Blog Full

Bəzən ofşor ölkə və ya ofşor zona ilə güzəştli vergi tutulan ölkə və ya ərazi anlayışlarının eyni olduğu düşünülür. Bu anlayışların bir-birindən fərqini vergi mütəxəssisi İlqar Əsədov şərh edir.

Burada bir neçə məqamı nəzərdən keçirmək yerinə düşər. İlk növbədə Vergi Məcəlləsində anlayışlara verilən təriflərə diqqət yetirmək lazımdır.

“Güzəştli vergi tutulan ölkə və ərazi” anlayışı Vergi Məcəlləsinin 128-ci maddəsində açıqlanır: “Güzəştli vergi tutulan xarici ölkə dedikdə, vergi dərəcəsi bu Məcəllədə müəyyən edilmiş dərəcədən iki dəfə və ya daha çox aşağı olan və (və ya) maliyyə məlumatını, yaxud əmlakın faktiki sahibi və ya gəlir (mənfəət) götürən barədə sirri qorumaq imkanı verilmiş şirkətlər haqqında məlumatın məxfiliyinə dair qanunun mövcud olduğu ölkə başa düşülür”.

Gördüyümüz kimi, hər hansı ölkənin və ya ərazinin güzəştli vergi tutulan ölkə və ya ərazi siyahısına daxil edilməsi üçün iki şərt var:

• vergi dərəcəsi (əsas etibarilə gəlirdən, mənfəətdən tutulan vergi) bizim Vergi Məcəlləsində müəyyən edilmiş dərəcədən iki dəfə və ya daha çox aşağı olmalıdır;

• qanunvericiliyində maliyyə məlumatını, yaxud əmlakın faktiki sahibi və ya gəlir (mənfəət) götürən barədə sirri qorumaq imkanı verilmiş şirkətlər haqqında məlumatın məxfiliyinə dair aktlar olan ölkə olmalıdır.

Vergi orqanının tələbi ilə maliyyə hesabatını kim təqdim etməlidir?

Hər il Azərbaycan Respublikası Prezidenti güzəştli vergi tutulan ölkələrin və ərazilərin siyahısını müəyyən edir.

Ofşor anlayışına gəlincə, bu, beynəlxalq anlayışdır. Bu anlayışın mənbəyi hər hansı ölkənin qanunvericiliyinin, o cümlədən vergi qanunvericiliyinin digər dövlətlərə nəzərən fərqli olması olsa da, vergi dərəcəsinin konkret miqdarı və s. ilə müəyyən edilmir, adətən, həmin ölkənin iqtisadi siyasətindən irəli gəlir.

Ofşor zona anlayışı ilə bağlı siyahı konkret qurum tərəfindən tərtib edilmir. Ofşor zonaların siyahısını müxtəlif qurumlar tərtib edir. Anlayış elastik olduğu üçün bəzi qurumların ofşor zona hesab etdikləri ərazini başqa qurumlar ofşor zona kimi tanımır.

Ofşor zonaların şirkətlər üçün əsas üstünlüyü orada əlverişli vergi mühitinin olmasıdır. Amma ofşor zonaları müəyyən edən qurumlar, heç də diqqəti yalnız vergi məsələləri üzərində cəmləşdirmirlər. Həmin zonalar terrorçuluğun maliyyəşdirilməsi, çirkli pulların yuyulması, qeyri-qanuni əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılması və s. kimi əməliyyatlarla əlaqələndirilir.

Həmin zonalarda şirkət yaratmaq son dərəcə rahatdır. Burada başqa bir problem eyni hüquqi ünvanda onlarla şirkətin ola bilməsidir. Əslində isə hər hansı şirkətin faktiki ünvanını görmək üçün həmin əraziyə getsəniz, orada heç bir şirkətin olmadığını görəcəksiniz.

Bu və ya digər ərazinin “ofşorluğu” yalnız vergilərdən deyil, bir sıra amillərdən, məsələn, beynəlxalq arenada həmin yurisdiksiyanın necə qəbul edilməsindən də asılıdır. Məsələn, Honkonq güzəştli vergi tutulan ərazi hesab edilsə də, adətən, onun adını ofşor siyahılarında deyil, “midşor” siyahıda görürük.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, “güzəştli vergi tutulan ölkə və ya ərazi” ilə “ofşor” anlayışı bir çox məqamda üst-üstə düşsə də, əslində, onların müəyyən edilməsində fərqli yanaşmalar mövcuddur. Bununla yanaşı, həmin anlayışları kimin necə qəbul etməsində də müəyyən fərqlər vardır. Birincinin siyahısını hər ölkə özü üçün müəyyən edir, ikinci anlayış isə elastik və nisbi xarakteri ilə seçilir. Ofşor anlayışının əhatəsinə düşən ölkə və ya əraziləri öz məqsəd və hədəfləri üçün müxtəlif qurumlar (AŞ, Beynəlxalq Valyuta Fondu və s.) müəyyən edir.

Mənbə: vergiler.az

Təhsil məzuniyyəti zamanı məzuniyyət haqqının hesablanması və rəsmiləşdirilməsi

Təklif olunan məqalədə professor M. L. Pyatov bizi Sidneydə dünya mühasiblər Konqresində (WCOA 2018) qaldırılan məsələlərin müzakirəsindən sanki heç də müasirliklə bağlı olmayan fəlsəfi problematikaya doğru qaytarır. Amma! Bu yazını oxuyarkən, məqalənin qədim fəlsəfi traktatların müddəalarının düşünə biləcəyimiz mühasibatlıq mühitindən o qədər də uzaq olmadığını görmək imkanımız var…

I hissəyə nəzər yetirin

Sual olunur,  dərc edildiyi zaman hadisələrin gedişatına təsir edəcəyi zaman belə bir proqnozun etibarlılığını qiymətləndirə bilərikmi? Əlbəttə, yox. İqtisadçıların dəyərləndirmələrinin imkanlılığını obyektiv olaraq yalnız onları ciddi şəkildə gizli saxladıqda qiymətləndirmək olar.

Mühasibat uçotu və bizim davranışımız

Beləliklə, biz insanların şüuruna təsir edərək, qiymətləndirilən proseslər üzərində müəyyən hakimiyyətə malik olan baxış sistemi ilə məşğul oluruq. Axı, iqtisadiyyat – bu, ilk növbədə, özlərini müəyyən şəkildə aparan insanlardır. İqtisadi həyat iştirakçıları hansı informasiyaya malik olmasından asılı olaraq, müəyyən qərarlar qəbul edərək aparırlar. Burada cəmiyyətin iqtisadi həyatında mühasibat uçotunun böyük rolu var.

Mühasibat hesabatları – bu, məlumatların təhlili və qiymətləndirilməsi, şirkətlərin vəziyyəti haqqında maraqlı şəxslərin fikirlərini təşkil edir. Bu məlumatlar mühasibat uçotunun iki fundamental sualına cavabların nəticəsi kimi formalaşır: tanınma məsələsi və qiymətləndirmə məsələsi. Tanınma – o, bu və ya digər obyektin və ya faktın hesabat elementi ilə müəyyən edilməsidir: aktiv, öhdəlik, kapitalın bir hissəsi, gəlir, xərc. Qiymətləndirmə – bu, qiymətləndirilmiş obyektin pulla ölçülməsidir. Bu iki sualın cavabları təsərrüfat həyatına baxış sisteminin mühasibat uçotu prinsipləri və qaydaları əsasında qəbul edilmiş və onu formalaşdıran faktlardan asılıdır.

Ssenari kimi hesabat

Mühasibat obyektlərinin tanınması və qiymətləndirilməsi üçün hər hansı variant seçməklə, biz, həqiqətən, şirkətin iqtisadi həyatının inkişaf ssenarisini ən çox ehtimal edirik. Biz mühasiblərin ardınca şirkətin mövcudluğunun perspektivlərini qiymətləndirən hesabat istifadəçilərinin gözündə o, daha çox ehtimal olunur.

Nə qədər paradoksal olsa da, şirkətlərin bütün müasir maliyyə hesabatları – bu və ya digər fəaliyyət ssenarilərinin həyata keçirilməsi ehtimalının qiymətləndirilməsidir. Biz obyekti əsas vasitə kimi qəbul edirik. İlk növbədə, ona görə qəbul edirik ki, biz onun bu cür istifadəsinin ssenarisini ən çox ehtimal olunan ssenari kimi qiymətləndiririk.

Biz müəyyən əmlakı əmtəə kimi ona görə mədaxil edirik ki, yararlılıq müddətinin başa çatması ilə əlaqədar onların itməsi ehtimalı ilə müqayisədə alıcılara satışının ehtimalını daha yüksək qiymətləndiririk. Biz “ödəniş üzrə” gəlirləri ona görə etiraf edirik ki, alıcılardan alınan pulların əldə olunması ehtimalı gəlirləri tanımaq üçün kifayət edir.

Bu ssenarilər həmişə həyata keçirilmir, lakin, onların hesabatda əks olunması hadisələrin yalnız mühasiblərin deyil, həm də (hesabat) istifadəçilərin ən çox ehtimal olunan hadisələrin belə inkişafını nəzərə almasına səbəb olur. Ən əsası, bu qiymətləndirmələrə əsaslanaraq, müəyyən bir şəkildə hərəkət etməyə – öz vəsaitlərindən istifadə edərək fəaliyyət göstərməyə, yəni, iqtisadiyyatdakı şeylərin vəziyyətini həqiqətən dəyişdirməyə təhrik edir.

III hissəyə nəzər yetirin