Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 132. 051

24 Fev 2026

Aliment ödənişi zamanı vergi öhdəliklərinin ardıcıllığı necə müəyyən olunur

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Dövlət Vergi Xidmətinə fiziki şəxslərin muzdlu gəlirlərindən aliment tutulması zamanı verginin və sığorta haqlarının hesablanma ardıcıllığı ilə bağlı sorğular daxil olur. Bununla əlaqədar, Vergi Məcəlləsinin 102.1.5-ci maddəsi və Nazirlər Kabinetinin “Uşaqlar üçün valideynlərinin aliment tutulan, manat və xarici valyuta ilə aldıqları əməkhaqqının və (və ya) başqa gəlirlərinin Növləri”nin 7-ci bəndi ilə bağlı ətraflı izahatın verilməsi zərurəti yaranıb.

Vergi Məcəlləsinə əsasən, fiziki şəxslərin aliment gəlirləri gəlir vergisindən azaddır. Eyni zamanda, “Sosial sığorta haqqında” Qanunun 15-ci maddəsində aliment ödənişləri məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanmayan gəlir növlərinə aid edilib.

Bu azadolmalar alimenti alan şəxsə münasibətdə müəyyən edilib. Alimenti ödəyən şəxsə (əməkhaqqı alan işçiyə) münasibətdə işəgötürən tərəfindən əməkhaqqının hesablanması zamanı vergi və sığorta haqları üzrə həmin güzəştlər tətbiq edilmir.

Fiziki şəxslərin muzdlu işdən əldə olunan gəlirlərinin ümumi məbləğindən Vergi Məcəlləsinin müddəalarına uyğun olaraq gəlir vergisi, “Sosial sığorta haqqında”, “İşsizlikdən sığorta haqqında” və “Tibbi sığorta haqqında” Qanunlara uyğun olaraq sığorta haqları hesablanır.

Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə “Uşaqlar üçün valideynlərinin aliment tutulan, manat və xarici valyuta ilə aldıqları əməkhaqqının və (və ya) başqa gəlirlərinin Növləri” təsdiq edilib və həmin gəlir Növlərinin 7-ci bəndinə əsasən aliment onu ödəyən şəxsə çatası qazancın (gəlirin) məbləğindən vergilər tutulduqdan sonra alınır. Həmin Qərarla alimenti ödəyən şəxsin əməkhaqqından hesablanan vergi və sığorta haqları üzrə dərəcələrin hansı məbləğə tətbiq olunması müəyyən edilmir, tutulmaların ardıcıllığı tənzimlənir. Burada “vergilər” dedikdə şəxsin əldə etdiyi gəlirlərdən Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada tutulan vergilər başa düşülür və bu anlayışa digər məcburi tutulmalar aid edilmir. Belə ki, alimenti ödəyən şəxsin qazancının (gəlirinin) ümumi məbləğindən vergi və sığorta haqları hesablandıqdan sonra aşağıdakı ardıcıllıqla tutulmalar həyata keçirilir:

1. Gəlir vergisi;

2. Gəlir vergisi tutulduqdan sonra qalan məbləğdən aliment;

3. Aliment ödənildikdən sonra qalan məbləğdən sığorta haqları.

Mənbə: vergiler.az

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə uçot qaydaları

24 Fev 2026

ƏDV-dən azadolmalar və güzəştlərin tərkibi

by muhasibat az | posted in: Vergi, Xəbər | 0

Vergi qanunvericiliyində əlavə dəyər vergisindən azadolmalar və güzəştlərin sayı kifayət qədər genişdir. Malların ixracı ilə yanaşı (“0” dərəcə ilə vergi), malların təqdim edilməsinin, işlər görülməsinin və xidmətlər göstərilməsinin, habelə idxalın müəyyən növlərindən ƏDV tutulmur. Aşağıda vergi tutulmayan yaxud güzəşt tətbiq edilən əməliyyatların bəziləri verilib. ƏDV-dən azadolmalar və güzəştlər Vergi Məcəlləsinin 164-cü maddəsində əks olunub.

ƏDV-dən azadolmalar

özəlləşdirilmə qaydasında dövlət müəssisəsindən satın alınan əmlakın dəyəri, habelə dövlət əmlakının icarəyə verilməsindən alınan icarə haqqının büdcəyə ödənilməli olan hissəsi;
maliyyə xidmətlərinin göstərilməsi, o cümlədən maliyyə lizinqi əməliyyatları üzrə ödənilən faizlər;
ƏDV-dən azad olunan, yaxud ƏDV-yə cəlb edilməyən əməliyyatlar çərçivəsində əldə edilmiş aktivlərin (əsas vəsaitlərin) maliyyə lizinqi müqaviləsi üzrə təqdim edilməsi;
milli və ya xarici valyutanın (numizmatika məqsədlərindən başqa), həmçinin qiymətli kağızların göndərilməsi və ya idxal edilməsi;
idxal olunan əmlak istisna olmaqla müəssisənin nizamnamə fonduna (kapitalına) pay şəklində hər hansı əmlakın (əsas vəsaitlər istisna olmaqla) qoyulması (əmlakın pay şəklində qoyuluşu, onun müqabilində bilavasitə digər əmlakın əldə edilməsi ilə əlaqədar olmadıqda);
tutulan məbləğlər hədlərində dövlət hakimiyyəti, yerli özünü idarəetmə və digər səlahiyyətli orqanların tutduğu dövlət rüsumu, icazə haqları, yığımlar, xüsusi notariusların aldığı haqlar (notariat hərəkətlərinin aparılmasına və notariat hərəkətləri ilə əlaqədar göstərilən xidmətə görə) və onların tutulması müqabilində göstərdiyi xidmətlər;
mətbu media məhsullarının və kitabların (o cümlədən elektron kitabların), habelə dərslik komplektlərinin istehsalı ilə bağlı redaksiya, nəşriyyat və poliqrafiya fəaliyyəti (reklam xidmətləri istisna olmaqla);
dəfn və qəbiristanlığın mərasim xidmətləri;
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondunun qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə bağlı mal idxalı, iş görülməsi və xidmət göstərilməsi.
yaşayış sahələrini satmaq öhdəliyi ilə kirayəyə vermə sahəsində fəaliyyət göstərən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən yaşayış sahələrinin kirayəçilərə təqdim edilməsi;
Azərbaycan Respublikasına, o cümlədən onu təmsil edən hüquqi şəxslərə neft-qaz ehtiyatlarının kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatın pay bölgüsü, ixrac boru kəmərləri haqqında və bu qəbildən olan digər sazişlərə uyğun olaraq verilməsi nəzərdə tutulan əsas fondların, daşınan əmlakın və digər aktivlərin Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fonduna və ya Azərbaycan Respublikasını təmsil edən tərəfə hər hansı şəkildə təqdim edilməsi, habelə idxalı üzrə əməliyyatlar.
Metropolitenlə sərnişindaşıma xidmətləri.
Ödənişli təhsil xidmətlərinin göstərilməsi (digər fəaliyyətləri ilə bağlı xidmətlərin göstərilməsi istisna olmaqla).
hüquqi şəxsin iştirak paylarının və ya səhmlərinin təqdim edilməsi;
kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları (o cümlədən, sənaye üsulu ilə) tərəfindən özlərinin istehsal etdikləri kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı üzrə dövriyyələr – 2014-cü il yanvarın 1-dən 13 il müddətinə;
texniki yardım da daxil olmaqla, təmənnasız yardım və xeyriyyə məqsədi ilə dövlətlərin, hökumətlərin və beynəlxalq təşkilatların xətti ilə gətirilən mallar;
müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş hallarda və qaydada fiziki şəxs tərəfindən gömrük sərhədindən keçirilən istehsal, yaxud kommersiya məqsədləri üçün nəzərdə tutulmayan mallar;
xüsusi iqtisadi zonaya idxal edilən mallar (aksizli mallar istisna olmaqla);
siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən lizinq müqaviləsinin obyekti olan əsas vəsaitlərin idxalı;
damazlıq heyvanların idxalı və satışı;
toxum və tinglərin idxalı və satışı;
siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən gübrələrin, pestisidlərin idxalı və satışı;
siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən kənd təsərrüfatı heyvanlarının və quşların profilaktikası, diaqnostikası və müalicəsi üçün istifadə olunan baytarlıq preparatlarının idxalı;
siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunan xammalın və materialların idxalı;
bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər tərəfindən tikilən binanın yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin dövlətə ayrılan hissəsinin təqdim edilməsi üzrə dövriyyələr;
külçə, sikkə və ya qranul şəklində qızılın və gümüşün satışı;
lotereya biletlərinin satıcısı ilə bağlanmış müqavilə əsasında və ya onun tapşırığı əsasında lotereya biletlərinin bütün mərhələlərdə agent qaydasında satışının həyata keçirilməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi;
özəl baytarlıq xidmətlərinin göstərilməsi.
vəkillər və vəkil qurumları tərəfindən order markasının əldə edilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasına edilən ödənişlər;
siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilmiş əsas vəsaitlərin idxalı;
aşağıda göstərilən hallarda və müddətlərdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında malların idxalı.
müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında xarici iqtisadi fəaliyyətin mal nomenklaturasının kodları üzrə siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunan incəsənət əsərlərinin, kolleksiya əşyalarının və əntiq əşyaların idxalı.

Müəyyən müddətə verilmiş ƏDV güzəştləri

Belə güzəştlərə nümunələr aşağıda verilib:

investisiya təşviqi sənədini almış hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar tərəfindən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının təsdiqedici sənədi əsasında texnikanın, texnoloji avadanlıqların və qurğuların idxalı – investisiya təşviqi sənədinin alındığı tarixdən 7 il müddətinə;
buğdanın idxalı və satışı, buğda ununun və çörəyin istehsalı və satışı – 2017-ci il yanvarın 1-dən 10 il müddətinə;
gəmiqayırma və gəmi təmiri müəssisələri tərəfindən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında həmin fəaliyyətin məqsədləri üçün bütün növ malların idxalı – 2026-cı il mayın 1-dən 3 il müddətinə;
heyvan və quş ətinin satışı – 2020-ci il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə;
sürücü daxil olmaqla 10 nəfərdən çox adam daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş sıxılmış qazla işləyən avtobusların idxalı – 2020-ci il yanvarın 1-dən 5 il müddətinə;
istehsal tarixi 3 ildən və mühərrikinin həcmi 2500 kubsantimetrdən çox olmayan hibrid avtomobillərin idxalı və satışı – 2022-ci il yanvarın 1-dən 4 il müddətinə;
elektrik mühərriki ilə işləyən avtomobillər üçün ikinci və üçüncü səviyyə elektrik enerji doldurucularının idxalı və satışı – 2022-ci il yanvarın 1-dən 5 il müddətinə;
Azərbaycan Respublikasının ərazisində istehsal olunan minik avtomobillərinin satışı – 2023-cü il mayın 1-dən 10 il müddətinə;
1.43. kəpəyin istehsalı və satışı – 2019-cu il martın 1-dən 8 il müddətinə.
1.46. siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilənyem və yem əlavələrinin satışı üzrə dövriyyələr – 2020-ci il yanvarın 1-dən 4 7 il müddətinə;
“Tibbi sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq icbari tibbi sığorta fondunun, habelə siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən ictimai və sosial məqsədlər üçün yaradılmış fondların vəsaiti hesabına tibbi xidmətlərin göstərilməsi – 2024-cü il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə.
tədris bazası kimi fəaliyyət göstərən tibb müəssisələrində tibbi xidmətlərin göstərilməsi – 2024-cü il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə;
müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinin, habelə müharibə və hərbi əməliyyatların təsirinə məruz qalmış digər ərazilərin minalardan və partlamamış hərbi sursatdan, tərkibində partlayıcı olan qurğulardan və digər partlayıcı qalıqlardan təmizlənməsi çərçivəsində bütün növ texnikanın, avadanlıqların, texniki vasitələrin və qurğuların, onların ehtiyat hissələrinin, fərdi zirehli qoruyucu geyimlərin, alətlərin, partlayıcı və pirotexniki vasitələrin istehsalı və satışı – 2023-cü il martın 1-dən 5 il müddətinə;
müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) verdiyi təsdiqedici sənəd əsasında svop əməliyyatları çərçivəsində xam neftin və təbii qazın idxalı – 2024-cü il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə;
dövlət-özəl tərəfdaşlığı layihələri çərçivəsində özəl tərəfdaş və ya layihə şirkəti olan şəxslər tərəfindən texnikanın, texnoloji avadanlıqların və qurğuların idxalı – “Dövlət-özəl tərəfdaşlığı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq bağlanılmış dövlət-özəl tərəfdaşlığı müqaviləsində müəyyən olunan müddətdə, lakin 30 ildən (tikinti dövrü də daxil olmaqla) çox olmayaraq;
media subyektləri (audiovizual media subyektləri istisna olmaqla) tərəfindən istehsal olunan media məhsullarının təqdim edilməsi, habelə Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəlik yaratmayan qeyri-rezident şəxslər tərəfindən media subyektlərinə (audiovizual media subyektləri istisna olmaqla) media fəaliyyəti ilə bilavasitə bağlı olan işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi – 2023-cü il yanvarın 1-dən 6 il müddətinə.

23 Fev 2026

Müharibə veteranları 2 vergi güzəştini eyni vaxtda istifadə edə bilərmi?

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Müharibə iştirakçısı olan şəxsə əməkhaqqı hesablanarkən vergidən azadolma məbləği 400 manat, yoxsa 600 manat olmalıdır? Əgər 600 manat qanunvericiliyə uyğundursa, niyə vergilərin rüblük hesabatını elektron qaydada verəndə 600 manat göstərici yoxdur (yəni 200 manat + 400 manat göstərilir)? Ən böyük güzəşt kimi 200 manat, yoxsa 400 manat seçilir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin əsas iş yerində (əmək kitabçasının olduğu yerdə) hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda 200 manat məbləğində olan hissəsi gəlir vergisindən azad edilir. Fiziki şəxsin muzdlu işlə əlaqədar aylıq gəliri 2.500 manatdan çox olduqda 200 manatlıq vergi güzəşti tətbiq edilmir.

Vergi Məcəlləsinin 102.2.7-ci maddəsinə əsasən, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada müharibə veteranı adı almış və ya müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərin hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 400 manat məbləğində azaldılır.

Sorğuda qeyd olunan halda, yəni fiziki şəxsin Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı və 102.2-ci maddələrində nəzərdə tutulan güzəştlərə hüququ olduqda, həmin şəxs hər iki güzəştdən yararlana bilər.
Bəyannamələrin təqdim olunması zamanı yaranan suallarla bağlı ətraflı məlumat üçün Çağrı Mərkəzinə (195-1) və ya vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə uçot qaydaları

23 Fev 2026

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə uçot qaydaları

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərə bağlı tədbirlər müəssisələrin maliyyə hesabatlarının təqdimatında şəffaflıq və dəqiqliyin təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu dəyişikliklər nəticəsində yaranan düzəlişlərin uçotu üçün 342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesab tətbiq edilir. Bu hesabın tətbiqi Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları (IFRS) və Azərbaycan Respublikasında qüvvədə olan normativ hüquqi aktlara əsaslanır.

Mühasibat uçotu siyasəti nədir?

Mühasibat uçotu siyasəti – müəssisənin maliyyə hesabatlarını tərtib edərkən istifadə etdiyi prinsiplər, əsaslar, qaydalar və tətbiqlər toplusudur. Bu siyasətə dəyişiklik yalnız qanunvericiliyə uyğun olduqda

Daha sadə ifadə etsək, mühasibat uçotu siyasəti – bu, bir müəssisənin pul və əmlakla bağlı əməliyyatları necə qeyd etdiyini və maliyyə hesabatlarını necə tərtib etdiyini göstərən qaydalar toplusudur, yəni bu siyasət müəssisənin mühasibat işini aparmaq üçün öz seçdiyi üsullar və qaydalardır. Məsələn:

əsas vəsaitlər neçə ilə silinəcək (amortizasiya metodu);
mallar anbara hansı qiymətlə daxil olur (fıfo, orta maya və s.);
gəlir nə vaxt tanınır – mallar satılanda, yoxsa pul gələndə?

Bu seçimlərin hamısı müəssisənin mühasibat uçotu siyasətini təşkil edir.

Beləliklə, deyə bilərik ki, mühasibat uçotu siyasəti – müəssisənin maliyyə məlumatlarını hansı qaydalarla göstərdiyini bildirən yol xəritəsidir. Əgər bu qaydalarda dəyişiklik edilirsə, onlar müəssisənin gəlirliyinə birbaşa təsir edir. Dəyişikliklər və onların təsirini mühasibat uçotunda əks etdirmək üçün 342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabdan istifadə olunur.

342 saylı hesab nə üçün istifadə olunur?

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı aşağıdakı hallarda istifadə olunur:

müəssisə əvvəlki dövrlər üzrə mühasibat uçotu siyasətində dəyişiklik edirsə;
bu dəyişiklik geriyə təsir prinsipi əsasında mənfəət və zərərə düzəliş olunmasını tələb edirsə;
hesabatın əvvəlki illəri üzrə göstəricilərə yenidən baxılırsa (retrospektiv şəkildə tətbiq edilmə).

Geriyə təsir prinsipi nədir?

“Uçot siyasətləri, uçot qiymətləndirmələrində dəyişikliklər və səhvlər” adlı MUSB 8 (IAS 8) standartına görə, uçot siyasətində dəyişiklik, əgər mümkün olarsa, geriyə təsir prinsipi ilə (retrospektiv şəkildə) tətbiq olunur. Bu o deməkdir ki, düzəlişlər əvvəlki dövrlərin maliyyə hesabatlarına tətbiq olunur və bu zaman 342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesab aktivləşir. Həmin standarta görə:

müəssisə uçot siyasətində dəyişiklik etdikdə, əvvəlki illərin göstəricilərinə düzəliş etməlidir.
əgər geriyə təsir etmək mümkün deyilsə, dəyişiklik yalnız cari dövrdə tanınır.
342 saylı hesabın tətbiqi yalnız öncəki illərə düzəliş edildikdə zəruridir.

342 saylı hesabın maliyyə hesabatlarında əks olunması

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesab üzrə hər hansı balans qalığı hesabat dövrünün sonunda varsa, bu, kapitalda dəyişikliklər bölməsində qeyd olunur.

Məsələn:

“Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat” bölməsində:

“Mühasibat siyasətində dəyişiklik nəticəsində əvvəlki illərin mənfəətinə düzəliş – (XXX manat)”

Nümunəyə baxaq: Şirkət “ABC” 2024-cü ildə əvvəlki illərdə əsas vəsaitlərə tətbiq etdiyi amortizasiya siyasətini dəyişmişdir. Yeni metod əvvəlki iki il geriyə təsir göstərir.

İl	Əvvəlki amortizasiya	Yenidən hesablanmış	Fərq
Birinci il	10,000 AZN	8,000 AZN	-2,000 AZN
İkinci il	12,000 AZN	9,000 AZN	-3,000 AZN

Bu 5,000 AZN-lik fərq 342 saylı hesabda debet kimi əks olunur və kapitalın tərkibində düzəliş kimi tanınır.

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə tənzimləmələr

Hesab üzrə tənzimləmələr AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” əsasında aparılır. 342 saylı hesab bu qaydalarla müəyyən edilmiş hesablar planının “Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)” adlı 34-cü maddəsinə aid olan hesablardan biridir. Digər hesablar aşağıdakılardır:

341 – cü hesab: “Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər)”;

343 – cü hesab: “Keçmiş illər üzrə bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)”;

344 – cü hesab: ”Elan edilmiş dividendlər”.

Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər zamanı yuxarıda qeyd edilən qaydaların 32.3 və 32.4-cü bəndlərinin tələbləri nəzərə alınır:

keçmiş illərdə çəkilmiş xərclərin tanınaraq uçotda əks etdirilməsi zamanı -32.3.1- bənd;
keçmiş illərdə çəkilmiş xərclərin tanınması zamanı mənfəət vergisinə düzəlişlər – 32.3.2-ci bənd;
keçmiş illərdə tanınmış xərclərin azaldılması məqsədi ilə düzəlişlərin verilməsi – 32.3.3-cü, həmin xərclərin azaldılması nəticəsində yaranmış mənfəət vergisinə düzəliş – 32.3.4-cü bənd;
uçot siyasətində dəyişikliklərlə bağlı yaranmış mənfəət (zərər) üzrə məbləğlər bölüşdürülməmiş mənfəətə (ödənilməmiş zərərə) aid edildikdə – 32.4-cü bənd.

Uçot siyasətinin dəyişməsi vergi uçotuna da təsir edərsə, bu halda həm mühasibat, həm də vergi hesabatlarında paralel düzəlişlər nəzərə alınmalıdır.

Praktik nümunə: 342 saylı hesab üzrə uçot əməliyyatları

342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə müxabirləşmələrə aşağıdakı nümunədə baxaq.

Situasiya: “ABC Sənaye MMC” 2025-ci ilin əvvəlində əsas vəsaitlərin amortizasiya metodunu dəyişmişdir. Əvvəllər bərabər paylı (düz xətt üzrə) amortizasiya tətbiq edilirdi, lakin indi azalan qalıq metodu seçilib.

Dəyişiklik 2023 və 2024-cü illərə geriyə təsir göstərir, yəni əvvəlki illərdə artıq hesablanmış amortizasiya məbləğləri düzəldilməlidir.

Əvvəlki illərdə amortizasiya:

İl	Əvvəlki metod üzrə	Yeni metod üzrə	Fərq
2023	15000 manat	12000 AZN	-3,000 AZN
2024	17000 manat	13,000 AZN	-4,000 AZN
Cəmi düzəliş			-7,000 AZN

Bu düzəlişlər geriyə təsir prinsipi ilə 342 saylı hesaba yazılır.

Müxabirləşmələr:

Əməliyyatın məzmunu	Debit	Kredit	Məbləğ (manatla)
Əvvəlki dövr üzrə artıq hesablanmış amortizasiyanın düzəldilməsi (2023-cü il üzrə)	342: “Mənfəət üzrə düzəlişlər”	112-1: “Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya”	3000.00
2024-cü il üzrə amortizasiyanın düzəldilməsi	342: “Mənfəət üzrə düzəlişlər”	112-1: “Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya”	4000.00
Düzəlişin maliyyə hesabatında kapitalda dəyişiklik kimi əks olunması	343: “Bölüşdürülməmiş mənfəət (ödənilməmiş zərər)	342 – “Mənfəət üzrə düzəlişlər”	7000.00
Maliyyə hesabatında 2025-ci ildən etibarən yeni amortizasiya siyasətinin tətbiqi (xərc kimi cari amortizasiya)	721-4: “İnzibati məqsədlər üçün istifadə olunan aktivlərin amortizasiya xərcləri	112-1: “Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya”	13500.00

Sonda onu qeyd edək ki, müəssisələr 342 saylı “Mühasibat uçotu siyasətində dəyişikliklərlə bağlı mənfəət (zərər) üzrə düzəlişlər” hesabından istifadə edərkən audit müşayiəti ilə və əsaslandırılmış uçot siyasəti dəyişikliyi qərarları əsasında düzəlişlər aparmalıdır.