Blog Full

Mövzunu hüquqşünas Səməd Vəkilov şərh edir. Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülkiyyətində və ya icarə və ya digər əsaslarla istifadəsində torpaq sahələri olan, o cümlədən dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaq sahələrini icarə və digər əsaslarla istifadə edən fiziki şəxslər torpaq vergisinin (Vergi Məcəlləsinin 206.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş halda fiziki şəxslərin torpaq vergisi istisna olmaqla) ödəyiciləridir.

Torpaq vergisi torpaq mülkiyyətçilərinin və ya torpaqdan icarə və ya digər əsaslarla istifadə edən şəxslərin təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələrindən asılı olmayaraq torpaq sahəsinə görə hər il sabit tədiyə şəklində hesablanılır. Fiziki şəxslərin Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülkiyyətində və ya icarə və ya digər əsaslarla istifadəsində olan torpaq sahələri torpaq vergisinin vergitutma obyekti sayılır.

Fiziki şəxslər və bələdiyyə müəssisələri özlərinin mülkiyyət və istifadə hüquqlarını təsdiq edən sənədləri aldıqdan sonra 1 ay ərzində bələdiyyələrdə uçota durmalıdırlar. Torpaq üzərində fiziki şəxsin xüsusi mülkiyyət hüququ dövlət və bələdiyyə torpaqlarının özəlləşdirilməsi, alğı-satqısı, vərəsəliyə keçməsi, bağışlanması, dəyişdirilməsi və torpaqla bağlı digər əqdlərin əsasında yaranır.

Torpaq sahəsi üzərində istifadə hüququ müvafiq qərar (müqavilə) əsasında torpaqdan daimi və ya müvəqqəti istifadə edilməsidir. Torpağın istifadəyə verilməsinə görə torpaq vergisindən başqa haqq alınmır. Əvvəlcədən müddəti müəyyən edilmədən həyata keçirilən istifadə, torpaqdan daimi istifadə hesab olunur. Torpaqdan müvəqqəti istifadə qısamüddətli və uzunmüddətli olur. Qısamüddətli müvəqqəti istifadə on beş ilədək müəyyən oluna bilər. Uzunmüddətli müvəqqəti istifadə xüsusi mülkiyyətdə olan torpaqlar üçün on beş ildən doxsan doqquz ilədək, dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlar üçün isə on beş ildən qırx doqquz ilədək müəyyən oluna bilər. Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlara görə torpaq vergisi hesablanmadığı üçün belə torpaqlar digər şəxslərə icarə və digər əsaslarla istifadəyə verilərkən torpaq vergisinin vergitutma obyekti yaranır və torpaq vergisi onu icarə və digər əsaslarla istifadəyə götürən şəxslər tərəfindən ödənilir.

Vergi Məcəlləsinin 206.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 206.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, kənd təsərrüfatı torpaqları üzrə torpaq vergisinin dərəcəsi torpaq sahəsinin hər 100 kvadratmetrinə görə 2 manat müəyyən edilir.

Məcəllənin 206.1-1-ci maddəsində isə göstərilib ki, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi arayışa əsasən, təyinatı üzrə istifadə edilən və ya irriqasiya, meliorasiya və digər aqrotexniki səbəblərdən təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqları üzrə torpaq vergisinin dərəcəsi 1 şərti bal üçün 0,06 manat müəyyən edilir. Təyinatı üzrə istifadə edilən və ya təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilən qayda və meyarlar əsasında müəyyən edilir.

Torpaqların kadastr qiyməti rayonlar və ora daxil olan inzibati rayonlar üzrə kənd təsərrüfatı torpaqlarının təyinatı, coğrafi yerləşməsi və keyfiyyəti nəzərə alınmaqla, şərti balları müəyyənləşdirilir.

Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi (Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi və Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə birlikdə) arayışa əsasən, təyinatı üzrə istifadə edilən və ya irriqasiya, meliorasiya və digər aqrotexniki səbəblərdən təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqlarının 1 hektarının şərti balı kadastr qiymət rayonları və ora daxil olan inzibati rayonlar üzrə “Kadastr qiymət rayonları və ora daxil olan inzibati rayonlar üzrə kənd təsərrüfatı torpaqlarının təyinatı, coğrafi yerləşməsi və keyfiyyəti nəzərə alınmaqla şərti balların müəyyənləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 29 dekabr 2000-ci il tarixli 230 nömrəli Qərarı ilə müəyyənləşdirilmişdir. Həmin Qərara əsasən, biçənəklər, örüşlər və otlaqlar (yay və qış otlaqları da daxil olmaqla) üçün torpaqların 1 hektarının şərti balları müvafiq kadastr qiymət rayonlarının əkin, dinc və çoxillik əkmələrin altındakı torpaqlarının I keyfiyyət qrupu üçün müəyyənləşdirilmiş şərti balların 1/10-i miqdarında qəbul edilir.

Fiziki şəxslərə torpaq vergisi torpaq sahələrinin ölçüsünə və torpaq vergisinin dərəcələrinə əsasən müvafiq ərazinin bələdiyyəsi tərəfindən hər il iyulun 1-dək hesablanılır.

Misal 1. Tovuz rayonundakı kəndlərdən birində fiziki şəxsə məxsus 5.000 m2 sənaye təyinatlı torpağın vergi məbləğini hesablayaq. Vergi qanunverciliyinə əsasən, 10.000 m2 qədər olan bu təyinatlı torpaq sahəsinin vergi dərəcəsi 2 manatdır. Buna əsasən, həmin fiziki şəxsin ödəyəcəyi torpaq vergisinin məbləği 10.000 manat olacaq:

5.000×2 = 10.000 manat.

Misal 2. Bəs Tovuz rayonunda 1.000 m2 həyətyanı torpaq sahəsi olan fiziki şəxs nə qədər torpaq vergisi ödəməlidir? Vergi qanunverciliyinə əsasən 10.000 m2 qədər olan bu təyinatlı torpaq sahəsinin vergi dərəcəsi 0,3 manat müəyyən olunub. Buna əsasən, həmin fiziki şəxsin vergi öhdəliyi 30 manat təşkil edir:

1.000 x 0,3 = 30 manat.

Mənbə: vergiler.az

Məzuniyyətin müddəti və əmək stajı

İşəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsi əsasında müəyyən müddət işlədikdən sonra işçinin məzuniyyət hüququ yaranır. Məzuniyyət günlərinin sayını hesablamaq üçün məzuniyyət hüququ verən əmək stajını bilmək lazımdır.

İllik ödənişli məzuniyyət işçinin bir iş ili ərzində almaq hüququ olan bütün ödənişli məzuniyyət növlərini əhatə edən ümumi anlayışdır. Məzuniyyətin müddəti əsas və əlavə məzuniyyətlərin müddətlərinin cəmindən ibarətdir.

Məzuniyyətin müddətini müəyyən edərkən iş və təqvim ilini qarışdırmayın. Təqvim ili hər ilin yanvarın 1-dən dekabrın 31-dək müəyyən edilir və dəyişmir. İş ili hər bir işçi üçün fərdidir, bir işəgötürəndə 12 ay fasiləsiz işləməyi nəzərdə tutur. Beləliklə, ilk iş ili işəgötürəndə işə başlanmış gündən başlayır. Bütün sonrakı iş illəri əvvəlki iş ilinin sonundan sonrakı gün başlayacaq. İşçi bir müəssisədən digərinə iş yerini dəyişdikdə məzuniyyət hüququ verən əmək stajı saxlanılmır. Məzuniyyət almaq üçün iş stajı bir işəgötürəndə davamlı olmalıdır.

Nümunə 1: Tutaq ki, işçi 14 fevral 2021-ci ildən 20 iyun 2022-ci ilə qədər A şirkətində işləyib. 21 iyun 2022-ci il tarixdə B şirkətinə işə qəbul olunub. B şirkətində birinci iş ili hansı tarixdən hesablanır? 21 iyun 2022-ci il tarixindən başlanacaq, 20 iyun 2022-ci il tarixinə qədər davam edəcək.

Yadda saxlayaq ki, əvvəlki işəgötürənlə əmək təcrübəsi yeni iş yerində məzuniyyətin müddəti müəyyən edilərkən nəzərə alınmır. İşdən çıxan zaman istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya da daxil olmaqla, bütün hesablamalar işçi ilə aparılır.

Məzuniyyət hüququ verən əmək stajının hesablanması

İşçinin əmək məzuniyyəti hüququnun reallaşması üçün əsas verən əmək stajının hesablanması Əmək Məcəlləsinin 132-ci maddəsinə uyğun müəyyənləşir.

Ödənişli əsas məzuniyyətin verilməsi üçün nəzərə alınan staj müddətinə daxil edilən dövrlər aşağıdakılardır:

1. İşçinin  faktiki işlədiyi vaxt – işçinin müqavilə üzrə tələb olunan vəzifələrin yerinə yetirildiyi dövrü əhatə edir. Həmçinin, bu müddətə əsas iş yerindən kənarda icra edilən vəzifələr də, məsələn işçinin ezamiyyətdə olduğu dövr, daxildir.
2. İşçinin işlədiyi yerin, maaşının saxlanması şərti ilə işdən uzaqlaşdığı dövrlər (əməkhaqqının saxlanması halları Məcəllənin 179-cu  maddəsinə uyğun tənzimlənir);

3. Heç bir əsası olmadan, qanunsuz şəkildə işdən çıxartmaq, yaxud başqa işə keçirtməklə bağlı işə bərpa edilən işçilərin məcburi işburaxma dövrü;

   İşçi işəgötürən tərəfindən əsassız şəkildə işdən kənarlaşdırıldıqda, ya da başqa vəzifəyə keçirildikdə müvafiq orqanların qərarına əsasən öz əvvəlki vəzifəsinə bərpa edilə bilər. Bu zaman məcburi iş buraxma dövrü işçinin iş stajına aid edilir və məzuniyyətin müddəti müəyyən edilərkən nəzərə alınır.

4. Əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə işdə olunmayan dövrlər;

   Əmək qabilliyyətinin müvəqqəti itirilməsi qanunvericiliyə uyğun qaydada tibb müəssisələri tərəfindən verilmiş xəstəlik vərəqəsinə əsasən təyin edilir. Bu halda işçilərin işlədiyi yer, onların vəzifəsi saxlandığı üçün həmin müddət də staja daxil edilən dövr hesab olunur.

5. Məcburi işburaxma – işçilərin  işdən azad edilməsi, yaxud kənarlaşdırılması təhqiqat, ibtidai istintaq, prokurorluq, məhkəmə orqanlarının qanunsuz, əsassız qərarları nəticəsində baş verə bilər. Lakin işçinin müvafiq qaydada tam bəraət alaraq öz vəzifəsinə bərpası mümkündür.  Bu halda onun məcburi iş buraxma,  ya da həbsdə olduğu dövr də stajın hesablanması zamanı nəzərə alınan dövrlərə aid edilir.

Əmək Məcəlləsinin 127-ci maddəsinə əsasən üç yaşına qədər uşaqlara qulluq etmək məqsədilə verilən qismən ödənişli sosial məzuniyyətdən istifadə edən şəxslərin işdə olmadığı müddət məzuniyyətin müddəti müəyyən edilən zaman staja daxil edilmir (ƏM, maddə 132.2).

Staja görə əlavə məzuniyyət hüququ

Əlavə məzuniyyət hüququ verən stajın hesablanma xüsusiyyətləri fərqlidir. İşçilərin əlavə məzuniyyətdən istifadə hüququ ƏM-də 113-cü maddə üzrə tənzimlənir. Əlavə məzuniyyətlər işçinin bütövlükdə malik olduğu staja əsasən təyin olunur. 116-cı maddəyə uyğun olaraq isə əmək stajı üzrə əlavə məzuniyyətlərin təsnifləşdirilməsi aşağıdakı şəkildə aparılır:

• 5 – 10 il arası –  2 təqvim günü;
• 10 – 15 il arası – 4 təqvim günü;
• 15 ildən yuxarı  –  6 təqvim günü.

Əlavə məzuniyyətin müddəti tənzimlənərkən uyğun tələblər haqqında buradan ətraflı tanış olmaq olar. 

İpoteka yolu ilə 7 faizlə şirkətdən deyil, fiziki şəxsdən nağdsız ödənişlə ev almışam. ƏDV-nin bir hissəsinin geri qaytarılması mənə aid edilirmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 165.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş ƏDV-nin 30 faizi alıcıya geri qaytarılır.

Sorğuda qeyd olunan mənzil bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən alınmadığı üçün ƏDV-nin geri qaytarılması mümkün deyil.

Qeyd edilib ki, fiziki şəxslər tərəfindən mülkiyyətində olan yaşayış sahələrinin təqdim olunması ƏDV-yə cəlb olunmur və notariuslar tərəfindən alğı-satqı zamanı ödəmə mənbəyində sadələşdirilmiş vergi tutulur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 165.6-cı və 218-ci maddələri və “Fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş əlavə dəyər vergisinin qaytarılması Şərtləri və Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı.

Mənbə: vergiler.az

Kameral vergi məktubu nədir?

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi bəyannamə məlumatlarının yoxlanmasıdır.  Lazımi proseduralar üçün ayrılan müddət 30 iş günüdür. ƏDV üzrə kam eral yoxlamasına ayrılan müddətin hesablanması bəyannamənin vergi xidməti tərəfindən alındığı  gündən başlayır. Yoxlamanın aparılma qaydaları AR Vergi Məcəlləsinin 37-ci maddəsində şərh olunub.

Kameral yoxlama prosesində uyğunsuzluq aşkar edildikdə vergi ödəyicisinin İnternet Vergi İdarəsindəki elektron qutusuna tam adı “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktub” olan kameral vergi məktubu göndərilir.

Kameral vergi məktubunun məzmunu

Vergi orqanı tərəfindən göndərilən kameral məktub strukturu vergi növləri üzrə fərqlənmir, hamısı üçün eynidir. Burada:

• məktubun nömrəsi və tarixi;
• vergi ödəyicisinin rekvizitləri;
• yoxlanılan bəyannamənin adı, əhatə etdiyi dövr, növü;
• uyğunsuzluğun məzmunu;
• kameral yoxlamanın bitməsi üçün tələb olunan sənədlər
• digər məlumatlar öz əksini tapır.

Kameral məktubun strukturu eyni olsa da, təbii ki, kameral uyğunsuzluqlar məzmunca müxtəlif vergi növləri üçün fərqlənir. Aşağıda ƏDV üzrə kameral vergi məktublarda qeyd edilən uyğunsuzluğa bir nümunə verilib.

Nümunədə uyğunsuzluq onlayn kassa aparatının göstəricisi ilə ƏDV bəyannaməsinin məlumatlarının fərqli olmasıdır. Problemin həll yolundan biri araşdırma aparıb, dəqiqləşdirilimiş bəyannamənin vergi orqanına təqdim edilməsidir. Belə dəqiqləşdirilmələr digər vergi növləri üzrə təqdim edilən hesabatlara da xasdır. Məsələn, aksiz vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması zamanı aşkar edilən uyğunsuzluq nümunələri burada verilib. Ümumiyyətlə saytın “Vergi” bölməsində hər vergi növü üzrə kameral yoxlamalara cavab məktublarının hazırlanması üzrə tövsiyələrlə tanış olmaq olar.

Kameral vergi məktubları üzrə tovsiyyələr

Kameral məktub alan vergi ödəyicisinin təşvişə düşməsinə əsas yoxdur, iş olan yerdə uyğunsuzluq məktublarının olması da təbiidir. Səbir və təmkinlə uyğunsuzluq məktubunu oxumaq, onun gəlməsinə səbəb olan səbəbləri araşdırmaq lazımdır. Araşdırma zamanı  aşağıdakı addımları atmaq lazımdır:

• vergi ödəyicisinin rekvizitlərinin düzgünlüyünün yoxlanması;
• bəyannamə növünün və ƏDV üzrə kameral vergi yoxlamasının dövrünün dəqiqləşdirilməsi;
• səbəblər bölməsindəki uyğunsuzluqlarla tanış olmaq.

Səbəblər bir yaxud daha çox ola bilər. Amma, bəzən bir səhvin düzəldilməsi digərlərinin də aradan qalxmasına səbəb ola bilər.

Kameral uyğunsuzluq məktubları ilə bağlı atılacaq addımlar burada daha geniş şərh edilib. Kameral yoxlamaya cavab kimi vergi orqanına:

• dəqiqləşdirilmiş bəyannamə;
• izahat məktubu;
• yaxud hər ikisi təqdim edilə bilər.

Məsələn, yuxarıda təqdim edilən nümunədə kameral yoxlamaya cavab kimi dəqiqləşdirilmiş ƏDV bəyannaməsi ilə yanaşı aşağıdakı məzmunda izahat məktubu hazırlana bilər.

Sizin 13.09.20xx tarixli 2219xxxxxxxxx nömrəli uyğunsuzluq məktubunuza cavab olaraq bildirmək istəyirik ki, ƏDV bəyannaməsində qeyd edilən 18 faiz dərəcə ilə ƏDV tətbiq edilən dövriyyə ilə online-kassa aparatı vasitəsi ilə müəyyən olunan dövriyyə arasında yaranmış digər 122.06 manat kənarlaşmaya uyğun müvafiq düzəlişlər edilərək dəqiqləşdirilmiş ƏDV bəyannaməsi təqdim edilib.

Kameral məktuba cavab nümunələri

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması ilə bağlı uyğunsuzluq məktubuna aşağıda verilmiş nümunə də onlayn kassa aparatının göstəricisi ilə ƏDV bəyannaməsinin məlumatların fərqli olmasıdır.

Bu kameral məktuba cavab kimi hazırlanan məktub nümunsi aşağıdakı kimi ola bilər.

Sizin 24.01.2023 tarixli 2319xxxxxxxxxxxxxxx saylı 2022-ci ilin dekabr ayı üzrə ƏDV bəyannaməsindəki uyğunsuzluq məktubuna cavab olaraq bildirmək istəyirik ki, 339 AZN dəyərində “gift card” satışı olmuş və müvafiq bəyannamənin Əlavə 3-də 301.1.1.8-“Təqdim ediləcək malların hesabına əvvəlcədən alınmış ödənişlər” sətrində qeyd edilmiş və ƏDV öhdəliyi hesablanmışdır. Qeyd edilənləri nəzərə almağızı xahiş olunur.

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması ilə bağlı digər uyğunsuzluq məktubu əlavə dəyər vergisi tətbiq edilən əməliyyatların aparılma vaxtı ilə əlaqədardır.

Düzdür, kameral məktubda sadəcə uyğunsuzluq sadalanıb. Uyğunsuzluğun vergi tutulan əməliyyatların vaxtı ilə bağlı olması vergi ödəyicisinin apardığı araşdırma zamanı müəyyən edilir. Habelə, 2 uyğunsuzluq səbəbi göstərilsə də, birinin aradan qaldırılması digərinə də təsir edir. Cavab məktubunin nümunəsinə baxaq:

06/02/2023 tarixli 2319xxxxxxxxxxxxx saylı kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktuba cavab olaraq bildirmək istərdik ki, 29/12/2022 tarixində ƏDV depozit hesabına “ABC” MMC-dən (VÖEN 0123456789) 1022.40 AZN mədaxil olsa da, EBCJ 0XXXXX e-qaiməsi üzrə əsas məbləğ bank hesablaşma hesabına 06/01/2023 tarixində daxil olmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsinə əsasən vergi tutulan əməliyyatın vaxtı təqdim edilən mallar (işlər və xidmətlər) üçün ödəmənin aparıldığı vaxt nağd pul vəsaitini aldığı, nağdsız ödəmədə isə pul vəsaitinin bankda onun hesabına və ya sərəncamçısı ola biləcəyi hesaba, yaxud göstərilən vəsaiti almaq hüququna malik olacağı hesaba daxil olduğu vaxt hesab edilir. EBCJ 0XXXXX e-qaiməsi üzrə əsas məbləğ bank hesabına yanvar ayında daxil olduğundan yanvar ayı üzrə ƏDV bəyannaməsində əks olunacaq. Təsdiqedici sənəd olaraq bank çıxarışı əlavə edilir. Xahiş edirik ki, nəzərə alasınız.

ƏDV üzrə kameral məktub nümunələri sayını artırmaq olar, amma bütün haları qabaqcadan nəzərə almaq çətindir. Bəzən isə ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması üzrə məktublarının araşdırılmasına daha peşəkar mütəxəsisin cəlb edilməsinə ehtiyac yaranır.

Kameral yoxlama məktubları ilə bağlı peşəkarlardan məsləhət alın!