Blog Full

Sair uzunmüddətli aktivlər üzrə uçot hesabları               

Tərkibi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”  ilə müəyyən edilmiş mühasibat uçotu subyektləri üçün Hesablar Planının 1-ci bölməsi uzunmüddətli aktivlər üzrə uçot hesablarını özündə əks etdirir. Bu bölmənin 19-cu maddəsi bu bölmənin digər maddələrində qeydə alınmayan sair uzunmüddətli aktivlərin uçotu üçün nəzərdə tutulub. Bu maddə aşağıdakı hesabları əhatə edir:

• “Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri” – 191 saylı hesab;
• “Verilmiş uzunmüddətli avanslar” – 192 saylı hesab;
• “Digər uzunmüddətli aktivlər” – 193 saylı hesab.

Aktiv hesab olan 192 saylı “Verilmiş uzunmüddətli avanslar” hesabında mühasibat uçotu subyektinin fəaliyyəti ilə əlaqədar alınacaq əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərə görə əvvəlcədən ödənilmiş vəsaitlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Belə aktivlər verilmiş qısamüddətli avanslar kimi təsnifləşdirildikdə, uçot qeydləri qeyd olunan qaydaların 20.7-ci bəndinə əsasən nizamlanır.

Verilmiş qısamüddətli avanslar kimi təsnifləşdirilmədən verilmiş uzunmüddətli avanslara görə əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlər əldə edildikdə uçot qeydləri həmin Qaydaların 20.8-ci bəndi ilə tənzimlənir.

Aşağıda verilmiş uzunmüddətli avanslar ilə bağlı müxabirləşmə nümunələri verilib.

Bankdan, kassadan avans ödənildikdə

Nümunə 1: “A” MMC mal almaq üçün yeni bir şirkətlə müqavilə bağlamışdır. Müqaviləyə əsasən “A” müəssisəsi malları təhvil almadan öncə ödənişin 50%-ni həyata keçirməlidir. 35000 manat dəyərində mallar ödənişdən 15 ay sonra təhvil alınmışdr.

Mallar alındığı zaman verilmiş avans nəzərə alınır:

Verilmiş  avanslara görə qeyri-maddi aktiv əldə edildikdə

Nümunə 2:   Müəssisə proqram təminatı əldə etmək üçün qarşı şirkətə 6000 manat ödəniş etmişdir. Ödəniş edildikdən 15 ay sonra proqram təminatının quraşdırılması həyata keçirilmişdir.

Proqram təminatı təhvil alındıqdan sonra verilmiş avans nəzərə alınır:

İcarə üzrə avans ödənildikə

Nümunə 3: “A” MMC satış fəaliyyətini davam etdirmək məqsədilə “B” MMC-dən aylıq icarə haqqı 800 AZN razılaşdırılmaqla obyekt icarəyə götürmüşdür. Obyektin sahibi icarə haqqının 50%-ni öncədən tələb etmişdir. Digər yarısı isə 18 ay sonra ödənilməlidir.

Ay sonu icarəyə görə kreditor borcu yarandıqda verilmiş avans nəzərə alınır:

Verilmiş uzunmüddətli avans qaytarıldıqda

Nümunə 4: Müəssisə malların alınması üçün yeni bir şirkətlə müqavilə bağlamışdır. Müqaviləyə əsasən “A” müəssisəsi malları təhvil almadan öncə ödənişin 50%-ni həyata keçirməlidir. Müqavilədə razılaşdırılmış qiymət 48000 manatdır.

Lakin qarşı tərəf malların təqdim edilməsi müddətini uzatdığı üçün verilmiş avansın geri qaytarılması tələb edilmişdir.

Bir müddət əvvəl fəaliyyətimi dayandırdığım üçün VÖEN-i bağlatdırmışam. Onu yenidən necə aktivləşdirə bilərəm? 

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, fiziki şəxs fəaliyyətini aktivləşdirmək üçün vergi orqanına müvafiq qaydada tərtib olunmuş “Vergi ödəyicisinin, onun filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) fəaliyyətinin və digər vergi tutulan əməliyyatlarının bərpası haqqında Arayış”ı və ya “Fiziki şəxsin fəaliyyətinin bərpası” arayışını təqdim etməlidir.

Gücləndirilmiş elektron imza (o cümlədən Asan İmza) olduqda Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsi portalı üzərindən qeyd olunan əməliyyatı elektron qaydada yerinə yetirə bilərsiniz. Bu barədə daha ətraflı Dövlət Vergi Xidmətinin internet səhifəsinin “Xidmətlər” bölməsinin “Elektron xidmətlər” altbölməsindəki “Fiziki şəxsin fəaliyyətinin onlayn bərpası” elektron xidməti üzrə istifadəçi təlimatı vasitəsilə tanış ola bilərsiniz.

Fiziki şəxsin fəaliyyətinin onlayn bərpası: https://www.taxes.gov.az/az/page/elektron-xidmetler

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycanda dövlət istiqrazları üzrə orta ödəmə müddəti (OÖM) göstəricisi 1,47 ilə qədər azalıb.

Bu barədə Maliyyə Nazirliyinə istinadən xəbər verilir.

Məlumata görə, dövlət borcunun və maliyyə öhdəliklərinin idarə olunması sahəsində həyata keçirilən məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində borc portfelinin strukturunda risklərin azaldılması, borc dayanıqlığının gücləndirilməsi və uzunmüddətli sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə olunub. Bu il bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində dövlət istiqrazlarının dövriyyə müddəti artırılıb. Eyni zamanda, dövlət büdcəsi vəsaitlərinin daha səmərəli idarə olunması məqsədilə vahid xəzinə hesabında olan milli valyuta vəsaitlərinin yerli banklarda depozitə yerləşdirilməsi mexanizminin tətbiqi büdcəyə əlavə gəlir gətirən effektiv alətə çevrilib.

Son illər investorların tələbatının əsasən qısamüddətli (3 ilə qədər) dövlət istiqrazlarında cəmlənməsi nəticəsində bu il yanvarın 1-nə dövriyyədə olan dövlət istiqrazları portfelinin 91,4 %-i 1–3 illik, 8,6 %-i isə 5–7 illik istiqrazlardan ibarət olub. Bu vəziyyət dövlət istiqrazları üzrə OÖM göstəricisinin 1,47 ilə qədər azalmasına və ortamüddətli dövrdə dövlət istiqrazları üzrə əsas borc ödənişlərinin qısa müddətdə təmərküzləşməsi səbəbindən yeni maliyyələşdirmə risklərinin artmasına gətirib çıxarıb.

Bu risklərin azaldılması məqsədilə həyata keçirilmiş tədbirlər çərçivəsində 1–3 illik dövlət istiqrazlarının bir qismi 7–10 illik dövlət istiqrazları ilə əvəzləşdirilib. Nəticədə, oktyabrın 1-nə dövlət istiqrazları portfelində 1–3 illik dövlət istiqrazların payı 60,6 %-ə endirilib, 5–10 illik dövlət istiqrazlarının payı isə 39,4 %-ə yüksəlib. Bununla da, dövlət borcunun idarə edilməsinə dair orta və uzunmüddətli Strategiyanın 2022–2025-ci illər üzrə yenilənmiş məqsədlərinə uyğun şəkildə 9 ay ərzində dövlət istiqrazları üzrə OÖM 2024-cü ilin sonuna nisbətən 2,4 dəfə artaraq 3,52 ilə çatdırılıb.

Mənbə: vergiler.az

Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri

Mühasibat uçotu baxımından gəlirin tanınması dövründən asılı olaraq, onların əldə edilməsi xərcləri cari və gələcək hesabat dövrlərini xərcləri kimi təsnifatlaşdırıla bilər.

Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri dedikdə cari hesabat dövründə çəkilsə də, gələcək dövrün gəlirlərinin əldə olunması üçün çəkilən xərclər başa düşülür. Belə xərclərə aşağıdakılar nümunə göstərilə bilər:

• sığorta polisinin alınması məqsədi ilə qabaqcadan ödənilmiş məbləğlər;
• sonradan ödəniləcək icarə məbləğləri;
• xidməti istifadə üçün dövri nəşrlərə, elmi, texniki, sorğu-məlumat və digər ədəbiyyatlara abunə xərcləri;
• əvvəlcədən ödənilmiş telefon və digər rabitə xidmətləri;
• bank kreditləri üzrə faiz ödənişləri;
• malların reklam çəkilən xərclər və sair.

AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”-na əsasən gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri hesablar planının 19-cu (“Sair uzunmüddətli aktivlər”) və 24-cü (“Sair qısamüddətli aktivlər”) maddələrinin uyğun hesabları üzrə aparılır.

Uzunmüddətli gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri üzrə uçot

Yuxarıda qeyd edilən Qaydaların 20.1 bəndinə görə “Sair uzunmüddətli aktivlər” maddəsinə aşağıdakı hesablar aiddir:

• “Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri” (hesab 191);
• “Verilmiş uzunmüddətli avanslar” (hesab 192);
• “Digər uzunmüddətli aktivlər” (hesab 193).

Uzunmüddətli gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri ” hesabında

Mühasibat uçotu subyektinin gələcək hesabat dövrlərində tanınacaq uzunmüddətli xərclərinin hərəkəti üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar 191 saylı “Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri” aktiv aktiv hesabda əks etdirilir. Hesab üzrə subhesabların açılması, müxabirləşmələr yuxarıda qeyd edilən Qaydaların  20.3 – 20.5 maddələri əsasında aparılır tənzimlənir.

Gələcək hesabat dövrlərində tanınacaq xərclərin əldə edilməsinə uyğun mühasibat yazılışı haqqında bəhs olunan qaydaların 20.4.2-ci bəndilə nizamlanır.

Gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri növbəti hesabat dövründə xərc kimi tanınacağı təqdirdə uyğun mühasibat yazılışı haqqında bəhs olunan qaydalardakı 20.4.3-cü bəndə əsaslanılaraq nizamlanır.

Torpaq, tikili və avadanlıqlar maliyyə icarəsi ilə əldə edildikdə

Nümunə 1: “A” MMC 250000 manat dəyərindəki  əsas vəsaitin maliyyə icarəsi ilə əlaqədar olaraq “E” MMC ilə müqavilə imzalamışdır. Müqavilənin müddəti 2 ildir. Razılığa əsasən “A” MMC Əsas vəsait üzrə borcu illərə mütənasib bölməklə ödəməlidir. 2-ci ilin sonunda əsas vəsaitə görə 162500 manat əsas məbləğ, 87500 manat faiz məbləği tam ödənilməlidir.

İkinci il üçün proses aşağıdakı şəkildə tənzimlənir:

Müştəriyə internetdən istifadə ilə bağlı xidmət göstərildikdə    

Nümunə 4: “A” MMC internet xidmət provayderidir, yəni hüquqi və fiziki şəxslərin internet xidmətlərindən istifadəsini təmin edən müəssisədir. Həmin şirkətin abonentlərindən biri internet xidmətlərindən istifadə edə bilmək üçün  abunə olaraq 2 illik abunə haqqını öncədən ödəyərək ümumilikdə 600 manat ödəmişdir.

Birinci il üçün proses aşağıdakı şəkildə tənzimlənir:

İkinci il üçün proses aşağıdakı şəkildə tənzimlənir:

Bu məqalədə hesablar planının  191 saylı hesabı üzrə uzunmüddətli bank kreditləri ilə bağlı gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri üzrə uçot nümunələri öz əksini tapıb.

Uzunmüddətli bank kreditləri ilə bağlı gələcək hesabat dövrlərinin xərcləri üzrə uçot nümunələri burada öz əksini tapıb.