Blog Full

Əmək məzuniyyəti necə rəsmiləşdirilir?

Qüvvədə olan  əmək qanunvericiliyinə əsasən bütün növ məzuniyyətlərin verilməsi işçinin məzuniyyət ərizəsi əsasında işəgötürənin əmri ilə rəsmiləşdirilir. Məzuniyyət əmri ilə işçi məzuniyyətin başlamasına azı 5 gün qalmış tanış edilməlidir. Məzuniyyət dövrü üçün işçiyə məzuniyyət vaхtı üçün orta əmək haqqı hesablanır və məzuniyyətin başlamasına ən geci 3 gün qalmış ödənilir.

Məzuniyyət əmri rəhbər, səlahiyyət verilmiş digər şəxs tərəfindən imzalanır. Bundan sonra işçi məzuniyyət əmri ilə tanış olmalı və onu imzalamalıdır.

Əmr müəssisə tərəfindən sərbəst formada hazırlansa da, özündə aşağıdakı məlumatları əks etdirməlidir:

• müəssisənin adı;
• məzuniyyət əmrinin nömrəsi, hazırlanma tarixi;
• işçinin adı, atasının adı və soyadı;
• işçinin vəzifəsi;
• məzuniyyətin müddəti, uyğun iş ili, başlanğıc və bitmə tarixi;
• məzuniyyət bitdikdən sonra işçinin işə başlamalı olduğu tarix;
• işəgötürənin (səlahiyyətli şəxsin) imzası;
• işçinin əmrlə tanış olması haqqında imzası.

İmzalarla təsdiqlənmiş əmək məzuniyyət əmri mühasibatlığa göndərilir və işçiyə məzuniyyət haqqı hesablanır və ödənilir.

Əmək məzuniyyət əmri üçün formanı yüklə

Əmək məzuniyyət ərizəsi üçün standart forma varmı?

Əmək məzuniyyəti ərizəsi üçün standart forma yoxdur. Əksər şirkətlər məzuniyyət ərizəsi də daxil olmaqla, müxtəlif ərizə forması hazırlayır. Ən asan yol onu çap etmək, uyğun məlumatları daxil etmək və kadrlar şöbəsinə təqdim etmək kifayətdir. Ərizənin qanunla təsbit edilmiş doldurulma qaydası yoxdur. Onu əl ilə yaxud kompüterdə sərbəst formada hazırlamaq olar, bu zaman qanunvericiliyin tələblərinə, rəsmi iş üslubuna və ümumi qəbul edilmiş dil qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Məzuniyyəti ərizəsində nələr qeyd olunur?

1. Başlıq: əmək məzuniyyəti ərizəsinin ünvanlandığı şəxs (müəssisə rəhbərinin tam adı və vəzifəsi), ərizəni yazan şəxs  (işçinin tam adı və vəzifəsi);
2. Ərizənin mahiyyəti: məzuniyyətin növü (illik, analıq məzuniyyəti və s.), müddəti, başlanma tarixi;
3. İşçinin tam adı və imzası;
4. Ərizənin tarixi.

Müəssisə və təşkilatlarda müəyyən edilmiş qaydalardan asılı olaraq məzuniyyət üçün ərizə kadrlar şöbəsinə şəxsən və ya  elektron informasiya sistemi vasitəsilə təqdim edilə bilər.

Məzuniyyət üçün ərizə formasını yüklə

Məzuniyyət üçün ərizəni nə vaxt yazmaq lazımdır?

İşçilərin planları və şəxsi vəziyyəti tez-tez dəyişə bilər, ona görə də təsdiq edilmiş məzuniyyət cədvəli yekun hesab edilə bilməz. Lazım gələrsə, işəgötürənin etiraz etmədiyi təqdirdə, əmək məzuniyyətinə başqa tarixlərdə də, məzuniyyət ərizəsi yazmaqla getmək olar.

İşçinin istifadə edilməmiş məzuniyyət günləri topladığı təqdirdə də ərizə də lazım olacaq – məsələn, bir müddət məzuniyyət götürülməyib. Məzuniyyət ərizəsi öz hesabına (ödənişsiz) məzuniyyətə, analıq məzuniyyətinə, uşağa qulluq üçün məzuniyyətə, təhsil məzuniyyətinə getməzdən əvvəl də lazımdır.

Əmək məzuniyyəti ərizəsinə hansı sənədlər əlavə edilir?

İllik ödənişli əmək məzuniyyəti üçün əlavə sənədlər tələb olunmur. Ancaq işçinin əlavə ödənişli günlər hüququ varsa, təsdiq edici sənədlər tələb oluna  bilər. Məsələn, Əmək Məcəlləsinin 120-ci maddəsinin tələblərinə uyğun  Azərbaycan xalqı qarşısında xüsusi xidmətləri olan işçilər müvafiq təsdiq edici sənəd təqdim etməlidir.

Azərbaycanda əməkhaqqı hesablanarkən gəlir vergisi üzrə güzəştlər müəyyən kateqoriyalara aid olan şəxslərə verilir. Bu güzəştlərin məqsədi sosial ədaləti təmin etmək və həssas qrupları dəstəkləməkdir. “Business Service Centre”in maliyyə işləri üzrə mütəxəssisi Pərvin Əhmədov həmin güzəştləri nümunələr əsasında izah edir.

Qanunvericiliyin tələbinə görə, əməkhaqqından vergi hesablanarkən aşağıdakı şəxslərə güzəştlər tətbiq edilir:

1. Əlilliyi olan və sağlamlıq imkanları məhdud şəxslər:

Misal 1

I qrup əlilliyi olan bir şəxsin aylıq əməkhaqqı 800 manatdırsa, onun 200 manatı vergidən azad olunur.

2. Müharibə veteranları:

Müharibə veteranı statusu olan bir işçinin aylıq maaşı 1000 manatdır. Onun 400 manata qədər olan hissəsi vergidən azad edilir.

3. Şəhid ailələrinin üzvləri:

Şəhid ailəsinin üzvü olan bir işçinin maaşı 1200 manat olarsa, 800 manata qədər olan hissəsi vergidən azad olunur.

4. Çoxuşaqlı ailələr:

Üç uşağı olan bir valideynin maaşı 1500 manatdırsa, onun maaşının 50 manatı vergidən azad edilir.

5. Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin əsas iş yerində hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən aylıq gəliri 2500 manatadək olduqda, 200 manatlıq hissəsi gəlir vergisindən azaddır.

Bu güzəştlər şəxslərin sosial vəziyyətini, xidmətlərini və ya xüsusi ehtiyaclarını nəzərə alaraq tətbiq edilir. Güzəştlərin dəqiq məbləğləri və şərtləri qanunvericiliklə tənzimlənir.

Əməkhaqqından tutulmalar isə Vergi Məcəlləsinin müddəalarına əsasən aşağıdakı qaydada aparılır:

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində (2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətində)

Misal 1

Hesablanan aylıq əməkhaqqı: 9.000 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 9.000 manat;
Gəlir vergisi: 140 manat – (9000 – 8000) x 14%);
DSMF ayırmaları: 886 manat – ((9000 – 200) x 10%) + (200 x 3%);
İşsizlikdən sığorta haqqı: 45 manat – (9000 x 0.5%);
İcbari tibbi sığorta haqqı: 165 manat – ((9000 – 8000) x 0.5%) + (8000 x 2%);
NETT əməkhaqqı: 7.764 manat – (9000 – 140 – 886 – 45 – 165).

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində

Misal 2

Hesablanan aylıq əməkhaqqı: 600 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 600 manat;
Gəlir vergisi: 56 manat – ((600 – 200) x14%);
DSMF ayırmaları: 18 manat – (600 x 3%);
İşsizlikdən sığorta haqqı: 3 manat – (600 x 0.5%);
İcbari tibbi sığorta haqqı: 12 manat – (600 x 2%);
NETT əməkhaqqı: 511 manat – (600 – 56 – 18 – 3 – 12);

Misal 3

Hesablanan aylıq əməkhaqqı: 3.000 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 3.000 manat;
Gəlir vergisi: 475 manat – (2500 x 14% + (3000 – 2500) x 25%)
DSMF ayırmaları: 90 manat – (3000 x 3%)
İşsizlikdən sığorta haqqı: 15 manat – (3000 x 0.5%)
İcbari tibbi sığorta haqqı: 60 manat – (3000 x 2%)
NETT əməkhaqqı: 2.360 manat – (3000 – 475 – 90 – 15 – 60)

Bu tutulmalardan əlavə güzəşt hüququ olan şəxslərin əməkhaqqı məbləğləri qeyd olunan miqdarda azaldılır. Nəticədə onların vergi yükü də azalmış olur.

Mənbə: vergiler.az

Sahibkarlıq subyektləri müxtəlif sığorta müqavilələri əsasında, o cümlədən öz işçilərinin xeyrinə müxtəlif sığorta haqları ödəyə bilər. Vergi qanunvericiliyində  sığorta haqlarının gəlirdən çıxılması necə tənzimlənir, onların gəlirdən çıxılan xərclər kimi qiymətləndirilməsi hansı formada aparılır?

Bu sualları cavablandırmamışdan öncə, gəlin sahə haqqında qısa məlumat verək.

Azərbaycanda sığorta fəaliyyətinin inkişafı

Sığorta fəaliyyəti  bank fəaliyyəti kimi maliyyə xidməti hesab edilir, ölkə iqtisadiyyatının ayrılmaz  hissəsini təşkil edir. Respublikamızda milli sığorta sistemi müstəqilliyin ilk dövründən inkişaf etsə də, hələ XIX əsrin sonlarında mövcud idi. Bu zaman kəsimini Azərbaycanda sənaye dövrünə keçid, neft müəssisələri, gəmiçilik, yükdaşıma müəssisələrinin inkişaf mərhələsi kimi xarakterizə etmək olar.

Respublikamızda sığorta işinin müstəqil inkişafı XX əsrin 90-cı illərinə təsadüf edir. 1995-ci ildən AR-nın Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Sığorta Nəzarəti fəaliyyət göstərirdi, sonradan, 2001-ci ildə onun səlahiyyətləri Maliyyə Nazirliyinə həvalə edildi.

1993-cü ilin yanvarında “Sığorta haqqında” AR-nın Qanununu qəbul edildi, sonrakı illərdə müxtəlif normativ hüquqi sənədlər hazırlanıb tətbiq edildi.

Qanunvericilikdə  özəl sığorta müəssisələrinin fəaliyyət mexanizmi işləndi. Həmin ildə Sığorta Cəmiyyətləri İttifaqı yaradıldı. Aşağıdakılar yaradılan qurumun əsas məqsədlərindən idi:

• sığorta qurumlarının maraqların qorunmasını;
• sığorta bazarının inkişafına kömək;
• bazar iştirakçılarının qarşılıqlı fəaliyyətlərinə şərait yaratmaq;
• dövlət, beynəlxalq və başqa qurumlarla əlaqələrin inkişafı və sair.

Respublika ərazisində təkrar sığortanın həyata keçirilməsi,  Avropa İqtisadi İttifaqına inteqrasiyası sığorta qanunvericiliyinin yenilənməsini  tələb edirdi. 2001-ci ildə müasir tələblərə cavab verən yeni qanun qəbul olundu.

Qanunvericilikdə aparılan islahatlar, icbari sığorta sektorunda yeni mexanizmlər sığorta bazarının genişlənməsinə səbəb oldu. Sığorta bazarının həyat və qeyri-həyat siniflərinə bölündü, sığorta xidmətlərini  növ tərkibi müəyyən edildi.

2011-ci ildən başlayaraq sığorta bazarının liberallaşması istiqamətində bir sıra işlər görüldü, qanunvericilik aktları qəbul edildi. Bu işlər indi də davam etdirilir.

Sığortası haqlarının gəlir kimi tanınması

Həyat sığortası proqramları müəyyən müddətdə maliyyə ehtiyatı yaratmağa, həyat və sağlamlıqla bağlı gözlənilməz hadisələr zamanı sığorta müdafiəsini təmin etməyə imkan verir. Maliyyə ehtiyatları sığorta müqaviləsində müəyyən edilmiş, sığortalı fiziki şəxsin yaxud onun xeyrinə başqasının ödədiyi sığorta haqlarından formalaşır.

Sığorta hadisəsi baş verdikdə sığortalıya sığorta ödənişi edilir. Sığorta haqları ilə sığorta ödənişi arasındakı fərq fiziki şəxsin qeyri-sahibkarlıqdan gəliri sayılır.

Həyatın yığım sığortası müqaviləsi qüvvəyə mindikdən 3 il keçdikdən sonra ödənilən sığorta ödənişləri üzrə istənilən məbləğ gəlir vergisindən azaddır. Bu xarakterli azadolmaların geniş spektri VM-in 102.1.8-ci maddəsində şərh olunub.

Qeyd etdiyimiz kimi, fiziki şəxsin xeyrinə sığorta ödəmələrin bir başqası, məsələn işəgötürən hüquqi yaxud fiziki şəxs də edə  bilər.

Müəssisələrin aldığı sığorta ödənişi (bu zaman həmin sığorta hadisəsi ilə bağlı zərər kimi qeydə alınmış məbləğlər istisna edilir) mənfəət vergisinə cəlb edilmir (VM 106.1.6).

Sığorta haqlarının gəlirdən çıxılması

VM-in 116-cı maddəsi sığorta haqlarının gəlirdən çıxılması qaydalarına həsr olunub. Maddədə sığorta haqlarının gəlirdən çıxılması bir-neçə hal üçün nəzərdə tutulub.

1. Sığortalı və təkrarsığortalı tərəfindən ödənilən sığorta haqları, bu zaman aşağıdakılar istisnadır:

• işçilərin xeyrinə əmlak zərərdən sığortalandıqda;
• xarici sığortaçı ilə bağlanan həyat sığortası müqavilələrinə görə sığorta haqları.

Burada təkrar sığortalı dedikdə sığortaladığı təkrarsığorta müqaviləsi üzrə təkrarsığorta etdirən (təkrarsığortaya ötürən) sığorta şirkəti başa düşülür. Bunu etməkdə bir məhdudiyyət yoxdur.

Nümunə 1: Müəssisə öz işçisinin xeyrinə əmlakını 25000 manata sığorta edərək, hər ay sığorta şirkətinə 300 manat sığorta haqqı ödəyir. Ödənilən sığorta haqqı müəssisənin gəlirdən çıxılan xərci kimi qiymətləndirilə bilməz.

Nümunə 2: Müəssisə öz əmlakını 65000 manata sığortalayıb. Sığorta müqaviləsinə əsasən sığorta şirkətinə 2700 manat sığorta haqqı ödəmişdir. Bu halda müəssisə ödədiyi məbləği gəlirindən çıxmaq hüququna malikdir.

2. Həyatın yığım sığortası və pensiya sığortası müqavilələri üzrə vergiyə cəlb edilən gəlirlərin 50 %-dən çox olmayan hissədən hesablanaraq ödənilən sığorta haqları vergitutma məqsədi üçün işəgötürən tərəfindən fiziki şəxsin muzdlu işlə bağlı gəlirindən çıxılır, bir şərtlə ki:

• həmin fiziki şəxsin müvafiq sığorta müqavilələri AR sığortaçıları ilə bağlansın;
• müqaviləlilərin müddəti 3 ildən az olmasın;
• sığorta ödənişinin sığorta müqaviləsi qüvvəyə mindikdən 3 il keçdikdən sonra verilməsi nəzərdə tutulsun.

Nümunə 3: Şirkət əmlakı zərərdən işçilərin xeyrinə 1850 manat dəyərində sığortalayıb. Həmçinin, nadir memarlıq abidəsinə 2300 manat təmir xərci çəkib. Bu abidənin əvvəlki ilin sonuna dəyəri 18000 manat olub. Şirkətin istismara verilməmiş anbardakı əsas vəsaitlərinin dəyəri 10600 manatdır. Şirkətin təqvim ilində 80000 manat ümumi gəliri, təmir xərcləri və amortizasiya ayırmaları nəzərə alınmadan gəlirdən çıxılan xərcləri 27500 manatdırsa, vergiyə cəlb edilən mənfəətini hesablayaq.

Əmlakı zərərdən işçilərin xeyrinə sığortalanma gəlirdən çıxılmır. Memarlıq abidəsinə və istismara verilməyən anbardakı əsas vəsaitlərə amortizasiya hesablanmır, çəkilən təmir xərcləri gəlirdən çıxılmır. Bu halda hüquqi şəxsin vergiyə cəlb edilən mənfəəti

80000 – 27500 = 52500 manat olacaq.

Sığorta müqaviləsinin xitamı vaxtından öncə olarsa (yuxarıda qeyd etdiyimiz hallar nəzərə alınmaqla bağlanan müqavilələrdə), ödənilən sığorta haqlarından ödəmə mənbəyində sığortaçı tərəfindən vergi tutulur. İşəgötürənin ödədiyi sığorta haqları muzdlu işlə bağlı alınan gəlirlərə əlavə olunur.

Nümunə 4: Fiziki şəxs sığorta təşkilatı ilə 3 il müddətinə həyatın yığım sığortası bağlamışdır. Ümumilikdə 10500 manatlıq sığorta haqqı ödəmişdir. Sığorta müqaviləsinə vaxtından əvvəl xitam verilmiş və müqaviləyə əsasən şəxsə 13.000 manat sığorta ödənişi edilib. Əldə edilən gəlirdən ödəmə mənbəyində vergi tutulacaq:

(13000 – 10500) * 10% = 250 manat.

İşəgötürənin ödədiyi icbari sığorta, könüllü tibbi sığorta haqları işçinin muzdlu iş ilə bağlı qazandığı gəlir hesab edilsə də, onlardan gəlir vergisi tutulmur (VM, maddə 102.1.8).