Blog Full

Qeyri-rezident ƏDV-ni necə hesablayır?

Qeyri-rezidentlərdə ƏDV tətbiqi Vergi Məcəlləsinin 169-cu maddəsində şərh olunub. Bildiyimiz kimi qeyri-rezidentlər fəaliyyətlərini iki istiqamətdə qura bilərlər:

• daimi nümayəndəlik yaratmaqla;
• daimi nümayəndəlik yaratmadan.

Bəri başdan qeyd edək ki, həmin maddə Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəlik vasitəsi ilə fəaliyyət göstərən qeyri-rezident şəxslərə aid edilmir. Maddənin tələblərinə görə qeyri-rezident şəxsin gördüyü işlər, göstərdiyi xidmətlər ƏDV-yə cəlb edilir.

Qeyri-rezident şəxsin Azəbaycandakı rezidentə, yaxid digər qeyri-rezidentə göstərdiyi xidmətlər, görüdüyü işlər vergitutma obyekti sayılır (VM, maddə 159.2), belə qeyri-rezidentlər vergi ödəyicisi hesab olunur (VM, maddə 154.4).

Nümunə 1: Daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezident, ƏDV ödəyicisi olan rezident şirkətə reklam xidməti göstərib. İnvoys üzrə dəyər 3000 manat təşkil edib. Rezident şirkət invoysa əsasən həmin ilin may ayında 1500 manat ödəniş edir.  Bu halda qeyri-rezidentə ödənilməli olan məbləğə 18 % ƏDV hesablanmalıdır (1500*18%=270 manat).

Burada 3 mümkün hal var –  qeyri-rezident şəxsdən işləri, xidmətləri alan şəxs:

• əlavə dəyər vergisi ödəyicisidir;
• ƏDV ödəyicisi olmayan vergi ödəyicisidi;
• ümumiyyətlə vergi ödəyicisi deyildir.

Gəlin bu halların hər birinə ayrılıqda baxaq.

İş və xidmətləri alan ƏDV ödəyicisidir

Əgər xidmətləri (işləri) alan ƏDV ödəyicisidirsə, qeyri-rezidentlər əlavə dəyər vergisini bəyannamə verilərkən ödəyir. ƏDV ödəyiciləri hesablanmış məbləği eyni ayın ƏDV bəyannaməsində həm hesablanma vermək həm də əvəzləşdirmə verməklə təqdim etmək hüquqlarına malikdirlər (əgər elə həmin ay ödəmişdirlərsə).

Fərqli aylarda ödənilmişdirsə öncə bəyannamədə sadəcə xidmətlərin dəyəri göstərilir. Növbəti aylarda ödəniş edildikdə “daxil olmuşdur” sütununda həmin məbləğ yazılır. Bundan sonra ödənişin edildiyi ayla bağlı qeyri-rezident ƏDV bəyannaməsi verildikdə əvəzləşdirmə apara bilər.

Gördüyünüz kimi, verginin hesablanması vaxtı elə ödəmənin aparıldığı vaxtdır. Belə əməliyyatlar zamanı vergi qeyri-rezidentə ödənilməli olan məbləğə 18% hesablama verməklə həyata keçirilir. Burada diqqət edilməli olan məqam odur ki, siz vergini faktiki ödədiyiniz məbləğə deyil, xidmətlərin, işlərin dəyəri olaraq ödədiyiniz gross məbləğə tətbiq etməlisiniz.

İş və xidmətləri alan ƏDV ödəyicisi deyil

Tutaq ki, işləri, xidmətləri alan ƏDV ödəyicisi deyildir. Əlavə dəyər vergisi ödəyicisi olmayan şəxsin qeyri-rezident şəxsdən xidmət aldıqda, hesablanmalı olan vergi qeyri-rezidentə edilmiş ödənişdən 7 gün ərzində büdcəyə köçürülməlidir. Burada eyni zamanda əməliyyatı bəyan etmək öhdəliyi də yaranır. Bunun üçün ayrıca bəyannamə nəzərdə tutulmuşdur. Bəyannamənin təqdim edilmə vaxtı isə adi qaydayla, növbəti ayın 20-sinə qədər olan müdddətdir.

ƏDV ödəyicisi olmayan şəxsin qeyri-rezident şəxsdən aldığı xidmətə görə ƏDV hesablaması bizə məlum olan 12 aylıq iki yüz min manat limitinə daxil edilmir. Yaxşı olar ki, ödənişi etdikdə düzgün təsnifat koduna – qeyri-rezidentlərdən xidmətlər alınması zamanı hesablanan ƏDV məbləğiylə bağlı təsnifat koduna ödəyəsiniz.

Nümunə 2: Azərbaycan vətəndaşı respublikada hüdudlarından kənarda qeyri-rezidentin elektron qaydada təşkil etdiyi müsabiqədə iştirak etmək məqsədi ilə 500 manat dəyərində köçürmə etmək üçün yerli banka müraciət edir. Bu halda qeyri-rezidentə köçürülən 500 manata görə iştirakçıdan bank tərəfindən 90 manat ƏDV tutularaq büdcəyə ödənilməlidir.

Ümumiyyətlə vergi ödəyicisi deyil

Vergi Məcəlləsi yalnız vergi ödəyicisi olan şəxsləri deyil, adi vətəndaşlardan da qeyri-rezident şəxsdən xidmət alışı zamanı ƏDV hesablamağı tələb edir. Çünki vətəndaşların elektron ticarət qaydasıyla xidmət alması geniş yayılmış haldır. Əlbəttə, adi vətəndaşın özünün ƏDV hesablamasını gözləmək olmaz. Qeyri-rezidentlə ƏDV-yə belə əməliyyatlar zamanı vergini hesablamaq vəzifəsi ödənişi icra edən bankın üzərinə düşür. Vergi tam şəkildə xidmətin alıcısı olan vətəndaşdan tutulur. Banklara gəlincə, banklar həmin məbləği əvəzləşdirə bilməzlər.

Bu ilin yanvar-mart aylarında Naxçıvan MR-da ƏDV ödəyiciləri tərəfindən təqdim edilmiş elektron qaimə-fakturalar üzrə 178,9 milyon manatdan çox, əldə olunmuş elektron qaimə-fakturalar üzrə isə 214,1 milyon manatdan çox dövriyyə qeydə alınıb.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti məlumat yayıb.

Bildirilib ki, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təqdim edilmiş elektron qaimə-fakturalar üzrə 2,1 dəfə, əldə olunmuş elektron qaimə-fakturalar üzrə 2,6 dəfə artım müşahidə olunub.

Mənbə: report.az

Hansı məzuniyyət növləri var?

İşəgötürənlə əmək müqaviləsi bağlayaraq çalışan hər bir işçinin məzuniyyət hüququ var. Bu hüquq işçinin əsas konstitusiya hüquqlarından biridir. Məzuniyyət dedikdə iş yeri, vəzifəsini saxlanmaqla iş günləri ərzində işçinin müvəqqəti işdən uzaqlaşması başa düşülür.  Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində məzuniyyətlərin növləri aşağıdakı kimi təsnifləşdirilir (maddə 112):

• ödənişli illik əmək məzuniyyəti;
• sosial məzuniyyətlər;
• ödənişsiz məzuniyyət;
• təhsil, yaradıcılıq məzuniyyəti.

Əvəzçilik üzrə işləyən işçilərə də iş yeri və əməkhaqqı saxlanılmaqla təqvim günlərində məzuniyyət verilir. Əmək müqaviləsində, habelə kollektiv müqavilələrdə digər məzuniyyət növləri də müəyyən edilə bilər.

Əsas əmək məzuniyyəti

Əmək müqaviləsi ilə işləyən işçilərə ƏM-nə uyğun olaraq, əsas və əlavə məzuniyyətdən ibarət  illik ödənişli əmək məzuniyyəti verilir. O, işçiyə istirahət, əmək qabiliyyətini bərpa etmək, sağlamlığını möhkəmləndirmək məqsədi ilə verilir. Əmək məzuniyyətinin mahiyyəti Məcəllənin 113-cü maddəsində şərh olunub.

Əsas ödənişli illik məzuniyyət 21 təqvim günündən az olmayaraq, qrafik əsasında verilir. Müəyyən kateqoriya işçilərə əsas əmək məzuniyyəti daha uzun müddətə verilə bilər. Məzuniyyətin işçiyə hissələrə bölünərək verilməsi mümkündür, lakin bu halda həmin hissələrdən birinin müddəti 14 gündən az olmamalıdır. Ödənişli illik əsas məzuniyyətin verilməsi qaydalarıyla digər məqaləmizdən daha ətraflı oxumaq olar.

Əlavə əmək məzuniyyəti

Əlavə məzuniyyət müəyyən şərtlər daxilində əsas məzuniyyətə əlavə edilmiş günlərdən ibarətdir. Onu əsas məzuniyyətdən fərqləndirən başlıca cəhət müddəti, verilmə qaydasıdır. İşçi ƏM-nin 115, 116-ci maddələrində müəyyən olunmuş bir və bir neçə əlavə məzuniyyət hüququna malikdir.

Kadr işçiləri əlavə məzuniyyətin müddətini müəyyən edərkən Məcəllədə müəyyən edilmiş  aşağıdakı xüsusiyyətləri nəzərə almalıdır:

• iş şəraitini;
• əmək funksiyasını;
• iş stajını;
• işçinin ailəsindəki uşaqların yaşı və sayını.

Əlavə məzuniyyətin verilməsi qaydaları, əsas məzuniyyətin verilmə proseduru ilə, demək olar ki, eynidir. Yadda saxlamaq lazımdır ki, əlavə məzuniyyət həm ayrıca, həm də əsas məzuniyyətə əlavə edilə bilər.

Sosial məzuniyyət

Bu məzuniyyət növünü uşaqlı qadınların əlavə məzuniyyəti (ƏM, maddə 117) ilə qarışdırmaq lazım deyil. Sosial məzuniyyətlər Məcəllənin XIX fəsli ilə tənzimlənir. Bu kateqoriya məzuniyyətlər aşağıdakı qrupa bölünür:

1. hamiləlik, habelə doğuşla bağlı verilən məzuniyyət;
2. övladlığa götürülən uşağa görə qadınlara verilən məzuniyyətlər;
3. qismən ödənişlə verilən məzuniyyət.

Birinci qrup məzuniyyətlər doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonra kimi iki hissəyə ayrılır. Minimum müddəti 126 təqvim günüdür. Amma qanunvericilikdə müəyyən şərtlər daxilində daha uzun müddətə verilə bilər. Bu şərtlər və sosial məzuniyyətlərin digər növləri barədə buradan ətraflı məlumat tapmaq olar.

Ödənişsiz məzuniyyət

Ödənişsiz məzuniyyətlər işçinin xahişi ilə, yaxud da işəgötürənlə işçi arasındakı qarşılıqlı razılaşmaya əsasən təyin olunur. Onun verildiyi müddətdə işçinin işlədiyi yer, vəzifəsi saxlansa da, ona əməkhaqqı ödənilmir. İşçiyə ödənişsiz məzuniyyətin təyini aşağıdakı hallarda həyata keçirilə bilər:

• ailə, məişət, digər sosial məsələlərin həllində;
• yaş, fizioloji xüsusiyyətlərinə görə işdən ayrılmaq zərurəti yarandıqda;
• yaradıcılıqla, elmi işlə məşğul olduqda;
• təhsil aldığı müddətdə.

Bu məzuniyyət növü Məcəllənin XX fəsli ilə tənzimlənir.

Təhsil, yaradıcılıq məzuniyyəti

Hər bir vətəndaşın təhsil hüququ AR Konstitusiyasının 42-ci maddəsi ilə tənzimlənir. İşəgötürənlə əmək münasibətində olan işçinin işləməklə bərabər təhsil alması mümkündür. Bununla əlaqədar olaraq təhsil məzuniyyəti verilir. Təhsil məzuniyyətindən istifadə qaydaları ƏM-nin 123, 124 maddələri ilə tənzimlənir.

Müqavilə əsasında işləyən işçilərə həmçinin, yaradıcılıq məzuniyyətinin də verilməsi təmin edilməlidir. Həmin məzuniyyətlər iki əsasa görə verilir:

• təhsil alan işçilərə – dissertasiya işini tamamlamaq üçün;
• müəlliflərə – dərslik, ya da dərs vəsaiti yazmaq üçün.

Bu məzuniyyət növü müvafiq icra qurumunun arayışı əsasında verilir.

İstənilən təşkilatın və ya müəssisənin fəaliyyətində mühafizə edilməli olan informasiya massivləri yaranır. Məxfilik tələbləri həm dövlət qanunları ilə müəyyən edilə bilər (bu, bank sirrinə və ya şəxsi məlumatlara aiddir), həm də kommersiya sirrini qoruyan şirkətin mövqeyi ilə bağlıdır.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün həyata keçirilən müdafiə tədbirləri informasiya təhdidlərinə qarşı şirkətin qəbul etdiyi normativ-hüquqi tələblərdən və konsepsiyadan asılıdır.

Müəssisənin informasiya təhlükəsizliyi necə təmin edilir?

Müəssisə və ya təşkilatın rəhbərliyi informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi konsepsiyasını hazırlayıb həyata keçirməlidir. Bu sənəd daxili qaydaların və qoruyucu tədbirlər sisteminin inkişafı üçün əsasdır.

Təhlükəsizlik siyasətinin işlənib hazırlanması çox vaxt həm informasiya sistemini, həm də şirkətin təşkilati strukturunu və onun biznes proseslərini yoxlamaq və müasir informasiya təhlükəsizliyi tədbirləri kompleksini hazırlaya bilən informasiya təhlükəsizliyi üzrə dəvət olunmuş mütəxəssislərə həvalə olunur.

Təhlükəsizlik konsepsiyası

Gələcəkdə təhlükəsizlik konsepsiyası şirkətin informasiya resurslarının və infrastrukturunun qorunması vəzifəsini həll edən DLP sisteminin və digər proqram məhsullarının tətbiqi üçün əsas ola bilər.

Müəssisənin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi konsepsiyasında aşağıdakılar müəyyənləşdirilir:

• Şirkətin mühafizə edilməli olan məlumat massivləri, mühafizə üçün əsaslar (qanun və ya kommersiya ilə müəyyən edilmiş). Proqram vasitələrini, fiziki və elektron informasiya daşıyıcıları təşkil edir, onların şirkət üçün dəyərini, dəyişikliyin və ya itkilərin kritikliyini müəyyən edir. Bu bölmə şirkətin bütün bölmələri ilə sıx əməkdaşlıq əsasında hazırlanır. İnformasiyanın qiymətləndirilməsi sisteminə işçilərin resurslara çıxış səviyyəsinin təyin edilməsi də daxil edilməlidir;
• İnformasiyanın qorunmasının əsas prinsipləri. Onlara, adətən, məxfilik, kommersiya məqsədəuyğunluğu, qanunvericiliyin tələblərinə uyğunluğu aiddir. Şirkətin informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi strategiyası bütünlüklə və tam şəkildə bu prinsiplər üzərində qurulur.
• Bundan başqa, şirkətin informasiya sisteminin və ümumi informasiya mühafizəsi sisteminin əsaslandığı siyasət və qaydalar müəyyənləşdirilməlidir;
• Biznes proseslərinin təhlili, sistem arxitekturası və hazırlanmış risk modeli əsasında tərtib edilmiş informasiya sisteminin və onun ayrı-ayrı elementlərinin təhlükəsizliyinə dair tələblər;
• İnformasiyanın mühafizəsi metodları və vasitələri.

Konsepsiya öz-özlüyündə məlumatla qanunsuz davranmaqla bağlı, o cümlədən onun yayılmasına görə şirkət əməkdaşlarının məsuliyyət məsələsini həll etmir.

Bu məsələnin həlli üçün informasiyanın mühafizəsi üzrə əlavə təşkilati tədbirlər sistemini tətbiq etmək lazımdır ki, bunlar da məlumatlandırma, imza ilə tanışlıq, əmək müqavilələrinə kommersiya sirri təşkil edən informasiyanın mühafizəsi haqqında müvafiq müddəaları daxil edir.

Konsepsiya işlənib hazırlandıqdan sonra onun həyata keçirilməsinə başlamaq lazımdır.

Təklif olunan tədbirlər sistemi şirkətin bütün əlaqədar bölmələri ilə razılaşdırılmalıdır, çünki büdcə məsələsi həmişə məlumatın qorunması, hadisələrin mürəkkəbliyi və proqram məhsullarının alınması imkanlarını məhdudlaşdırır.

Mühafizə obyektləri

Hər bir şirkət özü qorunmalı olan məlumat massivlərini müəyyən edir. Bu, inkişaf strategiyaları, patentlər, biznes prosesləri, müştəri bazaları və digər məlumatlar ola bilər.

Bununla belə, məlumatları sızmalardan və ya qəsdən açıqlanmadan qorumaq üçün təmin edilməli olan ümumi təhlükəsizlik obyektləri var. Bu obyektlərə ilk növbədə müəssisənin avtomatlaşdırılmış informasiya sistemləri daxildir. Kompüterlər, serverlər, rabitə kanalları, periferik qurğular informasiya sızmasının təşkilində maraqlı olan hakerlərin və ya insayderlərin hədəfinə çevrilir. Onun oğurlanması ilə bağlı tapşırıqlar həm şəbəkə vasitəsilə, həm də əl rejimində, məlumatı kopyalamaq və ya gizli şəkildə quraşdırılmış qurğular vasitəsilə ilə həll edilir. Təşkilati və texniki tədbirlər sistemin fiziki müdafiəsinə və xarici şəbəkə müdaxiləsini aradan qaldıracaq proqram təminatının quraşdırılmasına yönəldilməlidir. İnformasiya massivləri mühafizə edilən məlumatlar kimi tanındıqdan və məxfi məlumat kimi təsnif edildikdən sonra mühafizə obyektinə çevrilir. Təsnifat həm məlumatın tipinə, həm də onun saxlanma yerlərinə görə həyata keçirilir.

II hissəyə nəzər yetirin