Blog Full

Mühasibat uçotunda maliyyə aktivlərinin dəyərinin düzgün qiymətləndirilməsi müəssisənin maliyyə vəziyyətinin real şəkildə əks etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Maliyyə aktivlərinin dəyəri bazar şərtlərinə, risk səviyyəsinə və digər xarici amillərə görə dəyişə bilər. Buna görə də uçot sistemində bu dəyişiklikləri əks etdirən düzəlişlərin edilməsi zəruridir. Bu çərçivədə 235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı mühüm funksiyaya malik olub, müəssisənin sair qısamüddətli maliyyə aktivlərində baş verən dəyər itkilərini uçotda düzgün əks etdirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin uçotu

“Sair qısamüddətli maliyyə aktivləri” adətən müəssisənin likvidliyi yüksək olan, lakin əsasən sərmayə məqsədli olmayan və ya spesifik kateqoriyalara (nağd pul, ticarət debitor borcları və s.) daxil edilməyən aktivlərini əhatə edir. Bu aktivlərə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• qısa müddətli istiqrazlar və qiymətli kağızlar,
• maliyyə institutlarında yerləşdirilmiş depozitlər,
• qiyməti dəyişkən olan və tez likvidləşdirilə bilən digər alətlər.

Mühasibat uçotu subyektlərində belə aktivlərin uçotu AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları ”-na  uyğun olaraq mühasibat uçotu subyektləri üçün hesablar planının  23-cü maddəsinə aid olan hesablar üzrə aparılır. Qaydalarda “mühasibat uçotu subyektləri” anlayışı:

• kredit təşkilatları istisna olmaqla, kommersiya təşkilatlarını;
• hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxsləri;
• publik hüquqi şəxsləri əhatə edir.

Publik hüquqi şəxslər sırasından AR Mərkəzi Bankı və illik maliyyə hesabatlarını İctimai Sektor üçün Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartları əsasında tərtib edən publik hüquqi şəxslər istisna təşkil edir.

“Sair qısamüddətli maliyyə aktivləri”-nə aid olan hesablar

Hesablar Planının 23-cü maddəsinə  235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı ilə yanaşı aşağıdakı hesablar da aiddir:

• 231 saylı “Satış məqsədi ilə saxlanılan qısamüddətli investisiyalar” hesabı;
• 232 saylı “Ödənişə qədər saxlanılan qısamüddətli investisiyalar” hesabı;
• 233 saylı “Verilmiş qısamüddətli borclar” hesabı;
• 234 saylı “Digər qısamüddətli investisiyalar” hesabı;

Bu hesablar, əhatə etdikləri qısamüddətli maliyyə aktivləri ilə bağlı ümumiləşdirilmiş məlumatları özündə əks etdirir.

Maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalması səbəbləri

Mühasibat uçotu subyektlərində maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına bir sıra səbəblər təsir edə bilər:

• bazar qiymətlərinin dəyişməsi – sərmayə aktivlərinin bazar dəyəri azala bilər;
• emitentin maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi – istiqraz və ya digər maliyyə alətini buraxan qurumun müflisləşməsi;
• faiz dərəcələrinin dəyişməsi – bu, xüsusilə sabit gəlirli maliyyə alətlərinin qiymətinə təsir göstərir;
• valyuta riskləri – əgər aktivlər xarici valyutada ifadə olunubsa;
• hesabat prinsiplərinin dəyişməsi – mühasibat standartlarına uyğun yenidən qiymətləndirmə zərurəti.

Dəyərin azalması mövcud olduqda, bu dəyişiklikləri uçota almaq üçün düzəlişlər həyata keçirilməlidir ki, bu zaman 235 saylı (qısamüddətli aktivlər üçün) yaxud 184 saylı (uzunmüddətli aktivlər üçün) hesablardan istifadə edilir.

235 saylı hesabın məzmunu və funksiyası

235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı, passiv xarakterli hesab olub, əsasən 245 saylı “Digər qısamüddətli maliyyə aktivləri” hesabı üzrə aparılan əməliyyatlara düzəliş etmək məqsədilə istifadə olunur. Həmçinin satış məqsədi ilə saxlanılan qısamüddətli investisiyaların satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclər mühasibat uçotunda əks etdirildikdə onların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər (mövcud olduqda) üçün də bu hesab tətbiq edilir.

Əsas funksiyası:

• maliyyə aktivlərində baş verən dəyər itkilərinin qeydiyyatını aparmaq;
• hesabatlarda maliyyə vəziyyətini daha real şəkildə əks etdirmək;
• mümkün risklərin və zərərlərin maliyyə hesabatlarında öncədən ehtiyatlanmasını təmin etmək.

Bu hesab üzrə əməliyyatlar yalnız dəyər itkisi və ya sonradan bərpa edilməsi hallarında istifadə olunur.

235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı üzrə tənzimləmələr

Bu hesab üzrə mühasibat uçotu subyektləri tənzimləmələr yuxarıda qeyd edilən qaydaların 23-cu bölməsinin aşağıdakı bəndləri əsasında aparılır:

• satış məqsədi ilə saxlanılan qısamüddətli investisiyaların dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər qaydaların 25.5-ci bəndi, satılması və ya əvəzsiz verilməsi ilə bağlı xərclərlə bağlı düzəlişlər – 25.6-cı bəndi;
• digər qısamüddətli investisiyaların ədalətli dəyərində azalma olduqda 25.20-ci bənd, aktivin ədalətli dəyərindəki artım – 25.23-cü bənd;
• digər qısamüddətli investisiyaların əvvəllər ədalətli dəyərində yaranmış dəyişikliklər – 25.24 və 25.25-ci bəndlər.

235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesabı üzrə tənzimləmələr zamanı beynəlxalq uçot standartlarının tələbləri nəzərə alınmalıdır:

• MHBS 9 (IFRS 9) – “Maliyyə alətləri”: Maliyyə aktivlərinin ilkin və sonrakı qiymətləndirilməsi, ehtiyatların yaradılması və dəyər azalmalarının müəyyən edilməsi qaydalarını müəyyən edir.
• MHBS 13 (IFRS 13)– “Ədalətli dəyərin ölçülməsi”: Maliyyə alətlərinin bazar dəyərinin müəyyən olunması metodikasını təqdim edir.

Beynəlxalq standartlar və yerli qanunvericilik aktları əsasında müəssisələr maliyyə aktivlərinin dəyər dəyişmələrini tanıyaraq lazımi düzəlişləri 235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesaba aid edirlər. Belə yanaşma  investorlara və digər maraqlı tərəflərə müəssisənin risklərini və real maliyyə vəziyyətini anlamaqda əhəmiyyətli dərəcədə yardımçı olur.

Müxabirləşmə nümunəsi

Müəssisə 234-cü hesabda 40000 manat maliyyə investisiyası uçota alıb. May ayının əvvəlində ondan 20000 manatı satış məqsədi ilə saxlanılan qısamüddətli investisiyalar hesabına keçirilib. Ay ərazində bu maliyyə investisiyasının dəyərinin 19000 manat olduğu müəyyən edilib. Eyni qaydada digər qısamüddətli investisiyaların ədalətli dəyərində azalma müşahidə edilib. Mayın sonlarında 231 saylı  hesaba köçürülmüş investisiyanın satışı (19400 manata) baş tutub. Avqust ayında digər qısa müddətli aktivlərin ədalətli dəyəri 22000 manat kimi qiymətləndirilib.

Qeyd: Nümunədə sadəlik üçün debitorlardan hesaba pulun daxil olması, gəlir və xərclərin mənfəətlə bağlanması üzrə müxabirləşmələr əks etdirilməyib.

Beləliklə, deyə bilərik ki, 235 saylı “Sair qısamüddətli maliyyə aktivlərinin dəyərinin azalmasına görə düzəlişlər” hesab uçot sistemində maliyyə aktivlərinin real dəyərini əks etdirmək üçün vacib bir vasitədir. Bu hesab vasitəsilə müəssisə, baş verən dəyər dəyişmələrini düzgün şəkildə qeydə alaraq, maliyyə hesabatlarının şəffaflığını və etibarlılığını təmin edir.

Məzuniyyət hüququ 46 təqvim günü olan xüsusi xidmətləri olan işçilərin siyahısında dəyişiklik ediləcək.

Bu məsələ Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin dekabrın 3-də keçirilən onlayn iclasında müzakirə olunan Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsində öz əksini tapıb.

Mövcud qanunvericiliyə görə, 1941-1945-ci illər müharibəsi zamanı döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş, habelə hərbi xidmətdə olmuş, lakin döyüş əməliyyatlarında iştirak etməmiş hərbi qulluqçulara 46 təqvim günündən az olmayaraq məzuniyyət verilir.

Layihədə sözügedən müddəanın qanunvericilikdən çıxarılması təklif edilir.

Mənbə: banker.az

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Kollegiyasının 11 dekabr 2025-ci il tarixli Qərarı ilə 2026-cı il üçün iş vaxtı norması və istehsalat təqvimi təsdiq edilib

Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının qərarı

11 dekabr  2025-ci il

№ 3-17/3-5-31/2025 

2026-cı il üçün iş vaxtı normasının və istehsalat təqviminin

təsdiq edilməsi haqqında

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 89-cu və 96-cı maddələrinə əsasən tam iş vaxtı normasının müəyyən edilməsi və iş vaxtının cəmlənmiş uçotunun və digər iş rejimlərinin tətbiqində istifadə məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Kollegiyası

qərara alır:

1. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsinin 4-cü, 5-ci və 6-cı hissələrinin, eləcə də iş və istirahət vaxtı ilə bağlı digər maddələrinin tələblərini və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “2026-cı il üçün Novruz, Ramazan və Qurban bayramları günlərinin müəyyən edilməsi haqqında” 2025-ci il  2 dekabr tarixli 362 nömrəli  Qərarını nəzərə alaraq “2026-cı il üçün iş vaxtının norması” və “2026-cı ilin istehsalat təqvimi” təsdiq edilsin (əlavə olunur).
2. İctimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinə (F.Talıbova) tapşırılsın ki, qərar qəbul edildiyi gündən “2026-cı il üçün iş vaxtının norması”nın və “2026-cı ilin istehsalat təqvimi”nin Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin rəsmi internet səhifəsində yerləşdirilməsini təmin etsin.
3. Qərarın icrasına nəzarət nazir müavini R.Mustafayevə həvalə edilsin.

          Kollegiyanın sədri                                                                      Anar Əliyev

                                                                            Azərbaycan Respublikası Əmək və

                                                                            Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi

                                                                            Kollegiyasının 2025-ci il 11 dekabr               

                                                                            tarixli 3-17/3-5-31/2025 nömrəli qərarı ilə

                                                                            təsdiq  edilmişdir.

 

                                                                                       1 nömrəli əlavə

      

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “2026-cı il üçün Novruz, Ramazan və Qurban bayramları günlərinin müəyyən edilməsi haqqında” 2025-ci il 2 dekabr tarixli 362 nömrəli Qərarına əsasən 2026-cı ildə aşağıdakı günlər iş günü hesab edilmir:

1, 2 yanvar – Yeni il bayramı;

20 Yanvar – Ümumxalq hüzn günü;

8  Mart – Qadınlar günü;

20, 21, 22, 23, 24  mart – Novruz bayramı;

20, 21 mart – Ramazan bayramı;

9  May – Faşizm üzərində qələbə günü;

27, 28 may – Qurban bayramı;

28 May – Müstəqillik Günü;

15 İyun – Azərbaycan xalqının milli qurtuluş günü;

26 İyun – Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələri  günü;

8 Noyabr – Zəfər Günü;                                                 

9  Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Dövlət bayrağı günü;

31 Dekabr – Dünya azərbaycanlılarının  həmrəyliyi günü.

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsinin 5-ci və 6-cı hissələrinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “2026-cı il üçün Novruz, Ramazan və Qurban bayramları günlərinin müəyyən edilməsi haqqında” 2025-ci il 2 dekabr tarixli 362 nömrəli Qərarına əsasən 2026-cı ildə həftələrarası istirahət günlərinin iş günləri hesab olunmayan bayram günləri və Qurban, Ramazan bayramlarının iş günü hesab olunmayan başqa bayram günləri ilə üst-üstə düşməsi ilə əlaqədar olaraq beşgünlük iş həftəsində 9, 25, 26, 27 və 30 mart, 11, 29 may, 10 noyabr tarixləri, altıgünlük iş həftəsində 25, 26 mart, 29 may və 10 noyabr tarixləri istirahət günləridir.

2026-cı ilin fevral ayı 28 təqvim günündən, il isə 365 təqvim günündən ibarətdir.

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 105-ci maddəsinin 5-ci və 6-cı hissələrinə əsasən həftələrarası istirahət günləri və iş günü hesab olunmayan bayram günləri üst-üstə düşərsə, həmin istirahət günü bilavasitə bayram günündən sonrakı iş gününə keçirilir. Qurban və Ramazan bayramları iş günü hesab olunmayan başqa bayram günləri ilə üst-üstə düşdükdə növbəti iş günü istirahət günü hesab edilir.

2026-cı ildə beşgünlük iş həftəsində 241 iş günü (onlardan 5-ı bayramqabağı, 1-i Ümumxalq hüzn günü qabağı günlərdir), iş günü hesab edilməyən 107 istirahət günü (onlardan 5-i iş günü hesab edilməyən bayram günləri ilə, 3-ü Qurban və Ramazan bayramlarının iş günü hesab olunmayan başqa bayram günləri ilə üst-üstə düşməsinə görə müəyyən edilən), iş günü hesab edilməyən 19 bayram (onlardan 3-ü üst-üstə düşən)   və 1 Ümumxalq hüzn günü vardır (241+107+19-3+1= 365).

 Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 89-cu və 90-cı maddələrinə əsasən Azərbaycan Respublikasında gündəlik normal iş vaxtının müddəti 8 saatdan artıq ola bilməz və bir qayda olaraq, iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsi müəyyən edilir. Gündəlik normal iş vaxtına uyğun olan həftəlik normal iş vaxtının müddəti isə 40 saatdan artıq ola bilməz.

2026-cı ilin iş vaxtı norması 40 saatlıq beşgünlük iş həftəsi üzrə 8 saatlıq iş günü hesabından müəyyən edilir və bu zaman Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 108-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə müvafiq olaraq iş günü hesab edilməyən bayramqabağı, səsvermə, habelə Ümumxalq hüzn günü qabağı iş günlərində həftəlik iş günlərinin müddəti bir saat qısaldılır.

Qanunvericiliyə uyğun olaraq 2026-cı il üçün 40 saatlıq iş həftəsində iş vaxtının illik norması 1922 saat təşkil edir (235×8+6×7=1922 saat).

İstehsalın, işin, xidmətin və əmək şəraitinin xarakterindən asılı olaraq tətbiq edilən bir istirahət günü olan altıgünlük iş həftəsi və müəyyən qeydiyyat (uçot) dövrü üçün növbə cədvəlləri beşgünlük iş həftəsinin həmin dövr üzrə iş vaxtı normasına riayət edilməklə tərtib olunur. Əmək Məcəlləsinin 90-cı və 108-ci maddələrinə əsasən altıgünlük iş həftəsi tətbiq edilərkən həftəlik norma 40 saat olduqda gündəlik iş vaxtının müddəti 7 saatdan və bilavasitə səhərisi gün istirahət günü olan iş gününün müddəti isə 6 saatdan çox ola bilməz. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 91-ci, 92-ci və 93-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, qalan iş yerlərində səsvermə, bu Məcəllənin 105-ci maddəsində göstərilən iş günü hesab edilməyən bayram günləri və Ümumxalq hüzn günü qabağı iş gününün müddəti həftəlik iş günlərinin sayından asılı olmayaraq bir saat qısaldılır. Altıgünlük iş həftəsi olan iş yerlərində 40 saatlıq iş həftəsində çalışan işçilər üçün 2026-cı ildə beşgünlük iş həftəsi üzrə hesablanmış 1922 saatlıq illik iş vaxtı norması tətbiq edilməlidir.

İş vaxtının qeydiyyatı (uçotu) dövründə və ya təqvim ili ərzində iş vaxtı saatları iş vaxtı normasına uyğun gəlirsə, ayrı-ayrı aylarda iş vaxtının normal iş vaxtından az və ya çox işlənilməsi halları altıgünlük iş həftəsi cədvəlinə yenidən baxılması üçün əsas ola bilməz.

İş vaxtının illik normasına görə altıgünlük iş həftəsi cədvəlinə il ərzində düzəliş edilməsi ilə bağlı konkret məsələlər istehsalat və digər yerli şərait nəzərə alınmaqla bilavasitə kollektiv müqavilədə nəzərdə tutulmaqla həll olunur.

Qeydiyyat (uçot) dövründə iş vaxtının müddəti qanunvericiliklə müəyyən olunmuş iş saatlarının sayından çox olmamaq şərti ilə iş vaxtının cəmlənmiş uçotu tətbiq edilə bilər. Bu halda qeydiyyat (uçot) dövrü bir ildən artıq, gündəlik işin (növbənin) müddəti isə 12 saatdan çox ola bilməz.

Nazir: Anar Əliyev

Mənbə: sosial.gov.az