Blog Full

“AA” MMC məhsul istehsal edərək xarici ölkələrə ixrac edir. Şirkət yeni bazarlar tapmaq məqsədilə xaricdə təşkil olunan sərgilərdə iştirak edir və bunun üçün iştirak haqqı və stendin hazırlanmasına görə xidmət haqqı ödəyir. Bildiyimə görə sərgidə iştirak haqqı üçün ödənilən məbləğlər ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb edilmir. Xahiş edirəm, bununla bağlı ətraflı məlumat verəsiniz. Həmin məbləğin vergiyə cəlb olunub-olunmaması Vergi Məcəlləsinin hansı maddəsi ilə tənzimlənir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 125.1-ci maddəsinə əsasən, qeyri-rezidentin bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsi ilə Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəliri kimi müəyyən edilən və qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasının ərazisindəki daimi nümayəndəliyinə aid olmayan ümumi gəlirindən ödəmə mənbəyində xərclər çıxılmadan vergi tutulur.

Sorğuda qeyd olunan halda qeyri-rezidentin əldə etdiyi gəlir, Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsinə əsasən, Azərbaycan mənbəyindən gəlir sayılmır və ödəmə mənbəyində vergi tutulmur.

Əlavə olaraq nəzərinizə çatdırırıq ki, Vergi Məcəlləsinin 169.1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmayan qeyri-rezident Azərbaycan Respublikasının ərazisində bu Məcəllənin 169.2-ci və ya 169.5-ci maddələrində adı çəkilən vergi agenti üçün xidmət göstərirsə və ya iş görürsə (o cümlədən elektron ticarət qaydasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda otel xidmətlərinin və aviabiletlərin sifarişi üzrə xidmətlər istisna olmaqla, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi), bu fəslin məqsədləri üçün işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi bu maddəyə uyğun olaraq vergiyə cəlb olunur.

Bu maddəyə əsaslanaraq bildirilir ki, sorğudakı xidmət Azərbaycan Respublikasının ərazisində olmadığı üçün ƏDV məqsədləri üçün vergitutma obyekti deyil.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 125-ci, 169-cu maddələri

Mənbə: vergiler.az

Əmək müqaviləsi necə bağlanır?

İşəgötürən hər hansı işçini işə qəbul edərkən onunla əmək müqaviləsi bağlayır. Əmək müqaviləsi onlar arasında əmək münasibətlərini tənzimləyın yeganə sənəddir.

Müqavilə tərəflərinin razılığına əsasən sərbəst bağlanır, yəni buna heç kim məcbur edilə bilməz.

Əmək müqaviləsi elektron informasiya sistemində elektron sənəd formasında hazırlanır, hər iki tərəf onu onlayn şəkildə elektron imza ilə təsdiqləyir (ƏM-nin 7-ci maddəsinin 2.1-ci və 2-2-ci hissələrində müəyyən edilmiş şəxslər istisna olmaqla).

Müqavilənin bağlanması Əmək Məcəlləsinin 42-49 maddələri ilə tənzimlənir. Onun bağlanması, dəyişikliklər edilməsi, xitam verilməsi yazılı və elektron formada aparılır. Bu zaman ƏM-də verilmiş nümunəvi müqavilə formasından istifadə etmək lazımdır.

Əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə minməsi

İşəgötürən işçi ilə ilkin olaraq fərdi qaydada əmək müqaviləsi bağlanır. Müqavilənin hüquqi qüvvəyə minməsi qaydalarını ƏM-nin 49-cu maddəsi nizamlayır. Bu maddənin 2-ci və 3-cü hissələrində qeyd edilmiş hallar istisna olmaqla, əmək müqaviləsi və ya ona dəyişiklik tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası ilə imzalandıqda, son imzalanma tarixindən əmək müqaviləsi bağlanılmış və ya ona dəyişiklik edilmiş hesab olunur və hüquqi qüvvəyə minir.

Əmək müqaviləsinin imzalanması onlayn elektron imza vasitəsi ilə aparılır.  Bunun üçün işəgötürənin və işçinin gücləndirilmiş elektron imzasının olması zəruridir.

Rəsmi qeydiyyat zamanı nəzərə alınmalı məqamlar

Təbii ki, əmək fəaliyyəti müddətində əmək müqaviləsində dəyişikliklər edilməsi, yaxud müqavilənin xitamı mümkündür. Bütün bunlar elektron sistemə daxil edilməlidir, əks təqdirdə işəgötürən inzibati məsuliyyətə cəlb olunması mümkündür.

Beləliklə:

• elektron informasiya sistemində əmək müqaviləsi elektron sənəd formasında yaradılır;
• sonra isə hazırlanmış elektron əmək müqaviləsi onlayn formada elektron imzadan istifadə etməklə imzalanır.

Yalnız bundan sonra əmək münasibətləri hüquqi qüvvəyə minmiş sayılır. Bu sistem işçilərin hüquqlarının qorunması, tərəflər arasındakı münasibətlərə nəzarətin güclənməsi, görülən işlərin keyfiyyətinin daha da artmasına  əlverişli imkanlar yaradır.

Müəyyən kateqoriya işçilər haqqında məlumatların elektron sistemə daxil edilməsi qadağandır. ƏM-nin 7-ci maddəsinə əsasən belə işçilərlə işəgötürən arasında müqavilə:

• kağız üzərində yazılı formada bağlanır;
• tərəflərin imzaladığı andan (müqavilələrdə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa) hüquqi qüvvəyə minmiş sayılır.

Müqavilənin digər dövlət orqanlarında qeydiyyata alınmasına, yaxud təsdiqlənməsinə ehtiyac yoxdur.  Bu vəzifələrin (peşələrin) siyahısı AR Prezidentinin fərmanı ilə təsdiqlənib.

İstənilən halda əmək müqaviləsinin bir nüsxəsini işçi tələb edə bilər.

Hüquqi qüvvəyə minməyən əmək müqaviləsinə görə məsuliyyət

İşçi öz vəzifələrini yerinə yetirməyə müqavilə bağlandıqdan, hüquqi qüvvəyə mindikdən sonra başlayır. Həmin sənəd hüquqi qüvvəyə minmədən fiziki şəxsləri hər hansı işlərə cəlb edən işəgötürən qanunvericiliyə uyğun məsuliyyət daşıyır.

Qanunvericiliyin tələblərinə əməl edilmədikdə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.1-ci maddəsinə uyğun aşağıdakı cərimə sanksiyaları tətbiq olunur:

• fiziki şəxslərə (fərdi sahibkarlara) 1000 – 2000 manat;
• vəzifəli şəxslərə 3000 – 5000 manat;
• hüquqi şəxslərə isə 20 000 – 25 000 manat.

Eləcə də, Cinayət Məcəlləsinin 162-1.1-ci maddəsi üzrə əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən 10 nəfər və daha çox  işçiləri hər hansı işlərə, xidmətlərə cəlb etdikdə aşağıdakı cəza tədbirləri tətbiq edilə bilər:

• 7000 – 10 000 manat cərimə;
• 2 ilə qədər müddətdə islah işləri, ya da eyni müddət qədər azadlığın məhdudlaşdırılması, azadlıqdan məhrumetmə.

Eyni əməllər təkrar törədilərsə:

• 3 ilə qədər müddətdə azadlığın məhdudlaşdırılması, yaxud azadlıqdan məhrumetmə.

Bu halların baş verməməsi üçün işəgötürən qanunvericiliyin tələblərinə əməl etməli, müqavilənin rəsmiləşdirilməsini müəyyən olunmuş qaydada icra etməlidir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti, habelə dövlətin digər uyğun qurumları əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə minməsi qaydalarının icrasına nəzarət edir.

Əmək müqaviləsi bağlanarkən təqdim edilən sənədlər

Kadr siyasəti istənilən təşkilatın əsas tərkib hissəsindən biridir, çünki iş prosesinin səmərəliliyi, son məhsulun keyfiyyəti kadr seçimindən birbaşa asılıdır. Təbii ki, kadr seçimi ilə yanaşı, işə qəbul zamanı tələb olunan sənədlərin toplanması, qanunvericiliyə uyğun kadr uçotunun aparılması  önəmli rol oynayır. Bu gün işçinin işə qəbulu, əmək müqaviləsi bağlanarkən tələb olunan sənədlər haqqında danışacağıq.

Əmək müqaviləsi  işəgötürənlə işçi arasında münasibətlərin rəsmiləşdirilməsini sübut edən yeganə sənəddir. Bu zaman işəgötürən kimi hüquqi şəxsin rəhbəri yaxud fərdi sahibkarlın özü çıxış edir. Əmək müqaviləsi bağlandıqdan sonra işəgötürən işçini işlə təmin edir, görülən işə üçün əməkhaqqı ödəyir. Bunun müqabilində işçi:

• səmərəli işləməyi;
• əmək intizamına əməl etməyi;
• habelə, vəzifə öhdəliklərini həyata keçirməyi öhdəsinə götürür.

İşə qəbul zamanı tələb olunan sənədlərin siyahısı Əmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsinə uyğun tənzimlənir. Bu siyahıya aşağıdakılar aiddir:

• şəxsiyyət vəsiqəsi;
• əmək kitabçası (Məcəllənin 7-ci maddəsinin 2-1-ci hissəsimndə nəzərdə tutulmuş hallarda);
• təhsil barədə sənəd;
• sağlamlıq haqqında tibbi arayış.

Göründüyü kimi əmək müqaviləsi bağlanarkən tələb olunan sənədlər arasında, bəzi işəgötürənlər tərəfindən tələb olunan yaşadığı yer üzrə qeydiyyat barədə sənəd yoxdur.

Təhsil barəsində sənəd işçinin peşəsinə uyğun təhsilinin olması zəruri olduqda lazımdır.

Sağlamlıq barədə tibbi arayış qanunvericiliklə müəyyən edilmiş iş yerlərində, peşə və vəzifələrdə çalışan işçilərdən tələb olunur.  Belə iş yerlərinin siyahısı AR Nazirlər Kabinetinin qərarı  ilə müəyyən edilir və aşağıdakı ümumi xüsusiyyətləri özündə birləşdirir:

• işçinin sağlamlığına birbaşa təsiri olan ağır, zərərli və təhlükəli iş şəraiti olan yerlər;
• yeyinti sənayesi, ictimai iaşə məkanları, səhiyyəyə dair iş yerləri, ticarətlə məşğul olan məkanlar və bunun kimi digər iş yerləri daxildir.

Həmçinin, qanunvericilik immunçatışmazlığı virusu ilə yaşayan şəxslərin işləməsin qadağan edən peşə növləri, habelə vəzifələrin siyahısı müəyyən edilib. Həmin hüquqi normativ aktda belə şəxslərin dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına göstərilən tibbi yardımın həcmi də müəyyənləşdirilib. ƏM-nin 48-ci maddəsinin 5-ci bəndinə əsasən:

• belə şəxslər mütləq şəkildə tibbi müayinədən keçməli;
• işlədiyi müddət ərzində bu müayinə vaxtaşırı təkrar edilməlidir.

İşçi könüllü olaraq əmək münasibətləri ilə əlaqəli digər sənədlər də təqdim edə bilər, məsələn:

• himayəsində olan ailə üzvlərinin sayı;
• əlilliyi olan şəxs olması;
• müharibə veteranı;
• məcburi köçkün statusu və s.

Bu sənədlər əsasında işəgötürən işçinin əmək və sosial hüquqları ilə bağlı təminatlarını və güzəştlərini təmin edir.

Əmək kitabçası

İşçidən işə qəbul zamanı tələb olunan sənədlərdən biri əmək kitabçasıdır. Əmək Məcəlləsinin 7-ci maddəsinin 2-1 hissəsinə əsasən onu siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilmiş dövlət orqanlarında müvafiq vəzifələrə (peşələrə) qəbul edilən işçilər təqdim edir. Onlarla işəgötürənlər arasında əmək münasibətləri əmək müqaviləsi kağız üzərində yazılı formada bağlandıqda yaranır. Belə şəxslərin, habelə eləcə də əmək müqavilələrinə 2014-cü il iyulun 1-dək xitam verilmiş işçilərin əmək stajı onların əmək kitabçası əsasında müəyyən edilir (Əmək Məcəlləsinə dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin uyğun fərmanı, maddə 12-keçid müddəalar).

Aşağıdakılar kitabça olmadan əmək müqaviləsi bağlaya bilər:

• məcburi köçkünlər;
• məcburi köçkünə bərabər tutulan şəxslər;
• qaçqınlar;
• yeni əmək fəaliyyətinə başlayanlar;
• əcnəbilər;
• vətəndaşlığı olmayan şəxslər.

Elektron informasiya sistemində elektron sənəd formasında əmək müqaviləsi bağlandığı hallarda işçinin əmək stajı tam olaraq əks olunubsa, əmək kitabçası tələb olunmur (ƏM, maddə 48).

Nümunə: Həsənov Adil “A” MMC-də işə düzəlir. Adilin qaçqın statusu var. Bundan qabaq başqa işdə çalışsa da əmək kitabçası yoxdur. O zaman “A” MMC işçiyə əmək kitabçasını verməlidir.   

Əmək kitabçasının forması, doldurulma qaydası AR NK-nın 186 saylı qərarı ilə nizamlanır. Bir nüansı diqqətə almaq lazımdır. Yuxarıda qeyd ediləm ƏM-nin 48.3-cü maddəsi ilə müəyyən edilmiş siyahıdan başqa müəyyən kateqoriya şəxslərdən də əmək kitabçası tələb olunmur. Bunlar ƏM tətbiq edilməyən şəxslərdir (ƏM, maddə 6).

Əmək kitabçası tələb olunduğu hallarda işəgötürəndə qalır. İşçi işdən çıxandan sonra əmək kitabçası işçiyə təqdim edilir. İşçiyə əmək kitabçasının açılmamasına görə İnzibati Xətalar Məcəlləsi nin 192.7-ci maddəsi üzrə vəzifəli şəxslərə 500-1000 manat cərimə nəzərdə tutulub.

Yuxarıda qeyd edilən məqamlar kağız daşıyıcıda hazırlanan əmək kitabçaları üçün nəzərdə tutulub. Respublikamızda uyğun sahənin rəqəmsallaşdırılması, elektron informasiya sistemlərinin inkişafı əmək müqaviləsi bağlanarkən tələb olunan sənədlərin toplanması, əmək kitabçası, ümumiyyətlə, işə qəbul prosesinin tam avtomatlaşdırılmasına imkan yaradır. Hazırda bu sahədə hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi istiqamətində aparılan işlər tez bir zamanda elektron əmək kitabçalarının tətbiqinə imkan verəcəyinə əsas verir.

Əmək müqaviləsi bağlanarkən tələb olunmayan sənədlər

Bəzən işə qəbul zamanı potensial namizədlərdən, şəxsiyyət vəsiqəsi ilə yanaşı hərbi bilet, məhkumluq haqqında arayış, sürücülük vəsiqəsi, nikah haqqında şəhadətnamə və sair bu kimi sənədlər tələb olunur. Bu nə qədər düzdür? Bu Məcəllənin 48.6. maddəsinə zidd deyilmi?

Bəzən işə qəbul zamanı tələb olunan sənədlərə edilən əlavələr işçinin xeyrinə ola bilər. Məsələn, bəzi vəzifələrdə sürücülük vəsiqəsi işçiyə əlavə üstünlük ola bilər. Yaxud, bəzi sənədlər əməkhaqqından tutulmalar zamanı vergi güzəştinin tətbiqinə əsas yaradır. Amma, nikah şəhadətnaməsinin yaxud yaşayış yerindən arayışın əmək müqaviləsi bağlanarkən tələb olunan sənəd kimi alınması düzgün deyil və  əmək qanunvericiliyinə ziddir.

Əmək müqaviləsi

“Muhasibat.az”-ın səhifələrində kadr uçotu haqqında çoxsaylı məqalələr tapmaq olar. Əmək müqaviləsinin mahiyyəti burada hərtərəfli şərh edilib. Bu məqalədə Əmək Məcəlləsinə uyğun əmək müqaviləsinin bağlanması və ona dəyişikliklər edilməsi qaydaları ilə tanış olacağıq.

Əmək müqaviləsi işci və işəgötürən arasında əmək münasibətlərini rəsmiləşdirən sənəddir. Müqavilənin bağlanması iki mühüm mərhələdən keçir:

• müqavilənin məzmununu təşkil edən şərtlər barədə tərəflərin razılığı;
• əldə olunan razılığın qanuna uyğun şəkildə rəsmiləşdirilməsi.

Əmək müqaviləsi və ya ona dəyişiklik tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası (ASAN imza, SİMA imza və ya E-imza) ilə imzalandıqda, son imzalanma tarixindən əmək müqaviləsi bağlanılmış və ya ona dəyişiklik edilmiş hesab olunur və hüquqi qüvvəyə minir.

Vətəndaşlar əmək müqaviləsinin tərəfi olaraq – işçi kimi çıxış etdikdə mobil tətbiqi yükləməklə əldə olunan “SİMA İmza” ilə əmək müqavilələrini və ya ona dəyişiklikləri imzalaya bilərlər.

Qeyd edək ki, AR Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş qaydada əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmədən işəgötürən tərəfindən fiziki şəxsləri hər hansı işlərin (xidmətlərin) yerinə yetirilməsinə cəlb edilməsinə görə:

• fiziki şəxslər min manatdan iki min manatadək məbləğdə,
• vəzifəli şəxslər üç min manatdan beş min manatadək məbləğdə,
• hüquqi şəxslər iyirmi min manatdan iyirmi beş min manatadək məbləğdə cərimə edilir.

Əmək müqaviləsinin bağlanması, tələb olunan sənədlər

Müqavilə bağlanan zaman yeni işə başlayan işçi aşağıdakı sənədləri təqdim etməlidir:

• şəxsiyyət vəsiqəsi;
• əmək kitabçası (elektron informasiya sistemində məlumatları mövcud olmayan şəxslər üçün);

Məcburi köçkün və ya qaçqınlar, yeni işə başlayan işçilər, əcnəbilər, vətəndaşlığı olmayanlar əmək kitabçası olmadan da müqavilə bağlaya bilərlər. Qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hallarda (ƏM-nin 7 maddəsinin 2-1-ci hissəsinə əsasən) bəzi hallarda əmək müqaviləsi kağız üzərində yazılı formada bağlanır. Belə hallarda işçinin əmək fəaliyyəti haqqında məlumatlar əmək kitabçasında qeydə alınır. İşəgötürən 5 (beş) gündən artıq işləyən bütün işçilərin əmək kitabçasında onların işə qəbul edilməsi, başqa daimi işə keçirilməsi, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə müvafiq qeydlər etməlidir.

• Təhsil haqqında sənədlər

İşçinin peşə hazırlığı və təhsilinin olması zəruri olan hallarda tələb edilir.

• Sağlamlıq haqqında tibbi arayış

İşçinin sağlamlığına təsir edən iş yerlərində, həmçinin yeyinti sənayesi, ictimai iaşə, səhiyyə və bu kimi digər yerlərdə müqavilə bağlanarkən tələb olunur. Həmin iş yerlərinin siyahısı AR Nazirlər Kabinetinin uyğun qərarı ilə təsdiq edilib.

İşçi qeyd edilən bu sənədləri təqdim etdikdən və daxili əmək qaydaları ilə tanış olduqdan sonra əmək müqaviləsinin bağlanma mərhələsi başlayır. Bu zaman əlavə sanksiyalarla üzləşməmək üçün düzgün kadr uçotunun aparılması, potensial işçinin vaxtında məlumatlandırılması vacibdir. Tərəflər arasında əmək münasibətləri elektron informasiya sistemində əmək müqaviləsinin elektron sənəd formasında bağlandıqda yaranır (ƏM-nin 7-ci maddəsinin 1-ci və 2-2-ci hissələrində müəyyən edilmiş şəxslər istisna olmaqla).

İmzalanma prosesi onlayn formada elektron imzadan istifadə edilərək həyata keçirilir. Bunun üçün işə qəbul ediləcək şəxsin 3 elektron imzadan birinin (ASAN imza, SİMA rəqəmsal imza, Elektron imza-token) olması vacibdir.

Əmək müqaviləsində yaş həddi

Əmək müqaviləsini bağlayarkən yaşa diqqət etmək lazımdır.

Onu vurğulayaq ki, işçi 15-18 yaş aralığındadırsa, valideynlərdən birinin, yaxud qəyyumlardan birinin yazılı razılığı bəs edir.

Bundan əlavə, müqaviləni bağlamaq üçün işəgötürənin tam fəaliyyət qabiliyyəti olmalıdır. Əks təqdirdə sənəd tərtib oluna bilməz. İstisna halları çıxmaq şərti ilə, 18 yaşına çatmamış şəxs tam fəaliyyət qabiliyyətli şəxs sayılmır (istisna Mülki Məcəllə 28-ci maddə).

Əmək müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsi

Əmək Məcəlləsi 43-cü maddədə müqaviləyə daxil ediləcək məlumatların, şərtlərin siyahısı verilib. Əgər göstərilən şərtlərdən ən azı 1-i qeyd edilməyibsə, müqavilə tərəflərdən birinin təşəbbüsü ilə etibarsız hesab edilə bilər. Yenidən tərtib etməyə görə tələb də qoyula bilər. Ancaq yeni daxil edilmiş şərtin olmasına baxmayaraq ilk bağlandığı, yazılı formada tərtib edildiyi gündən etibarlı sayılır.

Əmək müqaviləsinə edilən dəyişikliklər

Əmək müqaviləsi, o cümlədən kollektiv əmək müqaviləsi bağlanandan sonra, ona hansısa səbəbdən yenidən dəyişiklik etmək mümkündür. Belə olan halda tərəflərin razılığı tələb olunur. Məcəllənin 46-cı maddəsinin 5-ci bəndinə əsasən dəyişikliklər həcmcə az olsa müqaviləyə daxil edilir, həcmcə çox olduqda isə  əlavə etmək mümkün olmadığı  üçün sənəd yenidən tərtib olunmalıdır. Həmin dəyişikliklər kadr uçotu mütəxəssisləri tərəfindən ayrıca olaraq tərtib edilib, müvafiq qaydada təsdiqlənməlidir.