Blog Full

Amortizasiya – aktivlərin faydalı xidmət müddəti ərzində amortizasiya dəyərinin müntəzəm surətdə azalması deməkdir. Vergitutma məqsədləri üçün gəlirdən çıxılmasına yol verilən xərclər sırasında amortizasiya xərcləri mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Vergi və Dövlət Qulluğu üzrə Tədris Mərkəzinin rəhbəri Təhməz Qaçayev “vergiler.az” saytına mövzu ilə bağlı şərh verib:

Mühasibat uçotunda bir neçə amortizasiya metodu var. Bunlar – düzxətli metod, qalıq dəyəri metodu, istehsal metodu və istifadə müddətinin illərinin cəmi metodudur. Vergi Məcəlləsinə görə, əsas vəsaitlərin amortizasiyası qalıq dəyəri metodu ilə hesablanır. Məcəlləyə əsasən, amortizasiya olunan aktivlər üzrə illik amortizasiya normaları aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

• binalar, tikililər və qurğular – 7%-dək;

• maşınlar və avadanlıq – 20%-dək;

• yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası – 25%-dək;

• nəqliyyat vasitələri – 25%-dək;

• iş heyvanları – 20%-dək;

• geoloji-kəşfiyyat işlərinə və təbii ehtiyatların hasilatına hazırlıq işlərinə çəkilən xərclər – 25%-dək;

• qeyri-maddi aktivlər – istifadə müddəti məlum olmayanlar üçün 10 faizədək, istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə illər üzrə istifadə müddətinə mütənasib məbləğlərlə;

• digər əsas vəsaitlər – 20%-dək.

Vergi Məcəlləsinin 114.1- ci maddəsinə əsasən, sahibkarlıq və qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə edilən əsas vəsaitlər üzrə amortizasiya ayırmaları bu maddənin müddəalarına uyğun olaraq gəlirdən çıxılır.

Əsas vəsaitlərin kateqoriyaları üzrə amortizasiya ayırmaları Məcəllənin 114.3-cü maddəsi ilə hər kateqoriyaya aid olan əsas vəsaitlər üçün müəyyənləşdirilmiş amortizasiya normasını həmin kateqoriyaya aid əsas vəsaitlərin vergi ilinin sonuna qalıq dəyərinə tətbiq etməklə hesablanır.

Misal 1 : Fərdi sahibkarın məhsul istehsalında istifadə etdiyi vergi ilinin sonuna qalıq dəyəri 50.000 manat olan dəzgahı ( maşın ) və qısa müddətli icarəyə verdiyi ( balansında qalmaqla ) vergi ilinin sonuna qalıq dəyəri 40.000 manatlıq binası vardır. Amortizasiya ayırmasının gəlirdən çıxılan məbləğini müəyyən edək:

Misaldan göründüyü kimi, fərdi sahibkarın məhsul istehsalında istifadə etdiyi dəzgahı ( maşın ) sahibkarlıq məqsədləri üçün istifadə edilir, binanın icarəyə verilməsi isə Vergi Məcəlləsinin 99.3-cü maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən qeyri-sahibkarlıq faəliyyətinə aid edilir. Amortizasiyanın gəlirdən çıxılan məbləğini müəyyən edək:

Fərdi sahibkarın dəzgah ( maşın ) üzrə amortizasiya ayırmasının vergi ili ərzində gəlirdən çıxılan maksimal məbləği 10.000 manat ( 50 000 * 20 % ), binası üzrə amortizasiya ayırmasının vergi ili ərzində gəlirdən çıxılan maksimal məbləği 2800 manat ( 40.000 * 7 % ) olacaqdır.

Bəs əsas vəsaitlərin qalıq dəyəri necə olacaq ?

Bu halda dəzgah üzrə vergi ilinin sonuna amortizasiya çıxıldıqdan sonra qalıq dəyəri 40.000 manat (50.000- 10.000), binalar üzrə isə 37200 manat (40.000 – 2800) olacaqdır.

Qeyd: Mikro sahibkarlıq subyektləri sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə etdikləri əsas vəsaitlərə münasibətdə amortizasiya ayırmalarını Məcəllənin 114.3-cü maddəsi ilə müəyyən edilən amortizasiya normalarına 2 əmsal, kiçik sahibkarlıq subyektləri isə 1.5 əmsal tətbiq etməklə gəlirdən çıxmaq hüququna malikdirlər.

Qeyd etmək istəyirəm ki, Vergi Məcəlləsi əsas vəsaitlərin hər bir kateqoriyası üzrə ən yüksək amortizasiya normalarını müəyyən edir. Ancaq hər bir vergi ödəyicisinin daxili-iqtisadi siyasətinə uyğun olaraq əsas vəsaitlərin hər bir kateqoriyasını aşağı dərəcələrlə amortizasiya edə bilər. Sual oluna bilər ki, belə olan halda əsas vəsaitin hər bir kateqoriyası üzrə amortizasiyanın gəlirdən çıxılan məbləği necə müəyyən olunur?

Qeyd edim ki, Vergi Məcəlləsinin 114.4-cü maddəsinə əsasən, hər hansı kateqoriyaya aid olan əsas vəsaitlər üzrə vergi ili üçün müəyyən olunmuş amortizasiya normalarından aşağı norma tətbiq olunduqda, bunun nəticəsində yaranan fərq növbəti vergi illərində amortizasiyanın gəlirdən çıxılan məbləğinə əlavə oluna bilər.

Misal 2: Müəssisə balansında olan vergi ilinin sonuna qalıq dəyəri 100.000 manat olan nəqliyyat vasitəsini 20 %-lə (maksimal norma 25%-dir) amortizasiya etmişdir. Amortizasiya ayırmasının gəlirdən çıxılan məbləğini müəyyən edək.

Müəssisənin nəqliyyat vasitəsi üzrə amortizasiya ayırmasının vergi ili ərzində gəlirdən çıxılan məbləği 20.000 manat (100.000 * 20% ) olacaqdır. Ancaq göründüyü kimi müəssisə amortizasiyanı 5% aşağı norma ilə etmişdir. Bu halda yaranan 5000 manat fərq (100.000 * 25% – 100.000 * 20%) növbəti ilin amortizasiya ayırmasının gəlirdən çıxılan məbləğinə aid ediləcək. Nəqliyyat vasitəsinin vergi ilinin sonuna qalıq dəyəri (amortizasiya çıxıldıqdan sonra) 80.000 manat (100.000 – 20.000) olacaqdır.

Mənbə: vergiler.az

Bax:

• 2022-ci il üçün əməkhaqqıdan hansı tutulmalar olacaq?

• Vergi ödəyicilərinin uçotu ilə bağlı mühüm məqamlar

• Vergi ödəyicisi hansı halda elektron qaimə-faktura təqdim etməyə bilər?

• İşəgötürənin 2022-ci il üçün işçiyə görə öhdəlikləri

Məlum olduğu kimi, Milli Məclis Vergi Məcəlləsinə dəyişiklikləri qəbul edib. Qanunvericiliyə edilmiş dəyişikliklər sahibkarlıq fəaliyyətinin təşviqi, vergitutma bazasının genişləndirilməsi, sosial xarakterli güzəştlər vasitəsilə əhalinin maliyyə-vergi yükünün azaldılması, uçot, vergitutma və nəzarət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, vergi təşviqləri və s. istiqamətləri əhatə edir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Vergi Məcəlləsində edilmiş bəzi dəyişikliklər və onların əsaslandırılmasını ictimaiyyətin diqqətinə təqdim edir.

Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərdən biri də xərc normaları barədə məlumatların verilməsi ilə bağlıdır. Belə ki, mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri istisna olmaqla, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən istehsal olunan məhsulun vahidinə tələb olunan xammal və materialların sərfi normaları barədə məlumatların vergi orqanına təqdim edilməsi və müvafiq məlumatların vergi orqanlarına verilməməsinə görə məsuliyyət tədbirinin görülməsi nəzərdə tutulur.

Vergi orqanı tərəfindən istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən istehsal olunan məhsulun vahidinə tələb olunan xammal və materialların sərfi normaları barədə məlumatların əldə edilməsində məqsəd vergi nəzarəti tədbirləri zamanı istehsal olunan məhsulların istehsal məsrəflərinin və kalkulyasiyasının düzgün müəyyən edilməsidir. Eyni zamanda, qeyd olunan dəyişiklik vergi nəzarəti zamanı daha çevik nəzarətin qurulmasına, analoji vergi ödəyicisi barədə məlumat ehtiyatına və mübahisəli halların aradan qaldırılmasına şərait yaradacaq.

Belə ki, istehsal fəaliyyəti üzrə aparılan səyyar vergi yoxlamaları zamanı vergi ödəyicisinin dövriyyə məlumatlarının, o cümlədən istehsal həcminin və istehsal məsrəflərinin müəyyən edilməsi üçün bir çox hallarda ekspert və mütəxəssislər cəlb edilir. Bu hal həm vergi orqanlarına münasibətdə əlavə inzibatçılıq yükü yaradır, həm də vergi ödəyicilərinə münasibətdə narazılıq hallarına səbəb ola bilir ki, bu da nəticədə vergi orqanı ilə vergi ödəyicisi arasında ekspert rəyinin əsaslı olub-olmaması ilə mübahisəli məqamlar yaradır.

Göründüyü kimi, bu məlumatların əldə edilməsi vergi orqanlarına vergi ödəyicisinin istehsal fəaliyyəti məsrəflərinin dairəsinin düzgün müəyyən etməsinə və mübahisəli məqamların yaranmaması üçün səyyar vergi yoxlamaları zamanı ekspert və mütəxəssis cəlb edilməsi hallarının azaldılmasına şərait yaradacaq.

Mənbə: vergiler.az

“Ölkə üzrə sahibkarlıq subyektlərinin yeni nəsil nəzarət-kassa aparatları (NKA) ilə təchizatı prosesi hələ başa çatmayıb”.

Bunu iqtisadiyyat nazirinin müavini Sahib Ələkbərov deyib.

Onun sözlərinə görə, bu məsələlər daimi təhlil olunur: “Ölkə üzrə bu proses başa çatandan sonra təhlillər aparılacaq. Ola bilsin ki, hansısa yeniliklər olsun. Yəni bütövlükdə onlayn nəzarət-kassa aparatlarının tətbiq olunması çox müsbət hal kimi dəyərləndirilir. Bu çox böyük irəliləyişlərə səbəb olacaq”.

S. Ələkbərov bildirib ki, Azərbaycanda vergi daxilolmaları 1,3 milyard manat artıb: “Bu çox yüksək göstəricidir və bunun əsasında şəffaflaşma durur. Təbii ki, yeni nəsil nəzarət-kassa aparatları, vergi ödəyicilərinin uçota alınması da bunun kökündə dayanır”.

Xatırladaq ki, vergi ödəyicisinin Dövlət Vergi Xidmətinin elektron informasiya sisteminə real vaxt rejimində qoşulmuş NKA-nın əldə edilməsinə və quraşdırılmasına çəkdiyi xərclərin elektron qaimə-faktura üzrə əvəzləşdirilmiş ƏDV məbləği nəzərə alınmaqla 350 manat həddində vergi öhdəlikləri ilə əvəzləşdirmək hüququ var.

NKA 2019-cu il yanvarın 1-dək quraşdırıldıqda, həmçinin həmin tarixdən sonra quraşdırıldılsa da, Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilmiş meyarlara cavab vermədikdə, eyni zamanda, həmin meyarlara cavab verməsinə baxmayaraq, əvvəllər istifadədə olan NKA-nı əvəzləmədikdə, onun quraşdırılmasına çəkilən xərclər vergi öhdəlikləri ilə əvəzləşdirilmir.

Yeni nəsil NKA-dan istifadə hesablaşmaların daha şəffaf aparılmasına, malların qanunsuz dövriyyəsinin qarşısının alınmasına və dövriyyəyə nəzarətin təmin edilməsinə imkan yaradır. Sahibkarlıq subyektlərində rəqəmsal nəzarət sisteminin qurulmasına imkan verən bu avadanlıq hesablaşmalar haqqında məlumatı vergi orqanlarına real vaxt rejimində çatdırmaq imkanına malikdir. Sahibkarlar üçün də rahat və əlverişli nəzarət mexanizmi yaradan yeni nəsil NKA-ların 2022-ci ilin sonunadək bütün ölkədə tətbiqi nəzərdə tutulub.

Mənbə: report.az

Bax: ƏDV geri al sistemi üzrə faizlərin dəyişdirilməsi müzakirə edilir

“Əlavə dəyər vergisini (ƏDV) geri al sistemi üzrə faizlərin dəyişdirilməsi məsələsi müzakirə edilir”.

Bunu açıqlamsında Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərə görə, aksizli malların satışı zamanı ƏDV-ni geri alınmamasına aydınlıq gətirərkən Azərbaycan iqtisadiyyat nazirinin müavini Sahib Ələkbərov deyib.

“Ümumilikdə bu məsələlər müzakirə olunur və təkmilləşdirmələr yenə də aparılacaq”, – S. Ələkbərov bildirib.

Onun sözlərinə görə, hər bir addım real həyatdan irəli gəlinərək atılır: “Bəzi məhsullar var, onların ƏDV-sinin geriyə qaytarılması o qədər də önəmli deyil. Yəni əhalinin sosial təbəqəsinə, ümumi təbəqəyə bunun aidiyyəti yoxdur. Amma biri indi “Bentley” markalı avtomobil gətirirsə, sabah təyyarə alıb gətirəcəksə, onun ƏDV-sinin qaytarılması sual doğurur. Ona görə də bunlar təbii suallardı və təkimlləşmələr yəqin ki gedəcək. Amma daha çox təkmilləşmə ondan ibarətdir ki, əhalimiz, xüsusilə nisbətən daha aşağı əməkhaqqı alan insanlar bundan daha çox yararlansınlar. Yəni varlılar deyil, bu sistemdən orta və kasıb təbəqə istifadə etsin”.

Qeyd edək ki, nağdsız ödənişlər üzrə ƏDV məbləğinin 15 %-i, nağd ödənişlər üzrə 10 %-i qaytarılır.

Mənbə: report.az