Blog Full

Bir il əvvəl açılmış və könüllü ƏDV qeydiyyatına durmuş şirkətin dövriyyəsi 200 min manatdan artıq deyil. Şirkət mikro sahibkarlar üçün nəzərdə tutulan 75 faizlik vergi güzəştindən istifadə edə bilərmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildiririlib ki, sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il 21 dekabr tarixli 556 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Mikro, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü Meyarları” ilə tənzimlənir.

Həmin qərarın “Qeydlər” bölməsinin 2-ci hissəsinə əsasən sahibkarların mikro, kiçik, orta və ya iri sahibkar kimi müəyyənləşdirilməsi üçün “işçilərin orta siyahı sayı” və “illik gəlir” meyar göstəricilərindən daha yüksək olanı əsas götürülür.

Buna əsasən əvvəlki illərdə fəaliyyəti olan vergi ödəyicisinin mikro, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektlərinə aid edilməsi onun hər bir hesabat ilinin yekunlarına görə mövcud olan göstəriciləri əsasında müəyyən edilir.

Bu zaman vergi ödəyicisinin hesabat ili üzrə göstəriciləri mikro sahibkarlıq subyektinin meyarlarına uyğun gəldiyi halda (işçilərinin orta siyahı sayı 1-10 nəfər olduğu və illik gəliri 200.000 manatdan yuxarı olmadığı halda) həmin şəxs həmin hesabat ili üçün mikro sahibkar hesab olunur və qanunvericiliklə mikro sahibkarlıq subyektləri üçün müəyyən edilmiş vergi güzəştləri həmin şəxslərə münasibətdə tətbiq edilir.

Yeni yaradılan sahibkarlıq subyektlərinin mikro, kiçik, orta və ya iri sahibkarlıq subyektləri kimi müəyyənləşdirilməsi onların dövlət qeydiyyatına və ya vergi uçotuna alındığı tarixdən həmin hesabat ilinin sonunadək olan dövr üzrə artan yekunla gəlir göstəricisi müəyyən edildiyi halda gəlir göstəricisi əsasında, gəlir göstəricisi müəyyən edilmədiyi halda isə işçi sayı əsas götürülməklə həyata keçirilir. Həmin sahibkarlıq subyektlərinin dövlət qeydiyyatına və ya vergi uçotuna alındığı tarixdən ilk hesabat ilinin sonunadək olan dövrü əhatə edən təqvim ilinin nəticələri üzrə təqdim edilən hesabatlara əsasən gəlir və işçilərin orta siyahı sayı göstəriciləri dəqiqləşdirilir və onlardan daha yüksək olanı əsas götürülməklə vergi ödəyicisinin meyarlar üzrə bölgüsü təkrar müəyyən edilir.

Göründüyü kimi, şəxsin ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatda olmasından asılı olmayaraq hesabat ili üzrə göstəriciləri mikro sahibkarlıq subyektinin meyarlarına uyğun gəldiyi halda (işçilərinin orta siyahı sayı 1-10 nəfər olduğu və illik gəliri 200.000 manatdan yuxarı olmadığı halda) həmin şəxs mikro sahibkar hesab olunur.

Əsas: Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il 21 dekabr tarixli 556 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Mikro, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü Meyarları”.

Mənbə: vergiler.az

Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçiyə müavinətin hesablanması

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, işçilərə əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət hesablanarkən işçinin tarif (vəzifə) maaşı ilə yanaşı, aldığı mükafat (bonus) da nəzərdə tutulur. Mövzunu iqtisadçı eksert Anar Bayramov şərh edib.

Bu kateqoriyaya aylıq vəzifə (tarif) maaşından əlavə, aylıq mükafat alan işçilər – satış meneceri, kredit mütəxxəssisi, ekspeditor və s. vəzifələrdə çalışanlar da aid edilir.

Misal: Kredit təşkilatında 500 manat vəzifə (tarif) maaşı ilə çalışan işçiyə aylıq kredit buraxılışlarına görə bonus hesablanır. İşçinin son 12 ayda bonusları üzrə orta mükafat məbləği 1.500 manat civarında olub. İşçinin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməsinə görə işəgötürən tərəfindən hesablanan müavinətin məbləğinin aylıq gəlirilə müqayisədə az olması müəyyən müzakirələrə səbəb olur.
Bu məsələyə aydınlıq gətirmək üçün misalda qeyd etdiyimiz halla bağlı vacib məqamları nəzərdən keçirək.

Birinci məqam işçinin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı müavinət hesablanarkən hansı gəlirlərin nəzərə alınmasıdır. Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin hesablanması Nazirlər Kabinetinin 1998-ci il 15 sentyabr tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi haqqında Əsasnamə” ilə tənzimlənir. Əsasnamənin 28-ci bəndinə əsasən, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət işçinin qazancından hesablanır. Əməyin vaxtamuzd və işəmuzd ödənilməsi sistemində qazanc dedikdə əməkhaqqı (aylıq tarif (vəzifə) maaşı, əlavələr və mükafatlar) başa düşülür. Əsasnamənin 28-ci bəndindən göründüyü kimi, mükafat əməkhaqqı anlayışına daxil edildiyi üçün əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi zamanı nəzərə alınacaq.

İkinci məqam isə mükafatın hesablanması qaydası ilə bağlıdır. Əsasnamənin 30-cu bəndinə əsasən, əməyin ödənilməsi fondundan verilən mükafatlar, əməkhaqqına əlavələr orta aylıq miqdarında, il ərzində hesablanmış ümumi məbləğin 12 aya bölünməsi yolu ilə nəzərə alınır. Əsasnamənin tələblərinə əsasən, işəgötürən mükafatı nəzərə alarkən il ərzində hesablanmış ümümi məbləği 12 aya bölməlidir.

Əməkhaqqıdan tutulmalar barədə

Üçüncü, həm də önəmli məqam ondan ibarətdir ki, müavinətin aylıq məbləği iki aylıq vəzifə maaşından artıq ola bilməz. Əsasnamənin 28-ci bəndinin 14-cü abzasında qeyd edilir ki, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinətin hesablanmasında istehsalatda bədbəxt hadisələr və peşə xəstəlikləri nəticəsində peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi, hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyətdən başqa, qalan bütün hallarda iki aylıq vəzifə maaşı və ya ikiqat tarif dərəcəsi (vaxtamuzd əməkhaqqı alanlar üçün vaxtamuzd, işəmuzd əməkhaqqı alanlar üçün isə işəmuzd əməkhaqqı) məbləğindən artıq olmamaq şərtilə, faktiki qazanc nəzərə alınır və müavinətin aylıq məbləği iki aylıq vəzifə maaşı və ya ikiqat tarif dərəcəsi məbləğindən artıq ola bilməz.

İşəgötürən işçinin müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirilməsi ilə bağlı haqq-hesab cədvəli tərtib edərkən son 12 ayın hər hansı ayında işçinin aylıq vəzifə (tarif) maaşınının iki qatından çox məbləğ alınarsa, bu zaman proqram təminatı həmin fərqi nəzərə almayacaq. Misal üçün, tutaq ki, işçinin vəzifə (tarif) maaşı 2022-ci ilin fevral ayında 500 manat olduğu halda, haqq-hesab cədvəlində həmin ay üzrə 820 manat mükafat məbləği hesablanıb. Bu zaman aylıq vəzifə (tarif) maaşı (500 manat) və mükafat məbləğinin (820 manat) cəmi 1.320 manat olmasına baxmayaraq, haqq-hesab cədvəlinin fevral ayı üzrə sətrində aylıq nəzərə alınan cəmi gəlir 1.000 manat (500 manat (vəzifə (tariff) maaşı)x2 misli) qeyd ediləcək.

Yuxarıda qeyd edilən məqamları nəzərə alaraq, işəgötürən əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçiyə gəlirlərinə uyğun müavinət hesablanması üçün işçinin aylıq gəlirində vəzifə (tarif) maaşının xüsusi çəkisininin yüksək olmasını təmin etməlidir. Təəssüf ki, təcrübədə işçinin aylıq gəlirlərində mükafat (bonus) məbləğinin xüsusi çəkisi yüksək olduğu üçün az müavinət hesablanır.

Sonda bir məsələni də bildirək ki, bəzi hallarda işəgötürənlər işçinin vəzifə (tarif) maaşının artdığı halda Əmək Məşğulluğu Alt Sistemində (ƏMAS-da) müvafiq düzəlişi etmirlər. Həmkarlarımıza bildirmək istəyirik ki, gələcəkdə hər hansı uyğunsuzluğun yaranmaması üçün ƏMAS altsistemində vəzifə (tarif) maaşı üzrə düzəlişlərin vaxtında edilməsi zəruridir.

Mənbə: vergiler.az

Məzuniyyətə çıxan işçiyə məzuniyyət haqqından əlavə haqqın verilməsi

Personalın motivasiya nəzəriyyəsi və təcrübəsi (XI hissə)

X hissəyə nəzər yetirin

Motivasiya sistemlərinin tətbiqi

Motivasiya texnikası müxtəlif səviyyələrdə istifadə oluna bilər. Ən effektiv variant, onları şirkətin ən yüksək səlahiyyətliləri səviyyəsində təsdiq etməkdir. Dövlət şirkətlərində qəbul olunduğu kimi, işlənib hazırlanmış motivasiya sistemi direktorlar Şurası tərəfindən təsdiq edilməlidir. Bir tərəfdən, bu, şirkətin rəhbərliyindən əhəmiyyətli dərəcədə əlavə səylər tələb edir. Müşahidə şurasının müzakirəsinə xam, ziddiyyətli, yarımçıq sistem çıxarmaq mümkün olmur. Motivasiya sistemlərinin tətbiqi mərhələləri onun inkişafına ciddi və sistemli yanaşma ilə başlamalıdır.

İşlənib hazırlanması

Motivasiya sistemini inkişaf etdirərkən, iqtisadiyyatın konkret sahəsinə və müəssisənin statusuna tətbiq olunmalarını nəzərə alaraq, bütün uğurlu təcrübələri təhlil etmək lazımdır. Zavod və ya tətbiq olunan şirkət səviyyəsində müvəffəqiyyətlə işləyən metodikalar nəqliyyat və tikinti xidmətlərinin göstərilməsinin birləşdirildiyi holdinqə olduğu kimi tətbiq edilə bilməz.

Əsas qazanc və xidmət bölgüsünü ayırmağın mümkün olmadığı müəssisələr üçün başlıca effektivlik göstəricilərinin qurulması sistemi optimal olacaqdır. Lakin onun işlənib hazırlanmasına bütün maraqlı şöbələri və onların menecerlərini cəlb etmək lazım olacaq. Əks təqdirdə, artıq sistemin hazırlanması mərhələsində onun tərkibinə ziddiyyətlər daxil olacaq. Bu da münaqişələrə və nəticədə əmək məhsuldarlığının aşağı düşməsinə səbəb olacaqdır.

Təsdiq olunması

Sistem rəhbərliyin təsdiqinə təqdim edilməzdən əvvəl razılaşdırma və təsdiq prosedurundan keçməlidir. Optimal olaraq, artıq işlənmə mərhələsində bütün maraqlı şəxslərə öz dəyişikliklərini və təkliflərini irəli sürməyi və həm sənəd dövriyyəsi çərçivəsində, həm də müşavirələrdə rahat müzakirə rejimi yaratmağı təklif etmək olar. Bunun yekunu sistemin heç bir qeyd olmadan bütün maraqlı şəxslər tərəfindən təsdiq edilməsidir. Yalnız bu şəkildə hazırlanmış layihə direktorlar Şurasının müzakirəsinə verilə bilər.

Konsepsiya ilə birlikdə əməkhaqqı və motivasiya qaydası, qiymətləndirmə mexanizmi və kadrların qiymətləndirilməsindən məsul vəzifəli şəxslərin siyahısı da daxil olmaqla bütün əsas sənədləri təsdiq üçün təqdim etmək optimaldır.

Tətbiqi

Sistemin tətbiqi mərhələsi bütün əsas müddəaların qəbul edilməsi ilə başlamalıdır. Onların işlənməsi zamanı əmək kollektivinin, o cümlədən həmkarlar ittifaqı komitəsinin rəyi nəzərə alınmalıdır.

Müddəalar qanunvericiliyin bütün tələblərinə uyğun olmalı, onlara istinadlar əmək müqavilələrində göstərilməlidir. Zərurət yarandıqda, həmin daxili normativ aktların göndərilməsini özündə əks etdirən müqavilələrə əlavə sazişlər hazırlamaq lazımdır.

Bütün əməkdaşlar xüsusi jurnalda hazırlanmış müddəalarla tanış olmalı və altında imzalamalıdırlar. Heyətin qiymətləndirilməsi metodikası da bütün əməkdaşların diqqətinə çatdırılmalıdır.

Tətbiqin mühüm mərhələsi büdcələşdirmədir. Şirkətin büdcəsinə nəzərdə tutulan xərclərin daxil edilməsi hesabat ilinin başlanmasından əvvəl ilin birinci yarısından gec olmayaraq, bütün departamentlər tərəfindən planlaşdırılmalıdır. Planlaşdırılan göstəricilər yüksək olarsa, büdcənin müvafiq maddələrinin doldurulması mənbələri nəzərdə tutulmalıdır.

Effektivliyin yoxlanılması

Ən azı altı ayda bir dəfə motivasiya sistemlərinin səmərəliliyinin yoxlanılması aparılmalıdır. Sistemin tətbiqindən əvvəl və sonra şirkətin göstəricilərini müqayisə etmək lazımdır. Bunun üçün həm sadə rəqəmsal metodlardan, həm də proqram məhsullarından istifadə etmək lazımdır.

Əgər motivasiya sistemi əmək məhsuldarlığının əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsini və şirkətin işinin uğurlu olmasının əsas göstəricilərini göstərməsə, onun yenidən işlənməsi barədə təklif vermək lazımdır. Effektivliyin yoxlanması sistemin tətbiqindən əvvəl və sonra şirkətin uğurlu olmasının əsas göstəricilərinin müqayisəsi, əməkdaşların anketləşdirilməsi, onların təklif olunan tədbirlərlə daxili məmnunluq dərəcəsinin müəyyən edilməsi ilə ifadə oluna bilər.

Effektivliyin yoxlanması üzrə tədbirlər sistemli xarakter daşımalı, yalnız konkret hesabat dövrlərinin göstəricilərinin müqayisəsi şəklində deyil, müntəzəm rejimdə aparılmalıdır.

Proqram məhsulları

Motivasiya proqramlarının həyata keçirilməsi üçün müəyyən proqram məhsullarından istifadə edilə bilər. Bu, həm iş vaxtının uçotu proqramları, həm də işçi heyətinin keyfiyyətlərinin qiymətləndirilməsini həyata keçirməyə imkan verən proqramlar ola bilər. Vəzifələrin qreydləşdirilməsi texnologiyasını həyata keçirməyə və hər bir konkret vəzifə üçün motivasiya yanaşmalarını hazırlamağa imkan verən proqram məhsulları mövcuddur. Proqramlar, mövqeyi qiymətləndirmək, qiymət cədvəli yaratmaq və fərdi ödəniş sistemlərini inkişaf etdirmək üçün mütəxəssislərdən təcrübə toplamaq imkanı təklif edir.

Motivasiya fəaliyyətinin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi

İstənilən bir biznes-prosesi, motivasiya, bu kateqoriyaya aid edilə bilər, o, qiymətləndirmə tələb edir. Motivasiya tədbirlərinin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi ən azı altı ayda bir dəfə aparılmalıdır. Əgər seçilmiş sistemin səmərəsizliyi aşkar olunarsa, o, dərhal deyil, növbəti hesabat dövründən başlayaraq dəyişdirilə bilər.

Bu cür yanaşmaların tələbini bir-iki rübdən çox, müvəqqəti dövrdə tətbiq olunan metodların aprobasiyası və şirkətin büdcəsinin yenidən nəzərdən keçirilməsinin zəruriliyi əsas götürülməklə motivasiya sistemlərinin dəyişməsinin mürəkkəbliyi də tələb edir. Motivasiya tədbirlərinin qiymətləndirilməsinin öz gücünüz ilə deyil, konsaltinq şirkətlərinin cəlb edilməsi ilə aparılması məqsədəuyğundur.

Bu, sistemlərin inkişafı və tətbiqi mərhələlərində yaranan bütün səhvləri müəyyən etməyə və istifadə olunan metodları optimallaşdırmağa imkan verən tövsiyələr hazırlamağa imkan verəcəkdir. Həmçinin, bu, sistemin effektivliyinin müəllifləri tərəfindən qiymətləndirildiyi halda yaranan psixoloji gərginliyi azaltmağa kömək edəcək.

Sistemin bütövlükdə dəyişməsi tövsiyə edilmir, əksər hallarda nəzəri yanaşmaları konkret təşkilatın praktikasına uyğunlaşdırmağa imkan verən kiçik təkmilləşdirmə lazımdır. Bu halda, yenidən işlənməyə sərf olunan resurslar minimal, müvəffəqiyyəti isə əhəmiyyətli ola bilər.

Vergi qanunvericiliyinə ediləcək dəyişikliklərin sahibkarların maraqlarını təmsil edən ictimai birliklərlə birgə müzakirə çərçivəsində İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti (DVX) və Nazirlik yanında İctimai Şura arasında görüş keçirilib.

Görüşdə DVX-nin Vergi Siyasəti baş idarəsinin rəisi Nicat İmanov “Növbəti ilin büdcə vergi siyasəti çərçivəsində hazırlanmış Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklərlə bağlı Qanun layihəsi” mövzusunda təqdimatla çıxış edib.

Qarşılıqlı müzakirə şəraitində keçirilən tədbirdə növbəti il üçün vergi qanunvericiliyində nəzərdə tutulan dəyişikliklərin əsas istiqamətləri ilə yanaşı, ötən dövrlər ərzində aparılmış islahatların müsbət nəticələri barədə də İctimai Şura üzvlərinə ətraflı məlumat verilib. Nicat İmanov dəyişikliklərin əsas istiqamətlərindən olan investisiya mühitinin, eləcə də yerli istehsalın təşviqi üçün vergi yükünün azaldılması məqsədilə işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə, həmçinin aqrar emal sahəsində fəaliyyət göstərən vergi ödəyicilərinə vergi təşviqlərinin verilməsinin nəzərdə tutulduğunu diqqətə çatdırıb.

Görüş iştirakçılarına dəyişikliklər paketində sosial xarakterli güzəştlər vasitəsilə əhalinin vergi yükünün azaldılması, beynəlxalq reytinqlərdə ölkənin mövqeyinin qorunması, habelə bir sıra inzibatçılıq müddəalarının dəyişdirilməsi kimi istiqamətlər barədə də məlumat verilib.

Görüş iştirakçılarının bir sıra məsələlərin müzakirəsinin növbəti görüş zamanı davam etdirilməsi təklifi DVX nümayəndələri tərəfindən müsbət qarşılanıb.

Gələcəkdə müzakirələrin effektivliyinin daha da artırılması üçün görüşlərin müvafiq fəaliyyət sahələri üzrə işçi qrup çərçivəsində keçirilməsi təklif edilib.

Mənbə: vergiler.az