Konvertasiya olunan istiqrazlar
Uzunmüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər Hesablar Planının 40-cı maddəsinə uyğun olaraq uçota alınır.
İstiqraz dedikdə hər hansı bir müəssisənin orta və yaxud da uzunmüddətli borc vəsaitləri əldə etmək məqsədi ilə nominal dəyəri üzərindən buraxdıqları qiymətli kağızlar başa düşülür. Hər hansı biri layihəni maliyyələşdirilməsi və yaxud vaxtı çatmış öhdəliklərin icrası üçün müxtəlif mənbələrdən istifadə edilir.
Müəssisələr investisiya layihəsini maliyyələşdirmək istədikdə alternativ mənbələri qiymətləndirir. Bu zaman müəssisələr həmin layihənin müəyyən bir hissəsini öz vəsaiti hesabına maliyyələşdirir, çatışmayan hissə üçün isə kənar mənbələr axtarılır. Layihə üçün çatışmayan lazımi vəsaiti təmin etmənin iki yolu vardır. Birinci yol dedikdə bank krediti vasitəsi ilə təmin edilən vəsait, ikinci yol dedikdə isə istiqraz buraxmaqla əldə edilən vəsait başa düşülür.
Konvertasiya olunan istiqrazlar öz sahiblərinə faiz almaq hüququndan əlavə həmin istiqrazları emissiya edən səhmdar cəmiyyətinin digər qiymətli kağızların qarşılığında dəyişdirmək yaxud da yeni emissiya edilmiş səhmləri almaqda üstünlük əldə etməsi üçün şərait yaradır.
Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar hesabı üzrə uçot
AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”-nın 34-cü bəndi uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazları üzrə subhesabların açılması, müxabirləşmələri tənzimləyir.
Qaydaların 34.1-ci maddəsi aşağıdakı hesabları əhatə edir:
403 №li “Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar” hesabında mühasibat uçotu subyektinin kapitala konvertasiya oluna bilən istiqrazlar (borc kağızları) buraxdığı zaman, konvertasiyası 12 aydan artıq müddət ərzində həyata keçirilən həmin istiqrazlar barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu hesab öhdəlik hesabıdır.
Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar buraxıldıqda mühasibat qeydlərinin yazılışı sözügedən qaydaların 34.12-ci bəndilə tənzimlənir.
Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar üzrə müsbət məzənnə fərqi yarandığı zaman baş verə biləcək mümkün hallar üzrə müxabirləşmələr həmin qaydaların 34.13-cü bəndinə əsasən aparılır.
Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar kimi təsnifləşdirilmədən birbaşa olaraq;
- kapitala keçirildiyi halda qaydaların 34.14-cü bəndi;
- ödənildiyi halda isə 34.15-ci bəndi tətbiq olunur.
Uzunmüddətli konvertasiya olunan istiqrazların üçüncü şəxs tərəfindən ödənildikdə yaranan hallar həmin qaydaların 34.16-cı bəndi, bağışlanılması və ya iddia müddətinin keçməsi ilə əlaqədar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada silinməsi isə yuxarıda qeyd edilən qaydaların 34.17-ci bəndinə əsasən tənzimlənir.
403-cü hesabla bağlı müxabirləşmə nümunələri
“A” MMC illik faizi 15% olan 3 il müddətində 10000 manat dəyərində uzunmüddətli istiqrazlar buraxmışdır. İstiqrazların satışı başa çatdıqdan sonra əldə olunan məbləğ kassaya mədaxil edilib. Birinci il icra ediləcək əməliyyatlar aşağıdakı kimidir:
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Müəssisə tərəfindən istiqrazlar buraxıldıqda | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 403 – Uzunmüddətli konvertasiay olunan istiqrazlar | 10000.00 |
| 2 | İstiqrazlarla bağlı birinci il üçün faiz xərcləri hesablandıqda | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 1500.00 |
| 3 | Sonrakı iki il üçün olan əsas borc məbləğinin faiz xərci hesablandıqda | 191 – Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri | 434 – Faizlər üzrə uzunmüddətli kreditor borcları | 2000.00 |
| 4 | Birinci il üçün hesablanmış faiz borcu ödəndikdə | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borclar | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 1500.00 |
| 5 | Faiz xərcləri maliyyə xərclərinə bağlandıqda | 751 – Maliyyə xərcləri | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri) | 1500.00 |
| 6 | Hesabat ilinin sonunda faiz xərci ümumi mənfəət(zərər) hesabına bağlandıqda | 801 – Ümymi mənfəət (Zərər) | 751 – Maliyyə xərcləri | 1500.00 |
İkinci il icra ediləcək əməliyyatlar aşağıdakı kimidir:
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | İkinci il üçün hesablanan faiz borcu uzunmüddətli xarakterdən qısamüddətli xarakterə keçirildikdə | 434 – Faizlər üzrə uzunmüddətli kreditor borcları | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 1500.00 |
| 2 | İkinci ilin faiz üzrə xərcləri uzunmüddətli xarakterdən qısamüddətli xarakterə keçirildikdə | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri | 191 – Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri | 1500.00 |
| 3 | Faiz borcu ödənildikdə | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 1500.00 |
| 4 | Faiz xərcləri maliyyə xərclərinə bağlandıqda | 751 – Maliyyə xərcləri | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri) | 1500.00 |
| 5 | Hesabat ilinin sonunda faiz xərcləri ümumi mənfəət(zərər) hesabına bağlandıqda | 801 – Ümymi mənfəət (Zərər) | 751 – Maliyyə xərcləri | 1500.00 |
Üçüncü il icra ediləcək əməliyyatlar aşağıdakı kimidir:
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Üçüncü il üçün hesablanan faiz borcu uzunmüddətli xarakterdən qısamüddətli xarakterə keçirildikdə | 434 – Faizlər üzrə uzunmüddətli kreditor borcları | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 1500.00 |
| 2 | Üçüncü ilin faiz üzrə xərcləri uzunmüddətli xarakterdən qısamüddətli xarakterə keçirildikdə | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri | 191 – Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri | 1500.00 |
| 3 | Faiz borcu ödənildikdə | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 1500.00 |
| 4 | Faiz xərcləri maliyyə xərclərinə bağlandıqda | 751 – Maliyyə xərcləri | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri) | 1500.00 |
| 5 | Hesabat ilinin sonunda faiz xərcləri ümumi mənfəət(zərər) hesabına bağlandıqda | 801 – Ümymi mənfəət (Zərər) | 751 – Maliyyə xərcləri | 1500.00 |
