Blog Full

“Müəssisələr öz maliyyə və vergi uçotunu mühasiblərə etibar edirlər. Bu məsuliyyətli işin öhdəsindən gəlmək üçün onlar bütün bacarıqlarını sərf edirlər. Ancaq bəzən vergilərin hesablanmasında müəyyən yanlışlıqlara yol verirlər”. Naxçıvan Muxtar Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Səyyar vergi yoxlamaları şöbəsinin əməkdaşı İsmayıl Bağırov vergilərin hesablanmasında yol verilən yanlışlıqlardan danışarkən belə deyib. Onun sözlərinə görə, kassa metodu ilə çalışan vergi ödəyicilərində gəlir və xərclərin hesablanmasında müəyyən istisnalar mövcuddur.  bunları bilmədikdə hesablamalarda yanlışlıqlara yola verirlər: “Biz adət etmişik ki, kassa metodunda vəsait vergi ödəyicisinin bank hesabına daxil olduqda, bu, vergi ödəyicisinin gəliri, bank hesabından çıxdıqda isə onun xərci hesab olunur. Amma icarə gəlirləri və borc öhdəlikləri ilə bağlı kassa metodunun ümumi qanunauyğunluğu ilə ziddiyyət təşkil edən məqamlar var. Tutaq ki, A şirkəti istifadə etdiyi ofisi 2024-cü ilin noyabrında 10 ay müddətinə icarəyə götürüb. Onun ümumi icarə haqqı 20.000 manatdır. Şirkət həmin məbləği qabaqcadan 2024-cü ilin noyabr ayında tam şəkildə əmlak sahibinə ödəyib. Qaydaya görə, həmin əməliyyat göstərilən tarixdə kassa metodu ilə işləyən vergi ödəyicisinin xərci kimi nəzərə alınmalıdır. Ancaq bu qayda icarə gəlirlərinə aid deyil. Göstərdiyimiz nümunədə aylıq icarə haqqı 2.000 manatdır. 2024-cü il üçün 4.000 manat (noyabr və dekabr ayları üçün) xərc olacaq. Qalan 16.000 manat məbləğ isə 2025-ci ildəki xərclərə aid ediləcək. Bu halda mühasiblər ancaq 2024-cü ilə düşən hissəni həmin ildə xərc kimi nəzərə ala bilərlər. Qalan 16.000 manatlıq hissə isə 2025-ci ildəki xərclərdə nəzərə alınacaq”.

İ.Bağırov əlavə edib ki, mühasiblərin ən çox səhvə yol verdiyi məqamlardan biri də Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsi ilə bağlıdır. Mühasiblər hesab edirlər ki, vəsait şirkətin hesabına daxil olduqda vergi hesablanıb ödənilməlidir. Ancaq 166-cı maddə bir çox məqamlara aydınlıq gətirir. Burada əsas məqam odur ki, ancaq vəsaitin daxil olması deyil, əvəzləşmələr, bağışlanmalar da vergi tutulan əməliyyat kimi tanınır:

“Vergi Məcəlləsinin 166.1.2-ci maddəsinə əsasən, qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt vergi tutulan əməliyyatın vaxtı hesab olunur. Fərz edək ki, A vergi ödəyicisi qarşı tərəfə 100.000 manatlıq mal təqdim edib. Qarşı tərəf olan B vergi ödəyicisi 130.000 min manatlıq malı A vergi ödəyicisinə verib. Bunlar qarşılıqlı surətdə həmin malları əvəzləşdirərsə, A vergi ödəyicisi yalnız 30.000 manatı ödəməli olacaq. Bu halda A vergi ödəyicisinin bank hesabına heç bir vəsait daxil olmur. Ancaq onun vergi öhdəliyi yaranır. Buna baxmayaraq, qarşılıqlı surətdə malların əvəzləşdirilməsi olduğu üçün mühasiblərin diqqətindən kənarda qalır”.

Belə halların ƏDV ödənişləri ilə yoxlanılaraq üzə çıxarıldığını deyən İ.Bağırov həmin məqamlarda da vergilərin hesablanmalı olduğunu vurğulayıb: “Vergi Məcəlləsinin 166.1.2-ci maddəsinə əsasən, vəsaitin bank hesabına daxil olmasına gərək yoxdur. Əvəzsiz təqdimetmə zamanı da ƏDV tutulan əməliyyatın vaxtı hesab olunur. Fərz edək ki, müəssisə 2024-cü ilin mart ayında öz işçisinə əvəzsiz olaraq hədiyyə edib. Burada ƏDV tutulan əməliyyatın vaxtı 2024-cü ilin mart ayı olacaq. Həmin tarixdə vergini ödəməlidir. Burada da bank hesabına heç bir vəsait daxilolmasından söhbət getmir. Bu səbəbdən vergi ödəyiciləri hesab edirlər ki, bu əməliyyata görə vergi ödəməməlidirlər. Ancaq bu da yanlış yanaşmadır”.

İ.Bağırov bu halların kameral vergi yoxlamaları zamanı deyil, səyyar vergi yoxlaması zamanı üzə çıxarıldığını vurğulayıb. Belə hallardan biri kimi vergi ödəyicisinin qarşı tərəfə möhlət verməsini göstərib: “Bəzən elə hallar olur ki, vergi ödəyiciləri vəsaitin ödənilməsi üçün qarşı tərəfə möhlət verə bilirlər. Tutaq ki, yanvar ayında imzalanan alqı-satqı müqaviləsində alınan mallara görə ödənişin may ayında köçürülməsi nəzərdə tutulub. Lakin may ayında qarşı tərəf ödəmək qabiliyyətində olmadığını deyir və əlavə möhlət istəyir. Vergi ödəyicisi bu halda ona sentyabr ayınadək möhlət verə bilər. Lakin may ayında artıq ƏDV-ni hesablayıb dövlət büdcəsinə ödəməlidir”.

Mənbə: vergiler.az

Bank hesablaşma hesabları üzrə uçotun əsasları

Bank əməliyyatları müasir dövrdə təşkilatlar üçün gündəlik fəaliyyətin ayrılmaz bir parçası olmuşdur. Peşəmizlə bağlı tez-tez bank hesablaşma hesabına mədaxil, bank hesablaşma hesabından məxaric, müxtəlif yerli və xarici ödənişləri, eləcə də bunlarla əlaqədar olan konvertasiya (nağdsız valyuta mübadiləsi), məzənnə fərqi əməliyyatları, əməkhaqqı köçürmələri və s. həyata keçirməli oluruq. Müəssisəyə məxsus pulların, qiymətli kağızların, digər bu kimi sənədlərin saxlanması üçün bank hesabları böyük əhəmiyyət kəsb edir. Texnologiyanın inkişafı, nəzarət prosesinin təkmilləşdirilməsi nəticəsində vergi ödəyiciləri özlərinə məxsus pul vəsaitlərini kassada deyil, bank hesabında saxlamağa üstünlük verirlər.

Bank hesabları üzrə əməliyyatların (mədaxil yaxud məxaric) uçotu üçün 223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” adlı aktiv hesabdan istifadə edilir. Bu hesab mühasibat uçotunun hesablar planının 22 saylı “Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri” maddəsi üzrə açılan hesabdan biridir. Mühasibat uçotu subyektlərində hesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”  əsasında  tənzimlənir. 22-ci maddə üzrə aşağıdakı hesablar açıla bilər (Qaydalar/ 24.1).

223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” üzrə uçotun tənzimlənməsi

Bu hesabda mühasibat uçotu subyektinin bank hesablaşma hesablarında milli, xarici valyutada olan pul vəsaitlərinin mövcudluğu, hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Bank hesablaşma hesablarına pul vəsaitlərinin daxilolması Qaydaların 24.13-cü, məxarici 24.14.-cü bəndi əsasında tənzimlənir.

Mühasibat uçotu subyektinin tələblərə əsasən açılan digər bank hesablaşma hesablarına pul vəsaitləri daxil olduqda həmin qaydaların 24.15.-ci, məxaric edildikdə həmin qaydaların 24.16.-cı bəndi tətbiq edilir.

Mühasibat uçotu subyektinin malik olduğu pul vəsaitləri, onların ekvivalentləri üzrə müsbət yaxud mənfi məzənnə fərqinin 223 №-li “Bank hesablaşma hesabları” üzrə tənzimlənməsi həmin qaydaların 24.19-cu bəndinə uyğun həyata keçirilir.

Bank hesabına daxilolma ilə bağlı nümunələr  

Nümunə 1: Kassadan bank hesablaşma hesabına mədaxil edildikdə

“A” MMC bank hesablaşma hesabının möhkəmləndirilməsi məqsədilə kassadan 70000 manatlıq vəsaiti müəssisənin bank hesablaşma hesabına köçürmüşdür.

Nümunə 2:  Nizamnamə kapitalı ödənildikdə

Hüquqi şəxsi təsis etmək qərarına gələn Əliyev Aydın lazımi qurumlara müraciət edərək “A” MMC-nin dövlət qeydiyyatına alınması prosesini tamamlamışdır. 45000 manat təyin olunmuş nizamnamə kapitalı qısa müddətdən sonra ödənilmişdir.

Nümunə 3:  Bank hesablaşma hesabına debitor borcun daxil olması

“A” MMC ofis avadanlıqlarının satışı fəaliyyətini həyata keçirir. ƏDV ödəyicisi olan cəmiyyət anbarındakı 6500 manatlıq malları 8400 manata satmışdır. Malların ödənişi qəbul edilmişdir.

Nümunə 4: Bankdan götürülmüş kreditin bank hesabına daxil edilməsi

“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pulunun yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Bankdan 80000 manatlıq kredit götürməklə pulla bağlı problem həll olunmuşdur. İllik faiz dərəcəsi 17%.

Nümunə 5:  Avans məbləğin bank hesablaşma hesabına daxilolması

“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pulunun yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Məsələni həll etmək üçün daimi müştərisi olan “B” MMC-dən malları təqdim edənədək həmin malların ödənişinin bir qismini avans formasında almışdır. Avans məbləği 20000 manatdır.

Nümunə 6: Müsbət məzənnə fərqinin bank hesabında uçota alınması    

“A” MMC 25 may tarixində 2500 dollar alaraq bankdakı hesablaşma hesabına mədaxil etmişdir. Mədaxil olunan pul bankdakı dollar hesabında saxlanılır. 14 iyun tarixində dolların 900 manatlıq hissəsi satılır.

Alış tarixinə 1 $ = 1.70 ₼

Satış tarixinə 1 $ = 1.73 ₼

Alış tarixinə 2500 dolları manatla ifadə edərək uçota almaq lazımdır.

Görürük ki, dolların məzənnəsi qalxıb. Bu o deməkdir ki, alış tarixinə olan məbləğlə satış tarixinə olan məbləğ arasındakı fərq qədər gəlir əldə edib.

1 $ = 1.70 ₼  →  900 × 1.70 = 1530

1 $ = 1.73 ₼  →  900 × 1.73 = 1557

Müsbət məzənnə fərqi  →  1557 – 1530 = 27

Bank hesablaşma hesabı ilə bağlı daha ətraflı məlumat almaq üçün buraya keçid ala bilərsiniz.

Bank hesablaşma hesabı nədir?

Bank hesablaşma hesabları hüquqi yaxud sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər tərəfindən bankda açılır və nağdsız əməliyyatların aparılması üçün istifadə olunur. Bank hesabları üzrə aşağıdakı əməliyyatlar aparıla bilər:

• vergilərin, sosial sığorta haqlarının, cərimə və maliyyə sanksiyalarının ödənilməsi;
• icarə haqqı ödənişləri, ofis avadanlıqlarının ödənilməsi;
• işçilərə əməkhaqqının verilməsi;
• kontragentlərlə hesablaşmalar və sair.

Mühasibat uçotu subyektlərinin bütün biznes maliyyə axınları bank hesablaşma hesabından keçir. Ona müxtəlif bank xidmətlərini qoşmaq olar, məsələn;

• əməkhaqqı layihəsi – işçilərin əməkhaqqının bank kartları vasitəsi ilə ödənişi, yaxud;
• hesabın biznes-kart qusulması – sahibkar istənilən vaxt və istənilən yerdə hesabdakı pulla ödəniş edə bilir.

Bank hesablaşma hesabları üzrə uçotun əsasları

Mühasibat uçotu subyektlərində bank hesabları üzrə əməliyyatların uçotu 223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” adlı aktiv hesabda aparılır. Hesab hüquqi və sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərin kredit təşkilatlarında açılmış hesablaşma hesablarında pul vəsaitlərinin mövcudluğu və hərəkəti haqqında məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. Pul vəsaitlərinin daxil olması hesabın debeti, məxarici isə krediti üzrə aparılır.

Pul vəsaitləri üzrə uçot hesablarının açılması, həmin hesablarda mühasibat yazılışları 7 saylı “Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat” adlı MUBS-un (IAS7) tələblərinə cavab verməlidir. Pul vəsaitlərinə kassada olan nağd pul və tələbli bank hesablarında olan vəsaitlər daxildir.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə mühasibat uçotu subyektlərində hesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” əsasında  tənzimlənir. Bu hesab mühasibat uçotunun hesablar planının  22 saylı “Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri maddəsi üzrə açılan hesabdan biridir. Hesablar Planının 22-ci maddəsi üzrə açılan hesablar, habelə  223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” üzrə tənzimləmələr, hesaba daxilolmaların mühasibat yazılışları barədə buradan oxumaq olar.

Aşağıda pul vəsaitlərinin bank hesablaşma hesabından məxarici zamanı müxabirləşmə nümunələri verilib.

223 saylı “Bank hesablaşma hesabı” üzrə məxariclə bağlı nümunələr  

Nümunə 1: Bank hesablaşma hesabından kassaya mədaxili

“A” MMC kassa hesabının möhkəmləndirilməsi məqsədilə bankdakı hesablaşma hesabından 30000 manatlıq vəsaiti müəssisənin kassasına köçürmüşdür.

Nümunə 2:  Kreditor borcların bank hesabı vasitəsi ilə ödənişi

“A” MMC iyun ayında “B” MMC-dən 10500 manatlıq mal almışdır. Borcun 40%-i ödənildi. Qalan hissəsi növbəti aylarda ödəniləcək.

Nümunə 3: Bank kreditinin ödənişi

“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pul vəsaitlərinin yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Bankdan 80000 manatlıq kredit götürməklə pul problem həll olunmuşdur. İllik faiz dərəcəsi 17%. Kredit borcu 12 ay ərzində ödənilmişdir.

Hesabat dövrünün sonunda gələcək hesabat dövrünün xərcləri maliyyə xərclərinə bağlanır.

Nümunə 4: Bank hesablaşma hesabına avans məbləğlərin köçürülməsi

“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pul vəsaitlərinin yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Məsələni həll etmək üçün daimi müştərisi olan “B” MMC-dən malları təqdim edənədək həmin malların ödənişinin bir qismini avans formasında almışdır. Avans məbləği 20000 manatdır. Avansı ödəyən  “B” MMC-nin uçotuna baxaq.

Nümunə 5: Mənfi məzənnə fərqi yarandıqda    

“A” MMC 25 may tarixində 2500 dollar alaraq bankdakı hesablaşma hesabına mədaxil etmişdir. Mədaxil olunan pul bankdakı dollar hesabında saxlanılır. 14 iyun tarixində dolların 900 manatlıq hissəsi satılır.

Alış tarixinə  1 $ = 1.70 ₼

Satış tarixinə 1 $ = 1.68 ₼

Alış tarixinə 2500 dolları manatla ifadə edərək uçota almaq lazımdır.

Görürük ki, dolların məzənnəsi aşağı düşüb. Bu o deməkdir ki, alış tarixinə olan məbləğlə satış tarixinə olan məbləğ arasındakı fərq qədər zərər əldə edib.

1 $ = 1.70 ₼  →  900 × 1.70 = 1530

1 $ = 1.72 ₼  →  900 × 1.68 = 1512

Mənfi məzənnə fərqi  →  1530 – 1512 = 18

Nümunə 6: Təhtəlhesab şəxslərə bank hesablaşma hesabları vasitəsi ilə ödənişlər   

“A” MMC öz işçisini xidməti tapşırığı yerinə yetirməsi üçün ezamiyyətə göndərməyi qərara almışdır. Hesablanmış 250 manat məbləğ işçinin kart hesabına köçürülmüşdür.

Nümunə 7: Dividendlərin bank hesabından ödənişi    

“A” MMC-nin təsisçiləri hesabat ilinin sonunda Dividend götürülməsi ilə bağlı qərar qəbul etmişdir. Qərara əsasən təsisçilərə 26000 manat Dividend ödənilib.

Nümunə 8:  İcarə haqlarının ödənişi

“A” MMC malları saxlamaq məqsədilə fiziki şəxsdən anbar icarəyə götürmüşdür. Aylıq icarə haqqı 500 manat olaraq razılaşdırılmışdır.

Bank hesablaşma hesabı ilə bağlı daha ətraflı məlumat almaq üçün  buraya keçid  ala bilərsiniz.