Blog Full

Xəbər verdiyimiz kimi, Kapital Bank “Breyn Rinq” televiziya layihəsinin maliyyə tərəfdaşıdır. Cari ilin oktyabr ayından başlayaraq yarışmanın 20-ci mövsümü başlayıb. Hər həftənin bazar günü İctimai TV-də efirə gedən yeni mövsümdə Bakı, Regional və Tələbə divizionlarını təmsil edən komandalar biliklərini sınayacaqlar.

Şərtlərə görə yarışmada il ərzində 2 mövsüm oynanılır. 1-ci mövsümdə “Bilik” Kuboku, 2-ci mövsümdə isə “Nar” Kubokunun sahibi bəlli olur. İlin sonunda isə “Bilik” kuboku və “Nar” kubokunun qalibləri olan 2 komanda Azərbaycan çempionu titulu uğrunda mübarizə aparır.

Qeyd edək ki, Kapital Bank sosial yönümlü fəaliyyətinə uyğun olaraq, daim intellektual oyunları və təhsil layihələrini dəstəkləyir. Qeyd edək ki, Kapital Bank həmçinin “Nə? Harada? Nə vaxt?” intellektual klubun da rəsmi tərəfdaşıdır.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi — 112 filialı və 24 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün — https://kbl.az/krdt, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/tkstcrd.

Vergi qanunvericiliyinə görə qeyri-maddi aktivlər nədir?

Qeyri-maddi aktivlərlə əməliyyatlarda ƏDV hesablamaları zamanı mühasiblər bəzən çətinliklərlə üzləşirlər. Bunun səbəbləri müxtəlifdir. Əvvəla, əlavə dəyər vergisi (ƏDV) haqlı olaraq Azərbaycan vergi qanunvericiliyi sistemində mürəkkəb sahələrdən biri hesab olunur. Digər səbəblər:

• qeyri-maddi aktivlər anlayışının nəzəri əhatəsinin genişliyi;
• ttətbiqinin praktikadakı müxtəlifliyi;
• onun royaltidən düzgün ayrılmaması;
• nəzəri məlumatlarla praktik tətbiqatlar arasında bəzi təzadlı görünən məqamlardır.

Vergi uçotu baxımından qeyri-maddi aktivlər (QMA) vergi ödəyicisi tərəfindən müstəqil şəkildə əldə edilmiş və ya yaradılmış təşkilatın əqli mülkiyyət obyektlərinə müstəsna hüquqlardır. Bu anlayışın şərhi Vergi Məcəllıəsinin 13.2.9. maddəsində verilib.

Buna əsaslanıb deyə bilərik ki, belə aktiv elə bir hüquqdur ki:

• tamamilə qeyri maddi formada da təzahür edə bilər;
• varlığı maddiyatın olmasını zəruri etməz.

Amma bu hüquq öz təsdiqini kağız yaxud elektron daşıyıcıda hazırlanmış sənədlərdə  tapa bilər, yəni qismən maddiləşmiş formada ola bilər. Yəni qeyri maddi aktivlər bir hüquq kimi maddi olmasalar da, özlərini maddi təsdiq edici sənədlərdə ifadə edə bilərlər.

Qeyri–maddi aktivlər ƏDV obyekti kimi

İlk öncə qeyd edək ki, qeyri maddi aktiv əlavə dəyər vergisi məqsədləri üçün mal hesab olunmur (VM, maddə 13.2.8).

Məcəllənin digər maddəsi (VM, maddə 13.2.11) yuxarıda şadlanan üçlükdən (qeyri-maddi aktivlər, pul vəsaiti və torpaq) ikisini ƏDV məqsədləri üçün xidmət kimi istisna edir, yəni xidmət kimi qeyri maddi aktivə mülkiyyət hüququnun verilməsi istisna edilmir.

Eyni zamanda  ƏDV məqsədləri üçün  xidmətlərin göstərildiyi yeri müəyyən edən VM-nin 168-ci maddədə və xidmətləri alan şəxsin yerindən bəhs edən 168.1.5-ci maddədə sadalanan xidmətlər sırasında:

• patent, lisenziya və ticarət markalarının;
• müəlliflik və digər analoji hüquqların mülkiyyətə verilməsi və ya güzəşt edilməsi halları də qeyd edilib.

Bu qeyd edilənlərdən belə qənaətə gələ bilərik ki, qeyri maddi aktiv ümumən maldır, lakin onun mülkiyyətə verilməsi ƏDV məqsədi üçün mal deyil, xidmətdir. Məsələn, fonoqram yazısı olan kompakt disklər əmtəə kimi, fonoqramın özü QMA kimi ƏDV-yə cəlb edilir. Bu hal təşkilatın vergi yükü baxımından deyil, mühasibat və vergi uçotunun düzgün aparılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu cür əməliyyatlar ƏDV bəyannaməsinin 3 saylı əlavəsinin 334-cü sətirdə – “Qeyri-maddi aktivlər və torpaqlar üzrə təqdim edilmələr” – sətrində qeyd edilməlidir.

Nümunə 1: Sizə saytdan 1 illik istifadə hüququ verilib. Ödəniş edib, həmin müddət elektron resursdan edə bilərsiniz. Bu qeyri-maddi aktivin təqdim edilməsi deyil. Həmin sayt özü qeyri maddi aktivdir, mülkiyyətçisinə məxsusdur. Mülkiyyətçi aktivi sizə təqdim etməyib, sadəcə ondan müvəqqəti istifadə hüququ verib. Saytdan, yəni qeyri maddi aktivdən istifadə hüququnun verilmişi xidmət sayılır və ƏDV –yə cəlb edilir.  

Nümunə 2: Siz bir ticarət markasını almışınız, bu qeyri-maddi aktivin təqdim edilməsidir, amma mal kimi deyil, xidmət kimi (maddə 168.1.5). Odur ki, ƏDV obyektidir. 

Nümunə 3: Sizə sertifikatla birgə mal satılıb. Burada :

1. sertifikat ayrılıqda hansısa dəyərə malikdirsə qeyri-maddi aktiv üzərində mülkiyyət hüququnun verilməsidir və ƏDV vardır.

2. heç bir dəyərə malik olmayaraq, malın ayrılmaz tərkib hissəsidirsə yaxud mal ilə birgə müşayiət edilən ayrılıqda dəyərə malik deyilsə qeyri maddi deyildir və ƏDV yoxdur.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.23-cü maddəsi başqa bir anlayışı – royaltini müəyyən edir. Bu anlayışların fərqi haqqında buradan ətraflı oxuya bilərsiniz.

Aylıq əməkhaqqı 1.230 manat olan işçiyə növbəti məzuniyyət hesablanan zaman, ay ərzində əmək və məzuniyyət haqqı 2.500 manatdan çox olur. Məsələn, işçi noyabr ayının 1-dən əmək məzuniyyətinə buraxılırsa, məzuniyyət haqqı qanunla oktyabr ayının 25-i və ya sonrakı günlərdə hesablanıb noyabr ayının 1-dək ödənilir və oktyabr ayı üçün hesablanan əmək və məzuniyyət haqqının ümumi məbləği 2.500 manat həddini keçir. Bu halda gəlir vergisi hansı dərəcə ilə hesablanmalıdır?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, əmək məzuniyyətinin günləri müxtəlif aylara təsadüf etdiyi halda, məzuniyyət haqqının hər aya düşən hissəsi həmin aylar üçün hesablanan əməkhaqqı məbləği ilə cəmlənməklə, ayrılıqda hər bir ayın muzdlu işdən alınan gəlirlərinə aid edilməklə gəlir vergisinə cəlb olunur və hesabat rübündə aid olduğu ayda göstərilir.

Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirləri 8.000 manatadək olduqda gəlir vergisi 0 faiz dərəcə ilə, 8.000 manatdan çox olduqda 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi həcmində tutulur.

Dövlət və neft-qaz sektorunda çalışan şəxslərin muzdlu işlə əlaqədar əldə etdiyi aylıq gəlirinin (o cümlədən əmək haqqının) 2.500 manatadək olan hissəsindən 14 faiz, 2500 manatdan çox olduqda isə 350 manat əlavə edilsin 2.500 manatdan çox olan məbləğin 25 faiz dərəcəsi ilə vergi tutulur.

Siz əməkhaqqından tutulmaların hesablanması kalkulyatoru vasitəsilə əmək haqqından tutulan vergi və digər tutulmalar haqda məlumatı əldə edə bilərsiniz.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 98-ci və 101-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Büdcə gəlirlərinin tərkibində mənfəət vergisinin xüsusi çəkisi hər il artmaqda davam edir. 1991-ci ildə, dövlət müstəqilliyinin ilk ilində bu 26.1 milyon manat idi. Vergi Məcəlləsi təsiqlənib qüvvəyə mindiyi vaxta qədər, yəni 2000-ci ilin sonuna bu ədəd 125.9 milyon manata çatdı. Nəzərə alsaq ki, ildən ilə vergi qanunvericiliyi daha da təkmilləşdirilir, vergi orqanının vergi nəzarəti tədbirləri daha effektiv nəticə verməyə başlayır, hər ötən ildən bir çox digər vergilər kimi mənfəət vergisindən daxilolmaların da məbləğinin artması gözlənilən idi.

Məsələn artıq 2019-cu ildə bu ədəd 2546 milyon manata çatmışdır. Bu da təkcə Vergi Məcəlləsinin hələ qəbul edildiyi ilə, yəni 2000-ci ilə münasibətdə 100 dəfə çox nəticə deməkdir.

Bununla belə mənfəət vergisinin xüsusi çəkisinin ildən ilə artması yalnız vergi nəzarəti tədbirlərinin güclənməsi, vergi qanunvericiliyinin təkmilləşməsiylə bağlı deyil.

Məsələ ondadır ki, əhali arasında fərdi sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək əvəzinə hüquqi şəxs təsis edərək biznes mühitinə daxil olmaq istəyi hər il artmaqdadır. Əhalinin sayının artım tempi ilə hüquqi şəxslərin yaradılması arasında temp fərqlənir. Respublikada qanunvericilik aktlarında olan müntəzəm yeniləmələr, sahibkarlıq fəaliyyətinin qeydiyyatı prosedurunun sadələşdirilməsi hüquqi şəxslərə daha çox imkanlar açır. Məsələn, xarici bazara Azərbaycan istehsalı məhsullarının çıxarılması üçün verilən ixrac təşfiqi ödənişi, ümumən idxal-ixrac əməliyyatlarına marağın artması, daxili bazarlarda rəqabətə davamlılıq sahibkarları məcbur edir ki, onlar əcnəbi əlaqələri genişləndirsinlər. Sahibkarlar başa düşür ki, bu məqsədlərə nail olmaq üçün fərdi sahibkar kimi deyil, təsis edilərək dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqi şəxs formatında fəaliyyət əcnəbi həmkarlar üçün daha etibarlı və cəlbedici səslənir.

Sahibkarlıq fəaliyyətinin qeydiyyatını asan və rahat həyata keçiririk

Hüquqi şəxs yaratmağa təşfiq xarakterli başqa bir dəyişikliyi diqqətinizə çatdıraq. Təsərrüfat fəaliyyəti zamanı zərərin növbəti illərə keçirilməsi məsələsi 2005-ci ilə qədər fərdi sahibkarlar üçün 5 il hədlə məhdudlaşdırılmışdı. Müəssisələr üçün isə bu 3 il təşkil edirdi. 2005-ci ildə məcəllənin 121.2-ci maddəsinə dəyişiklik edilərək fərdi sahibkarlar üçün bu müddət 3 ilə salındı. Bununla da fərdi sahibkarlar ilə müəssisələr üçün zərərin keçirilməsi bərabərləşdi. Lakin 2 il sonra 2007-ci ildə yeni dəyişikliklə müəssisələr üçün bu müddət 3-dən 5-ə qaldırıldı.

Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı müəssisələrlə fərdi sahibkarların vergilənməsi, vergi dərəcəsi eyni olsa da, qeyd edilən qəbul edilmiş normalar hüquqi şəxs yaratmağa təşviq xarakteri daşıyır. Unutmaq olmaz ki, dövlət üçün müəssisəyə nəzarət daha rahatdır, nəinki fərdi sahibkara.

Son olaraq bildirək ki, ötən il üçün, yəni 2021-ci ildə mənfəət vergisindən daxilolmalar bir qədər də artaraq 2958,4 milyon manat olmuşdur. Bu göstərici son illər üçün mənfəət vergisinin, demək olar, rekord göstəricisidir.

Hasilatın pay bölgüsündə mənfəət

Bildiyimiz kimi 1994-cü il 20 sentyabrında “Əsrin müqaviləsi”nin bağlanmasıyla karbohidrogen ehtiyatlarımız üçün yeni dövrün başlanğıcı qoyuldu. Ölkəmizin karbohidrogen ehtiyatlarının iqtisadiyyatımızdakı rolundan danışmaq zərurəti duymuruq, belə ki, bu hər kəsə məlumdur. Büdcə daxilolmalarının 40%-nə yaxın məbləği vergilərdən daxilolmalardırsa, təxminən bir o qədər də hissəsi neft-qaz sahəsindən daxilolmalardır.

Məlumat üçün bildirək ki, hasilatın pay bölgüsü sahəsində çalışanlar vergi qanunvericiliyində xüsusi vergi rejimli müəssisə kimi qiymətləndirilir (VM, m.13.2.51). Hasilatın pay bölügüsü və bu qəbil sazişlərdə hətta Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş müddəalardan fərqli müddəalar da ola bilər və bu müddəalar üstün mövqeyə malikdir.

Dövlət büdcəsinə daxil olan vergiləri təyin etməyə görə sonrakı il üzrə xam neftin bir barelinin ortalama illik ixracının qiymətinin hesablanması gedir. Bu proqnozlaşdırma AR-nın əsas makroiqtisadi proqnoz göstəriciləri ilə aparılır. İxrac olunan neftdən gələn miqdardan qanunvericiliyə əsasən proqnozlaşdırılmış xərci çıxaraq vergi dərəcələrinin əsasında təyin olunan proqnoz hesablanır.

Belə sazişlərdə əməliyyatçı və podratçı tərəflər olur, hər podratçı tərəfin vergilənməsi ayrıca baş verir. Sazişlərdə bu prosesə, habelə gəlirlərinin mənfəət vergisinə cəlb edilməsi məsələlərinə ətraflı toxunulur.

Belə şəxslərin mənfəətin əldə edilməsiylə bağlı xərclərinə isə kəşfiyyat işləriylə bağlı xərcləri, icarəylə bağlı xərcləri, əməkhaqqı, peşə dərəcəsinin artırılmasıyla bağlı xərcləri, nəqletməylə bağlı xərcləri və s. onlarla başqa xərcləri misal vermək olar.