Blog Full

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycanda keçirilməsi ilə əlaqədar vergi güzəştləri müəyyənləşib.

Prezident İlham Əliyev Vergi Məcəlləsinə dəyişiklik edilməsi haqqında qanunu imzalayıb.

Qanuna əsasən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycan Respublikasında keçirilməsi ilə əlaqədar malların təqdim edilməsinə, işlərin görülməsinə və xidmətlərin göstərilməsinə cəlb olunmuş qeyri-rezident fiziki şəxslərin bu fəaliyyət çərçivəsində əldə etdiyi gəlirlər – 2024-cü il martın 1-dən 9 ay müddətinə gəlir vergisindən azad olunub.

Bundan əlavə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycan Respublikasında keçirilməsi ilə əlaqədar qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunmasına, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanla (qurumla) bağlanılmış müqavilə əsasında onun tərəfindən qeyri-rezident hüquqi şəxsə ödənilən royalti gəlirləri 2024-cü il martın 1-dən 9 ay müddətinə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycan Respublikasında keçirilməsi ilə əlaqədar qeyri-rezident hüquqi şəxslər tərəfindən işlərin görülməsindən və xidmətlərin göstərilməsindən əldə edilən gəlirlər 2024-cü il martın 1-dən 9 ay müddətinə vergidən azad edilib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycan Respublikasında keçirilməsi ilə əlaqədar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanla (qurumla) bağlanılmış müqavilə əsasında qeyri-rezident şəxslər tərəfindən işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi, habelə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiqedici sənədi əsasında malların idxalı 2024-cü il martın 1-dən 9 ay müddətinə ƏDV-dən azad olunub.

Mənbə: vergiler.az

Təcrübədə əksər hallarda işəgötürən və işçilər üçün müəyyən mənada çətinlik törədən məqamlardan biri də işəgötürən və işçidən asılı olmayan bəzi hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilməsi ilə bağlıdır. Məsələn, vergi ödəyicisi olan fiziki şəxsin vəfat etməsi halında işçi ilə bağlanmış əmək müqaviləsinə kim tərəfindən və hansı qaydada xitam verilməsi məsələsini buna nümunə kimi göstərmək olar. 

Əmək qanunverisiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov mövzu ilə bağlı qanunvericiliyin tələblərini açıqlayır:

13.05.2022-ci il tarixli “Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Qanunla Məcəllənin 49, 74 və 87-ci maddələrinə müvafiq dəyişikliklər olunub, bu və bu kimi hallar da həmin dəyişikliklərdə öz həllini tapıb. Belə ki, Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinə aşağıdakı məzmunda yeni mətn əlavə edilib:

Aşağıdakı hallar fiziki şəxs olan işəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə işçinin əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini hǝyata keçirən orqana müraciəti əsasında xitam verilmiş hesab edilməsi üçün əsasdır:

• fiziki şəxs olan işəgötürən vəfat etdikdə, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdǝ;
• fiziki şəxs olan işəgötürən barəsində məhkəmə tərəfindən həbs qətimkan tədbiri seçildikdə, yaxud o, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qǝrarı ilə azadlıqdan məhrum edildikdə;
• fiziki şəxs olan işəgötürən məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxs hesab edildikdə;
• Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual və Azərbaycan Respublikasının Cinayət Prosessual məcəllələrinə uyğun olaraq fiziki şəxs olan işəgötürənin axtarışı elan olunduqda;
• Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun olaraq əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan işəgötürən barəsində ölkə hüdudlarından kənara inzibati qaydada çıxarma tətbiq edildikdə.

Əmək Məcəlləsinin 49-cu maddəsinin 5-ci bəndinə əsasən, yuxarıda nəzərdə tutulmuş hallarda elektron informasiya sistemində qüvvədə olan əmək müqaviləsi bildirişi əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanın qərarı ilə qüvvədən düşmüş hesab edilir.

Yuxarıda qeyd edilən hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilməsi ilə bağlı bildirişin elektron informasiya sisteminə daxil edilməsi mümkün olmadıqda, işçinin müraciəti əsasında əmək qanunvericiliyinə əməl edilməsinə dövlət nəzarətini həyata keçirən orqan tərəfindən işçinin qüvvədə olan əmək müqaviləsi bildirişinin qüvvədən düşməsi barədə inzibati akt formasında qərar qəbul edilir, bununla bağlı altsistemdə və işçinin əmək kitabçasında müvafiq qeydlər aparılır.

Misal

Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən Vəkilov Osman Ağarza oğlu (adlar şərtidir) fərdi sahibkar kimi sahibkarlıq fəaliyyətini davam etdirib. 2022-ci ilin yanvar ayında vəfat edən sahibkarın 3 işçisi vardır: Əhmədov Sahib məşğulluq orqanına, Aygün Kazımova isə başqa işəgötürənlə əmək müqaviləsi bağlamaqdan ötrü müraciət etdikdə onların adına köhnə iş yerində aktiv əmək müqaviləsi bildirişi olması qeyd edilib. Aygün və Sahibin əmək müqaviləsi bildirişinə elektron informasiya sistemində necə xitam verilməlidir?

Bu halda, Sahib və Aygün yazılı ərizə ilə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə müraciət edərək, əmək müqaviləsi bildirişlərinə xitam verilməsini xahiş edəcəklər. Yaxşı olar ki, bunun təsdiqinə dair fərdi sahibkarın ölüm haqqında şəhadətnaməsinin surəti əldə edilərək ərizəyə əlavə olunsun. Əks halda, bunun araşdırılması aparılmalıdır. Belə olan halda, əmək qanunvericiliyinə əməl edilməsinə dövlət nəzarətini həyata keçirən orqan – Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti işçinin qüvvədə olan əmək müqaviləsi bildirişinin qüvvədən düşməsi barədə inzibati akt formasında qərar qəbul edəcək və işçinin əmək kitabçasında müvafiq qeydlər aparacaq.

Qeyd olunan Qanunda edilmiş dəyişikliyə görə, yuxarıda göstərilmiş əsaslara uyğun olaraq, əmək müqaviləsinə xitam verilmiş hesab edilməsi əmək münasibətlərinin iştirakçılarını, habelə vəfat etmiş fiziki şəxs olan işəgötürənin vərəsələrini (miras payı həddində) işçiyə əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən olunmuş ödənişləri ödəməkdən azad etmir. Bu ödənişlər miras payı həddindən yuxarı ola bilməz.

Mənbə: vergiler.az

Pul vəsaitlərinin tanınması

İstənilən müəssisədə  pul vəsaitləri, onların ekvivalentləri önəmli aktiv hesab edilir. Onları önəmli edən səbəb həmin aktivlərin yüksək likvidliyə malik olmasıdır. Həm də kommersiya müəssisələrinin yaradılması məqsədi  gəlir, yəni pul vəsaiti əldə etməkdir. Qeyri-kommersiya təşkilatlarının da mövcudluğu, son məqsədlərinə çatması birbaş puldan asılıdır.

Hüquqi və fiziki şəxslər pul vəsaitləri ilə hesablaşmaların nağd (kassa vasitəsi ilə) və nağdsız (bank hesabları) formasından istifadə edir. Mühasibat uçotu subyektlərində pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərinin (Cash and cash equivalents) MHBS-a uyğun olaraq tanınması “Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat” adlı 7 saylı Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartına (IAS 7) əsasında aparılır.

Nağd pul vəsaitləri, pul vəsaitlərinin ekvivalentləri haqqında bu bölmədə ətraflı məlumat vermişik. Pul vəsaitlərinin kassaya mədaxili və məxarici üzrə sənədlərin, habelə kassa kitabının tərtibi qaydaları da həmin bölməyə daxil olan yazılarda şərh olunub. Onu da qeyd edək ki, həmin yazılardakı qeyd edilən tələblər kredit təşkilatlarına, o cümlədən banklara aid deyildir. Bu qurumlarda kassa əməliyyatlarının aparılması Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin qərarı ilə təsdiq edilmiş müvafiq təlimat  əsasında həyata keçirilir.

Bank hesabları

Pul vəsaitləri ilə nağdsiz hesablaşmalar bir qayda olaraq bank hesabları vasitəsi ilə aparılır. Nağdsız əməliyyatların tənzimlənməsi “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir. Praktikada aşağıdakı bank hesablarına rast gələ bilərik:

• cari hesab;
• ssuda (kredit) hesabı;
• depozit (əmanət) hesabı;
• müxbir hesab;
• cari subhesab.

Bunlardan daha çox rast gəldiyimiz cari və müxbir hesablardır.

Cari hesablar əslində hesablaşma hesabı kimi tanıdığımız hesablardır. Müxbir hesablar isə bizə xidmət edən banka məxsus hesabdır. O, həmin bankın başqa bankdakı hesabıdır.

Bank hesabları üzrə əməliyyatlar

Müasir dövrdə bank əməliyyatları hüquqi və fiziki şəxslərin gündəlik fəaliyyətinin ayrılmaz bir parçası olmuşdur. Mühasiblər tez-tez bank hesablaşma hesabı ilə əməliyyatlar həyata keçirirlər, məsələn:

• bank hesablarına mədaxil və məxaric, müxtəlif yerli ödənişlər;
• xarici tərəfdaşlara ödənişlər, eləcə də bunlarla əlaqədar olan konvertasiya (nağdsız valyuta mübadiləsi);
• məzənnə fərqi əməliyyatları;
• əmək haqqı köçürmələri və sair əməliyyatlar.

Hüquqi və fiziki şəxslər müəyyən əməliyyatların aparılması üçün kredit təşkilatlarında bank hesablaşma hesabları açırlar. Bu hesablar üzrə əməliyyatların aparılması, müvafiq sənədlərin tərtibi adətən mühasibin vəzifə məsuliyyətinə daxildir. Bir sıra bank əməliyyatları vergi ödəyicisinin rəhbəri tərəfindən və ya yaxud səlahiyyətli şəxs tərəfindən, xidmət göstərən kredit təşkilatının saytında, şəxsi hesab vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Bu cür əməliyyatlara aşağıdakılar nümunə göstərilə bilər:

• ödəniş sənədlərinin hazırlanması;
• onlayn ödənişlərin aparılması;
• bank hesabından çıxarışların və elektron ödənişlərin surətlərinin qəbulu.

Bank hesablaşma hesabı üzrə aparılan istənilən əməliyyatın sənədli əsası olmalıdır. Bunu üçün kredit təşkilatı vasitəsilə vəsaitin bank hesablarından köçürülməsin təsdiq edən, habelə onun məqsədli təyinatını göstərən sənədlərin olması vacibdir. Birincilər birbaşa bank tərəfindən verilir, ikincilər vergi ödəyicisinin fəaliyyəti zamanı meydana çıxır.

Nağdsız pul vəsaitləri ilə əməliyyatların

Ümumiyyətlə, bank hesablaşma hesabları üzrə bütün əməliyyatlar iki kateqoriyaya bölünür:

• hesabdan silinmə;
• hesaba daxilolma.

Belə bölünmə hesab üzrə pul vəsaitlərinin hərəkət istiqaməti ilə müəyyən edilir.

Bank əməliyyatlarının uçotu Hesablar Planının 223 nömrəli “Bank hesablaşma hesabları” adlı hesabda qeydə alınır. Həmin hesaba müxtəlif subhesablar açmaqla müxtəlif valyuta əməliyyatları da uçota alına bilər.  Valyuta vəsaitləri uçotda əldə edildiyi günə Mərkəzi Bankın kursu ilə göstərilməlidir.

Hüquqi şəxslər bank hesablaşma hesabından pul vəsaitini pul çeki vasitəsi ilə çıxara bilər. Fərdi sahibkarlar isə adi qaydada, bankın kassa məxaric orderi vasitəsi ilə öz bank hesablarından pul vəsaitlərini götürə bilər. Bu zaman nəzərə almaq lazımdır ki, “Nağd pul vəsaitlərinin qəbulu, ödənilməsi və kassa sənədlərinin tərtibi” qeyd etdiyimiz kimi, mütləq həmin vəsaitlər öncə kassaya mədaxil edib, sonra istifadə etmək lazımdır.

Bank hesablaşma hesabı üzrə əməliyyatların uçotu

Bank hesabından təsərrüfat fəaliyyəti üçün məxaric edilmiş pul vəsaiti öncə kassaya mədaxil edilməli olduğuna görə aşağıdakı müxabirləşmə verilməlidir :

DT  221                         KT  223            (məxaric edilmiş məbləğ)

Mövcud vergi qanunvericiliyi tələb edir ki, hüquqi, fiziki şəxslər tərəfindən bank hesablarından pul vəsaiti nağdlaşdırıldıqda banklar tərəfindən ödəmə mənbəyində 1% sadələşdirilmiş vergi tutulsun. Həmin vergi məbləği istər vergi uçotu istər mühasibat uçotu məqsədləri üçün gəlirdən çıxılır. Bundan savayı adətən banklar məxaric əməliyyatları zamanı komissiya tuturlar (əsasən 0.5%).

Əgər bank hesablaşma hesabından, məsələn 1000 manat pul vəsaitinin məxaric edildiyin  şərti olaraq qəbul etdək, bu zaman tam müxabirləşmə belə verilə bilər :

DT  221                         KT  223            1000 (məxaric məbləği)

DT  731                         KT  223            10 (sadələşdirilmiş vergi)

DT  731                         KT  223            5 (bank komissiyası)

Tez-tez etdiyimiz əməliyyatlardan digəri bank hesabının qalığının artırılmasıdır. Adətən banklar belə əməliyyatı hesabın möhkəmləndirilməsi təyinatı kimi həyata keçirirlər. Bu zaman aşağıdakı müxabirləşmə verilə bilər :

Debet  223                    Kredit  221            (məbləğ)

Xarici valyuta hesabı üzrə əməliyyat

Bank hesabları ilə etdiyimiz əməliyyatlardan başqa biri xaricə köçürmə, habelə konvertasiya əməliyyatıdır.

Konvertasiya vergi ödəyicisi kimi bank hesabı olan şəxslərin nağdsız formada valyuta mübadiləsi etməsidir. Hesab edək siz xaricə 6000 dollar ödəniş etməlisiniz. Sizdə bu valyutada vəsait olmadığından manat hesabınızda konvertasiya edərək dollar alır, sonra köçürmənizi edirsiniz.

Məsələn, gəlin şərti olaraq hesab edək ki, mal aldığınız xarici təşkilata 10000 dollar pul köçürməlisiniz, sizin isə dollar hesabınızda vəsait yoxdur. Bu zaman pul vəsaitləri ilə əməliyyatların müxabirləşmələrinə baxaq :

Gördüyünüz kimi xaricə köçürmə zamanı köçürməyə, konvertasiyaya görə bankın sizdən tutacağı komissiya məbləğini nəzərə almaq lazımdır. Komissiya məbləğini hər bir bank ayrıca müəyyən edir.

Ümumiyyətlə xaricə köçürmə əməliyyatları zamanı banka ödəniş tapşırığı, müqavilə və (yaxud) invoys, əgər köçürmə mallara görədirsə həmçinin YGB (yük gömrük bəyannaməsi) təqdim edilməlidir. Əgər bank hesabları vasitəsi ilə köçürülən avans xarakteri daşıyırsa o zaman sadəcə ödəniş tapşırığı, müqavilə, invoys, həmçinin dövlət gömrük orqanından alınmış avans kodu təqdim edilməlidir.

Pul vəsaitlərinin köçürməsi avans xarakteri daşıyırsa qanunla müəyyən edilmiş iki illik müddət nəzərə alınmalıdır.