503 saylı “Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı üzrə uçot

İstiqrazlar

503 saylı “Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı qısamüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklərin uçotu üçün nəzərdə tutulub. Belə öhdəliklər Hesablar Planının 50-cı maddəsi üzrə açılan hesablar üzrə qeydə alınır.

Hər bir müəssisənin fəaliyyətinin müəyyən mərhələsində borc vəsaitlərinə ehtiyacı olur. Bu ehtiyacı təmin etmək üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edir. Belə vasitələrdən  biri də müəssisənin nominal dəyəri üzərindən buraxdıqları qiymətli kağızlar – istiqrazdır.

Borc forması kimi istiqrazlar onu verən şəxs üçün əlavə vəsait mənbəyi rolunu oynayır. Bəzən onların buraxılışı məqsədyönlü xarakter daşıyır: maliyyələşdiriləcək proqram və ya obyektlərdən əldə ediləcək gəlirin bir hissəsi sonradan istiqrazlar üzrə gəlirin ödənişinə yönəldilir.

İstiqrazların iqtisadi mahiyyəti kreditləşməyə çox oxşardır. Onlar emitent üçün gəlir və xərclərin səviyyəsini, alıcı üçün isə gəlir səviyyəsini planlaşdırmağa imkan verir, lakin girov tələb etmir və tələb hüququnun yeni kreditora ötürülməsi prosedurunu sadələşdirir.

Gəlirliyə görə istiqrazlar aşağıdakı növlərə bölünür:

• konvertasiya oluna bilən;
• sabit dərəcəli;
• üzən dərəcəli;
• inflyasiyaya bağlı;
• diskontlu.

Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə uçot

Qiymətli kağızların bu növü öz sahiblərinə faiz almaq hüququndan əlavə həmin istiqrazları şirkətin səhmlərinə dəyişmək imkanı verir. Mühasibat uçotu baxımından müddətinə görə onlar iki qrupa bölünür və aşağıdakı hesablarda uçota alınırlar:

• 403 saylı “Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı;
• 503 saylı “Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı.

Sonuncu hesab 50-ci maddə (“Qısamüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər”) üzrə AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” uyğun açılan hesablardan biridir. Bu qaydaların 40.1 maddəsinə görə belə öhdəliklərin mühasibat uçotu üçün aşağıdakı hesablar açıla bilər.

“Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı öhdəlik hesabıdır.

Hesab üzrə mühasibat yazılışlarının tənzimlənməsi

503 №li “Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabında mühasibat uçotu subyektinin kapitala konvertasiya oluna bilən istiqrazlar (borc kağızları) buraxdığı zaman, konvertasiyası hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində həyata keçirilən həmin istiqrazlar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar buraxıldıqda yaranan hallar sözügedən qaydaların 40.14-cü bəndinə əsasən tənzimlənir.

Belə öhdəliklər üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandıqda mühasibat yazılışları qaydaların 40.15-ci bəndi əsasında aparılır.

İstiqrazlar kapitala keçirildiyi halda mümkün hallar bu qaydaların 40.16-cı bəndi ilə tənzimlənir.

Onlar ödənildikdə qaydaların 40.17-ci, üçüncü şəxs tərəfindən ödənildikdə isə 40.18-ci bəndi tətbiq olunur.

Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazların bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi zamanı yaranan hallar nəzərdə tutulan qaydaların 40.19-cu bəndilə tənzimlənir.

503 saylı hesab üzrə müxabirləşmə nümunələri

“Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabı üzrə müxabirləşmə nümunələrinə baxaq.

Nümunə: “A” MMC  illik faizi 15% olan 6 ay müddətində 10000 manat dəyərində uzunmüddətli istiqrazlar buraxmışdır. İstiqrazların satışı başa çatdıqdan sonra əldə olunan məbləğ kassaya mədaxil edilmişdir.

Qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar mühasibat uçotunda həm də pul vəsaitlərinin ekvivalenti kimi tanınır.