Blog Full

Effektiv biznes mühiti sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişafı üçün mühüm təməldir. İnnovasiyaları dəstəkləyən mühiti təşviq etməklə bizneslərin böyüməsini və iqtisadiyyatın inkişafında rolunun artmasını təmin etmək olar. Əlverişli strategiyalar, güclü infrastruktur və şəffaf tənzimləmə vasitəsilə formalaşdırılmış biznes mühiti şirkətlərə uğur qazanmaq, qlobal sərmayələri cəlb etmək və müasir çağırışlara uyğunlaşmaq imkanı verir. Belə biznes mühitinin yaradılması və dəstəklənməsi sahibkarlar və bütövlükdə cəmiyyət üçün vacibdir. Çünki bu mühit bizneslərə öz potensiallarını tam şəkildə reallaşdırmağa və iqtisadiyyatın ümumi rifahına töhfə verməyə imkan yaradır. Bu mühiti qurmaq üçün isə biznes ehtiyaclarını anlamaq, təhlillər aparmaq və uyğun islahatlar həyata keçirmək zəruridir. Elə bunun üçün də ölkəmizin vergi orqanları tərəfindən biznes subyektlərinin fəaliyyətinə dəstək məqsədilə bir çox tədbirlər həyata keçirilir. Onlar arasında biznesə başlamağın, onu davam etdirməyin və növbəti prosedurların asan, innovativ və əlverişli formada həyata keçirilməsi üçün müasir xidmətlərin istifadəyə verilməsi mühüm yer tutur. Xüsusi vurğulanmalıdır ki, Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən 70-dən çox elektron xidmət göstərilir.

Əlverişli strategiyalar, güclü infrastruktur və şəffaf tənzimləmə vasitəsilə
formalaşdırılmış biznes mühiti şirkətlərə uğur qazanmaq, qlobal sərmayələri
cəlb etmək və müasir çağırışlara uyğunlaşmaq imkanı verir

Biznes mühitini təkmilləşdirən innovativ xidmətlər

Bu xidmətlər arasında ilk növbədə biznesin qeydiyyatı prosedurunu vurğulamaq yerinə düşər. Fiziki və hüquqi şəxslərin elektron qaydada vergi uçotuna alınması ilk elektronlaşdırılan xidmətlərdəndir. Vergi ödəyiciləri üçün elektron qeydiyyat həm fiziki şəxslər, həm biznes, həm də dövlət üçün geniş imkanlar yaradır. Prosesi müasirləşdirir, vergi inzibatçılığının ümumi səmərəliliyi və effektivliyini artırır. Elektron qeydiyyat vergi ödəyicilərinə istənilən vaxt qeydiyyatdan keçməyə, vergi ödəyicisinin məlumatlarını dərhal emal etməyə imkan verir. Vergi orqanları üçün elektron qeydiyyat kağız formalara, məlumatların əllə daxil edilməsinə, təqdim edilməsinə və fiziki qeydlərin saxlanmasına ehtiyacı aradan qaldırır. Bu, kağız əsaslı qeydiyyatların aparılması ilə bağlı inzibati xərcləri də azaldır.

Müasir qeydiyyat üsulu səhvlərin aradan qaldırılmasına da əhəmiyyətli təsir edir. Məlumatlar sistem tərəfindən avtomatik daxil edildiyi üçün səhvlərin düzəlişinə və əlavə prosedurlara sərf edilən vaxt itkisi aradan qalxır. Ümumiyyətlə, elektron sistemlər kağız əsaslı sistemlərlə müqayisədə həssas məlumatları idarə etmək üçün daha təhlükəsiz yollar təklif edir. Bunlara şifrələmə, ikifaktorlu autentifikasiya kimi tədbirlər daxildir. Bu qeydiyyat prosesi itirilmiş sənədlər və ya dəyişdirilmiş formalar kimi kağız sistemlərində baş verə biləcək saxtakarlıq riskini azaldır. Rəqəmsal qeydləri izləmək daha asandır və saxtakarlıq daha asan müəyyən edilir. Çünki onlayn vergi sistemləri şəxsi və maliyyə məlumatlarının icazəsiz girişdə təhlükəsiz olmasını təmin etmək üçün şifrələnmiş bağlantılardan istifadə edir. Elektron qeydiyyat sistemləri vergi ödəyicilərinə öz məlumatlarını yeniləmək, vergi hesabatlarına baxmaq və qeydiyyatın gedişatını izləmək imkanı verir. Bu üstünlük vergi orqanına etimadı artırır və şəffaflığı təmin edir. Vergi ödəyiciləri elektron kabinet və digər elektron kommunikasiya kanalları vasitəsilə vergi orqanları ilə birbaşa əlaqə saxlaya bilirlər ki, bu da vergi məsələlərinin daha sürətli həllini təmin etməklə vətəndaş məmnuniyyətini artırır.

Fiziki və hüquqi şəxslərin elektron qaydada vergi uçotuna alınması
ilk elektronlaşdırılan xidmətlərdəndir

Vergi orqanları tərəfindən tətbiq edilən elektron xidmətlər biznesin bütün fəaliyyət zəncirini əhatə edir. Bu ekosistemə ƏDV məqsədləri üçün onlayn qeydiyyat, vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin onlayn qeydiyyatı, fiziki və hüquqi şəxslərin uçot məlumatlarının onlayn dəyişdirilməsi, fiziki və hüquqi şəxslərin fəaliyyətinin onlayn dayandırılması, fiziki və hüquqi şəxslərin fəaliyyətinin onlayn bərpası, kommersiya hüquqi şəxsin adının unikallığının yoxlanılması, kommersiya qurumlarının dövlət reyestri məlumatlarının verilməsi və s. daxildir. Səmərəli vergi xidmətlərinin istifadəyə verilməsi vergi ödəyicilərinin öz vergi öhdəliklərini səmərəli, şəffaf və minimal yüklə yerinə yetirmələrini təmin edir. Vergi orqanları tərəfindən göstərilən xidmətlərin müasirləşdirilməsi özəl sektorun inkişafına müsbət təsir edir.

Vergi orqanları tərəfindən tətbiq edilən elektron xidmətlər
biznesin bütün fəaliyyət zəncirini əhatə edir

İnnovativ vergi xidmətləri və dövlət-özəl tərəfdaşlığı

Vergi inzibatçılığı sahəsində səmərəli dövlət-özəl tərəfdaşlığı vergi xidmətlərinin göstərilməsini optimallaşdırır, innovasiyaları təşviq edir və vergi ödəyicilərinin ehtiyaclarına uyğun mühit formalaşdırır. Vergi orqanları bulud hesablamaları və kibertəhlükəsizlik sahəsində özəl sektorun təcrübəsindən yararlanmaqla vergi ödəyicilərinin məlumatlarının idarə edilməsi və böyük həcmdə əməliyyatların dəstəklənməsi üçün təhlükəsiz rəqəmsal infrastruktur yaradırlar. Vergi xidmətləri sahəsində dövlət və özəl sektorlar arasında əməkdaşlıq həm vergi ödəyiciləri, həm də hökumətlər üçün qarşılıqlı faydalı vəziyyət yaradır. Vergi ödəyiciləri müasir, səmərəli və rahat vergi xidmətlərindən bəhrələnir, vergi orqanları isə vergilərin toplanması və qanuna riayət olunmasını təkmilləşdirmək üçün özəl sektorun innovasiyaları, texnologiyaları və təcrübəsindən istifadə edə bilirlər. Bu tərəfdaşlıq iqtisadi artıma təkan verir, vergi ödəyicilərinin məmnunluğunu artırır və vergi inzibatçılığının səmərəliliyini təmin edir.

Mənbə: vergiler.az

Royalti nədir?

İngiliscə “royalty” anlayışı “kral” yaxud “dövlət” sözündən götürülüb. Tarixən royalti qazma, mədən işləri görən sahibkarlar tərəfindən dövlətə, krallığa verilən ödəniş olub. Hazırda royalti müxtəlif sahələrində istifadə olunur: icarə haqqı, müəllif hüquqları, patentlər, təbii sərvətlərdən istifadə, mülkiyyət üçün payın ödənilməsi və s. Vergi Məcəlləsinin 124-cü maddəsinə uyğun olaraq royaltidən ödəmə mənbəyində vergi tutulur.

Royaltinin tərifi Vergi Məcəlləsinin 13.2.23-cü maddəsində verilib:

AR VM, maddə 13.2.23:

Royalti – ədəbiyyat, incəsənət, yaxud elm əsərləri, proqram təminatı, kinematoqrafik filmlər və digər qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunması, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə, istənilən patentə, ticarət markasına, dizayn, yaxud modelə, plana, məxfi düstura, yaxud prosesə, sənaye, kommersiya, yaxud elmi təcrübəyə aid olan informasiyaya, sənaye, kommersiya və ya elmi avadanlıqdan istifadə, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə mükafat şəklində alınan ödənişlərdir.

Hazırda bu anlayışdan daha çox françayzinq münasibətlərində istifadə edilir. Françayzinq (əsasını fransız sözü franchir (azad etmək) təşkil edir) bazarın subyektləri arasında formalaşan müqavilə münasibətləri növüdür. Françayzinq, sahibkarın fərqli bir brend altında və digərləri tərəfindən qurulmuş biznes proseslərə uyğun öz biznesinin təşkili üsuludur.  Bunun üçün o (françayzi), digər tərəfə (françayzer):

• haqq (biznesə girmək üçün birdəfəlik ödəniş) və;
• royalti (dövriyyə və ya marja üzrə faiz şəklində dövri ödənişlər) ödəyir.

Dövri ödənişlər şəklində ödənilən royaltidən ödəmə mənbəyində vergi tutulur.

Royalti necə alınır?

Royaltiyə aid nümunələrə baxaq:

1. İş adamı müəyyən brend altında restoran açmaq istəyir. O, böyük bir şəbəkənin brendindən istifadə hüququ üçün müqavilə bağlayır, işi öyrənir, bazara daxil olur və sonra mütəmadi olaraq royalti ödəyərək restoranı özü inkişaf etdirir.
2. Musiqi həvəskarı sevdiyi mahnıya qulaq asır. Kompozisiyanın Rəsmi resursda hər oxunuşu üçün müəllif hüququnun sahibi royalti alır.

Royalti ödənişləri, adətən, özündə uzunmüddətli və dövrü ödənişləri ehtiva edir. Beynəlxalq təcrübədə royalti ödənişlərinin üç formasına rast gəlmək olar. Bu formalar aşağıdakı şəkildə verilib:

Təcrübədə ən geniş yayılmış forma royaltinin faizlər formasında alınmasıdır. Qarışıq məbləğ ödənişin müəyyən faiz dərəcəsində, lakin hansısa məbləğdən aşağı olmamasını nəzərdə tutur.

Royaltidən ödəmə mənbəyində vergi necə tutulur?

Royaltidən Vergi Məcəlləsinin 124.1 maddəsinə uyğun olaraq 14 faiz dərəcə ilə tutulur. Verginin ödəmə mənbəyi rezidentin yaxud qeyri-rezidentin AR-dakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi (yaxud onun adından ödənilən) royalti gəliridir. Həmin gəlir royaltidən ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunması üçün VM-in 13.2.16-cı maddəsinə uyğun Azərbaycan mənbəyindən əldə edilməlidir.

Royalti gəliri AR ərazisində saxlanılan yaxud istifadədə olan əmlaka görə alınarsa, VM-nin 13.2.16.10-cu maddəsinə əsasən Azərbaycan mənbəyindən gəlir sayılır.

Araşdırmaçı jurnalist qəzetlə müqavilə bağlayır. Müqaviləyə əsasən onun “Elm və texnikanın inkişaf tarixi” adlı iri həcmli yazısı ardıcıl olaraq bir neçə nömrədə paylaşılacaq. Müqaviləyə əsasən redaksiya yazara 3500 manat birdəfəlik royalti ödəməyi üzərinə götürür. Royaltidən ödəmə mənbəyində vergi (3500*14%=490 manat)tutulduqdan sonra 3010 manat jurnalistin bank hesabına köçürülür.

Vergi Məcəlləsinin 33.4-cü maddəsinə əsasən “royaltidən gəliri olan fiziki şəxslər, yaxud Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda gəlir əldə edən rezident fiziki şəxslər ərizəni gəlir əldə etmək hüququ yarandığı gündən gec olmayaraq vergi orqanına verməlidirlər.”

Nəzərə almaq lazımdır ki:

• royalti gəliri fiziki şəxslərin qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə əldə etdiyi gəliri sayılır;
• əgər həmin fiziki şəxsdən ödəmə mənbəyində 14%-lik vergi tutulubsa, eləcə də fiziki şəxs onu ödəyibsə o gəlirdən yenidən vergi tutula bilməz;
• fiziki şəxslərlə yanaşı, hüquqi şəxslərin də gəlirləri (məsələn, françayzinqdə) royalti ola bilər;
• rezident müəssisəyə, yaxud qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyinə respublika ərazisində ödənilən royaltidən ödəmə mənbəyində vergi tutulmur, onlar vergini müvafiq vergi növünə uyğun dərəcələrlə ödəyirlər.

Royaltiyə görə vergidən azadolma

Hal-hazırda Məcəllədə royaltiyə görə vergidən bir halda azadolma nəzərdə tutulub. 2018-ci il yanvarın 1-dən 6 il müddətinə müəyyən edilmiş azadolma Azərbaycan Respublikasında keçirilən Formula yarışları ilə bağlıdır. Bu vergi güzəşti qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunmasına, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi ilə bağlanılmış müqavilə əsasında, onun tərəfindən qeyri-rezident hüquqi şəxsə ödənilən royalti gəlirlərinə aiddir (VM, maddə 106.1.28).

Royalti kimi tanınan əməliyyatların əhatəsi genişdir. Belə əməliyyatlardan əldə edilən gəlirlərdən vergitutma, o cümlədən royaltidən ödəmə mənbəyində vergi tutulmasına nümunələrlə buradan da tanış ola bilərsiniz.

Ödənişsiz məzuniyyətin dayandırılması zərurəti yaranarsa, işəgötürən və işçi onun vaxtından əvvəl ləğvi barədə razılığa gələ bilərlər. Amma işəgötürən, səbəbindən asılı olmayaraq, işçinin razılığı olmadan bunu birtərəfli qaydada edə bilməz. Məzuniyyətin ləğvi qaydaları burada verilib.

İşəgötürənin təşəbbüsü ilə ödənişsiz məzuniyyət əmrinin ləğvinə razılıq

(doldurma nümunəsi)

İşçinin təşəbbüsü ilə ödənişsiz məzuniyyət əmrinin ləğvi üçün ərizə

(doldurma nümunəsi)

Ödənişsiz məzuniyyətin ləğvi haqqında əmr nümunəsi

Faylı yükləyin