazımdır. Həmin qərarda məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması zamanı nəzərə alınan və alınmayan ödənişlər müəyyən olunub.

Qərara əsasən, əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməyə, hamiləliyə və doğuma görə müavinətlər nəzərə alınan ödənişlərə daxildir. Qeyd edilən halda məzuniyyət dövrü üzrə orta əməkhaqqının tapılması üçün işçinin məzuniyyətə çıxdığı aydan əvvəlki 12 ayın gəlirləri toplanıb 12-yə bölünməli və alınmış orta aylıq əməkhaqqı 30.4-ə bölünərək bir günlük orta əməkhaqqı müəyyən olunmalıdır. Alınmış rəqəm məzuniyyət günlərinin sayına vurularaq məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqı tapılmalıdır.

Əsas: Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsi, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1999-cu il 25 avqust tarixli 137 nömrəli Qərarı.

Mənbə: Nüsrət Xəlilov: “Əmək qanunvericiliyi: testlər və praktik məsələlər toplusu” kitabı / vergiler.az

Vergi ödəyicilərinin mülkiyyətində yaxud istifadəsində olan torpaq sahələri torpaq vergisi üçün vergitutma obyekti sayılır. Torpaq vergisinin hesablanması Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 206-cı maddəsinə uyğun aparılır. Hesablama zamanı vergitutma bazasına tətbiq ediləcək vergi dərəcəsini müəyyən etmək üçün torpağın istifadə təyinatını bilmək vacibdir. İstifadə təyinatına görə torpaq sahələri aşağıdakı qruplardan birinə aid edilə bilər:

• kənd təsərrüfatında istifadə edilənlər;
• sənaye, nəqliyyat və digər xüsusi təyinatlı sahələr;
• həyətyanı və bağ sahələri;
• yaşayış fondlarının altında olan torpaqlar.

Torpaq vergisinin hesablanması məqsədi ilə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlarını aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

1. Təyinatı üzrə istifadə edilməyənlər;
2. Təyinatı üzrə istifadə edilənlər;
3. İstifadəsi əsaslı səbəblərdən (irriqasiya, meliorasiya və sair aqrotexniki səbəblər) mümkün olmayanlar.

Torpaqların son iki qrupa aid edilməsi AR NK-nın müəyyən etdiyi meyarlar əsasında aparılır. Onlara torpaq vergisi hesablanması zamanı vergi dərəcəsi hər şərti bal üçün 0.06 manat müəyyən edilib (VM, maddə  206.1-1).

Şərti bal nədir?

Təyinatı üçün istifadə edilən yaxud əsaslı səbəbdən istifadəsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı sahələrinə torpaq vergisi hesablanması zamanı tətbiq edilən şərti ballar cədvəli 2000-ci ildə AR Vergi Məcəlləsinin qüvvəyə minməsi ilə bağlı vergi qanunvericiliyinə daxil edilmişdi. Şərti bal kadastr qiymət rayonları üzrə müəyyən edilir, bu zaman kənd təsərrüfatı torpaqlarının aşağıdakı göstəriciləri nəzərə alınır:

• təyinatı;
• coğrafi yerləşməsi;
• keyfiyyəti.

Şərti ballar necə təyin edilir?

Kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlara torpaq vergisi hesablanması aparılarkən tətbiq edilən şərti bal kadastr qiymət rayonları və ora daxil olan inzibati rayonlar üzrə müəyyən edilir. Torpaq kadastrının hüquqi vəzifəsi torpaq sahələri üzərində dövlət qeydiyyatının aparılmasıdır. Belə uçot torpaq mülkiyyətçilərinin, istifadəçilərinin, icarəçilərinin hüquqlarının qorunmasına imkan verir.

Torpaq özünəməxsus xüsusiyyətlərə malik istehsal vasitəsidir. Kənd təsərrüfatı istehsalında sənayedən fərqli olaraq bu istehsal vasitəsi bir sıra təbii amillərdən, məsələn torpağın münbitliyindən asılıdır. Bu, hüquqların qeydiyyatı zamanı torpaqların müqayisəli qiymətləndirilməsini vacib edir. Dövlət torpaq kadastrı torpaq sahələrinə hüquqların dövlət qeydiyyatı ilə yanaşı torpağın:

• kəmiyyət və keyfiyyət uçotunu;
• bonitirovkasını;
• iqtisadi qiymətləndirilməsini təmin edir.

Torpaqların bonitirovkası 1-100 aralığında müəyyən edilən bonitet şkala əsasında münbitliyinə görə torpağın keyfiyyətcə qiymətləndirilməsidir. Buna uyğun olaraq əkin, dinc və çoxillik əkmələrin altındakı torpaqlara torpaq vergisinin hesablanması üçün şərti ballar müəyyən edilir.

Aşağıda bir kadastr rayonu və ora daxil olan rayonların nümunəsində keyfiyyət qrupları, bonitet şkalası və kənd təsərrüfatında istifadə edilən torpaqların hər hektarı üçün şərti bal arasında uyğunluq verilib.

Kadastr rayonları dəyişdikcə, kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların yerləşdiyi təbii şəraitdən asılı olaraq, hər keyfiyyət qrupuna uyğun olaraq şərti ballar da dəyişir. Kadastr rayonları üzrə şərti balların tam cədvəli burada verilib. Cədvəldən göründüyü kimi eyni keyfiyyət qrupuna aid olan, eyni bonitet dərəcə arası torpaqlar üçün şərti bal kadastr qiymət rayonlarına görə dəyişir. Bu da torpaq vergisinin hesablanması zamanı diferensial yanaşmanı təmin edir.

Bu, aşağıdakı cədvəldən daha əyani görünür.

Göründüyü kimi eyni keyfiyyətli kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlara görə torpaq vergisi həmin torpaqların yerləşdiyi coğrafiyadan asılı olaraq fərqlənir. Belə yanaşma ədalətlidir, buna şərti bal sistemini tətbiq etməklə nail olunur.