Blog Full

Təhsil məzuniyyəti

Əmək qanunvericiliyi eyni vaxtda işləyən və təhsil alan işçilər üçün əlavə təminatlar müəyyən edir. Təhsil məzuniyyətləri belə təminatlardandır. Təhsil alan işçilərə həm ödənişli, həm də ödənişsiz məzuniyyətlər verilə bilər.

Ödənişli təhsil məzuniyyətinin tənzimlənməsi Əmək Məcəlləsinin 123-124-cü maddələri əsasında aparılır. Məzuniyyət işçilərə aşağıdakı hallarda təyin olunur:

• müvafiq tədris mövsümü sessiyalarında tədris-təlimdə iştirak etmək, laboratoriya işlərini yerinə yetirmək, imtahanları vermək üçün;
• dövlət imtahanları dövründə;
• diplom layihəsinin hazırlanması və müdafiəsi zamanı.

Bu məzuniyyətin verilməsi üçün əsas, bir qayda olaraq, təhsil müəssisəsindən alınan xüsusi arayışdır. Təhsil məzuniyyəti həmin arayışda qeyd edilən vaxtda verilməlidir, onun başqa vaxta keçirilməsi yolverilməzdir. Məzuniyyətin müddəti əmək müqaviləsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, Əmək Məcəlləsi 124-cü maddədə nəzərdə tutulmuş vaxtdan artıq ola bilməz.

Məzuniyyət ərizəsi

Təhsil məzuniyyəti haqqında əmr işçinin ərizəsi və təhsil aldığı müəssisədən verilən arayış əsasında rəsmiləşdirilir. Məzuniyyət üçün ərizənin vahid forması yoxdur, buna görə işçi onu istənilən formada və ya müəssisənin daxili qaydalarına uyğun yazmaq hüququna malikdir.  Əsas odur ki,ərizədə aşağıdakı məlumatlar:

• müəssisənin adı;
• ərizənin ünvanlandığı şəxs (müəssisə rəhbərinin tam adı və vəzifəsi);
• ərizəni yazan şəxs (işçinin tam adı və vəzifəsi);
• məzuniyyətin növü, müddəti;
• işçinin təhsil aldığı müəssisəsinin adı;
• işçinin tam adı və imzası;
• ərizənin tarixi qeyd edilsin.

Müəssisə və təşkilatlarda müəyyən edilmiş qaydalardan asılı olaraq təhsil məzuniyyəti üçün ərizə kadrlar şöbəsinə şəxsən və ya  elektron informasiya sistemi vasitəsilə təqdim edilə bilər.

Ödənişli təhsil məzuniyyət üçün ərizə formasını yüklə

Ödənişsiz təhsil məzuniyyət üçün ərizə formasını yüklə

Təhsil məzuniyyəti əmri

Müəssisənin  rəhbəri ərizə və ona əlavə edilmiş arayışa əsasən məzuniyyətin verilməsi haqqında müvafiq əmr verməlidir. Əmr əsasında müəssisənin mühasibatlıq şöbəsi məzuniyyət dövrü üçün orta əməkhaqqını hesablayır və kadrlar şöbəsi isə işçinin məzuniyyəti barədə məlumatları məzuniyyət cədvəlinə daxil edir.

 Əmrdə aşağıdakı məlumatlar qeyd olunur:

• təşkilatın adı;
• əmrin nömrəsi və onun hazırlanma tarixi;
• işçinin adı, atasının adı və soyadı;
• işlədiyi struktur bölmə, habelə tutduğu vəzifə;
• verilən məzuniyyətin növü, müddəti;
• məzuniyyətin başlanğıc və bitmə tarixi;
• məzuniyyət müddəti bitdikdən sonra işçinin işə başlamalı olduğu tarix;
• işəgötürənin səlahiyyətli nümayəndəsinin imzası;
• işçinin imzası.

Təhsil məzuniyyəti əmri (sərəncam, qərar) məzuniyyətin başlamasına azı 5 gün qalmış verilir və uyğun məzuniyyət məbləği ən azı 3 gün qalmış ödənilir . Əmr bir nüsxədə tərtib edilir və müəssisə rəhbərinin imzası ilə təsdiqlənir. İşçi əmrlə tanış olur və onu imzalayır. Təhsil məzuniyyəti üçün əmrlərin saxlanma müddəti ən azı 5 ildir .

Ödənişli təhsil məzuniyyət üçün əmr formasını yüklə

Ödənişsiz təhsil məzuniyyət üçün əmr formasını yüklə

Ölkəmizdə özəl sektorun, xüsusilə də kiçik və orta sahibkarlığın iqtisadi artım və məşğulluğun başlıca mənbəyinə çevrilməsi üçün işgüzar mühitin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırılması sosial-iqtisadi inkişafın vacib istiqamətlərindən biridir. İşgüzar mühitin təkmilləşməsi üçün səmərəli biznes qaydalarının olması əsas amillərdəndir. Bunun üçün də Azərbaycanda biznesə başlamaq üçün prosedurlar mütəmadi olaraq təkmilləşdirilir. Bu proses isə öz növbəsində aktiv vergi ödəyicilərinin sayının artması ilə nəticələnir.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin açıqldığı rəqəmlərə əsasən, 2024-cü il noyabr ayının 1-nə respublika üzrə uçotda olan 1.583.592 vergi ödəyicisinin 87,1 faizi fiziki şəxslər, 12,9 faizi hüquqi şəxslər və digər təşkilatlar olub. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə vergi ödəyicilərinin sayı 5,6 faiz, o cümlədən fiziki şəxslərin sayı 5,4 faiz, hüquqi şəxslərin sayı isə 7,3 faiz artıb. 2024-cü il noyabr ayının 1-nə aktiv kommersiya qurumlarının sayı əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 10,8 faiz artıb.

Biznesin qeydiyyatının sadələşdirilməsi və təkmilləşdirilməsini əhatə edən
islahatlar 2008-ci ildən etibarən başlayıb

Azərbaycanda biznesin qeydiyyatının sadələşdirilməsi və təkmilləşdirilməsini əhatə edən islahatlar 2008-ci ildən etibarən başlayıb və görülmüş işlər nəticəsində ölkəmiz dünyada biznesə başlama indikatoru üzrə ilk onluğa daxil edilib. “Bir prosedurla qeydiyyat” layihəsi isə Korporativ Qeydiyyatçılar Forumunun İcraiyyə Komitəsi tərəfindən 2021-ci ilin mart ayında “Təqdir” kateqoriyasında mükafata layiq görülüb. Dünya üzrə kommersiya qeydiyyatçılarının 60-a yaxın qurumunu özündə birləşdirən Korporativ Qeydiyyatçılar Forumunun “Təqdir” kateqoriyasında mükafat ölkəmizin rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə qeydiyyat prosedurlarının asanlaşdırılması istiqamətində fəaliyyətinin mühüm nailiyyətlərindən biridir.

Biznes mühitində rəqəmsallaşma artır

Biznes mühitinin təkmilləşdirilməsi üçün əsas amillərdən biri rəqəmsallaşmanın olmasıdır. Dünya Bankı Qrupunun “Əlverişli biznes mühiti” layihəsinin “Biznesə daxilolma” indikatoru ilə bağlı müvafiq sahələrdə təkmilləşdirmələrin həyata keçirilməsinə dair 2022-2023-cü illər üzrə Yol Xəritəsi çərçivəsində biznesin rəqəmsal xidmətlərlə təmin edilməsi işləri davam etdirilib. Bu xüsusda, biznesin təsis edilməsi və əməliyyatların başlanılması üçün onlayn xidmətlərin istifadəyə verilməsi, şirkətlər barədə məlumatların onlayn mövcudluğu və kommersiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı prosesləri, o cümlədən kommersiya hüquqi şəxslərin elektron dövlət qeydiyyatı sahəsində aparılmış islahatlar ilə bağlı məlumatlandırma təmin edilib.

Biznesin qeydiyyatının təkmilləşdirilməsi sahəsində bir sıra yeniliklər üzərində iş aparılır

Onu da vurğulamaq yerinə düşər ki, biznesin qeydiyyatının təkmilləşdirilməsi sahəsində bir sıra yeniliklər üzərində iş aparılır. Nəzərdə tutulan addımlara qeydiyyata qədər və qeydiyyatdan sonrakı prosesdə iştirak edən dövlət orqanlarının məlumat bazalarının əlaqələndirilməsinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi daxildir. Benefisiar mülkiyyətçinin reyestrinin aparılması ilə bağlı texniki imkanın və kommersiya hüquqi şəxslərə dair qeydə alınmış məlumatlardakı sonrakı dəyişikliyin (təsisçi dəyişikliyi) proaktiv olaraq qeydiyyat orqanı tərəfindən qeydiyyata alınması imkanının yaradılması da gündəmdədir.

Özəl sektorun inkişafı üçün yeni imkanlar

Rəqəmsal xidmətlər biznes mühiti üçün əhəmiyyətli resursdur və bütövlükdə özəl sektorun inkişafını təmin edir. Bu, həm də qlobal çağırışların həllində vacib məqamdır.

Hazırda biznes iki böyük transformasiyadan keçir. Bunlardan birincisi rəqəmsal transformasiya, digəri isə davamlılıq transformasiyasıdır. Rəqəmsallaşma biznesin daha səmərəli və gəlirli olması ilə yanaşı, onun istehlakçı ehtiyaclarına və dəyişən bazar şərtlərinə uyğunlaşmasını da çevik hala gətirir. Rəqəmsallaşma iqtisadi artımı, rəqabət qabiliyyətini və davamlılığı təşviq edərək, əlverişli biznes mühitinə birbaşa töhfə verir. Rəqəmsal infrastrukturun dəstəklənməsi, rəqəmsal savadlılığın təşviq edilməsi və innovasiya ekosistemlərinin inkişafı ümumi biznes mühitini daha da gücləndirərək, onu sahibkarlar, investorlar üçün daha davamlı, dinamik və cəlbedici hala gətirir.

Rəqəmsallaşma əlverişli biznes mühitinə birbaşa töhfə verir

Rəqəmsal texnologiyalarla səciyyələnən biznes mühiti gələcək çağırışları idarə etmək, yeni imkanlardan yararlanmaq və dayanıqlı qlobal iqtisadiyyata töhfə vermək üçün daha yaxşı mövqeyə malik olur. Bu, həm də ölkəyə investisiya axınına töhfələr verir. Biznes mühitinin davamlı gələcəyi yeni texnologiyalara bağlıdır ki, ölkəmiz də bu sahədə fəal mövqe nümayiş etdirərək, biznes subyektləri üçün elektron yeniliklərin tətbiqini diqqətdə saxlayır.

Mənbə: vergiler.az

Nazirlər Kabinetinin 20 noyabr 2024-cü il tarixli qərarı ilə “Elektron alış aktının formasının, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 7 iyul tarixli 243 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilib.

Belə ki, “Qaydaların 2.1-ci bəndinə əsasən, vergi ödəyicisi İnternet Vergi İdarəsinə daxil olaraq elektron alış aktını hazırlayır. Bu akt, vergi orqanında qeydiyyatda olmayan fiziki şəxsin adına qeydiyyatda olan mobil nömrəyə SMS vasitəsilə göndərilir və müəyyən olunmuş qaydada təsdiqlənir. Son mərhələdə isə akt gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiqlənir.”

“Elektron alış aktının formasının, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 7 iyul tarixli 243 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi barədə

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “Elektron alış aktının formasının, tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydaları”nın təsdiq edilməsi haqqında” 2020-ci il 7 iyul tarixli 243 nömrəli Qərarında (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020, № 7, maddə 973 (Cild I) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1. 1 nömrəli əlavə – “Elektron alış aktı”nın forması yeni redaksiyada verilsin (əlavə olunur).

2. 2 nömrəli əlavə – “Elektron alış aktının tətbiqi, uçotu və istifadəsi Qaydaları” üzrə:

2.1. 2.1-ci bəndin ikinci cümləsində “və” sözü “, vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxsin öz adına qeydiyyatda olan mobil nömrəyə göndərilən SMS vasitəsilə müəyyən edilmiş qaydada təsdiq edildikdən sonra” sözləri ilə əvəz edilsin;

2.2. 2.2.5-ci yarımbənddən “seriyası, nömrəsi və” sözləri çıxarılsın;

2.3. aşağıdakı məzmunda 2.2.7-1-ci və 2.2.7-2-ci yarımbəndlər əlavə edilsin:

“2.2.7-1. malın kodu;

2.2.7-2. əmtəənin qlobal identifikasiya nömrəsi (GTIN) (olduğu halda);”;

2.4. 2.2.11-ci yarımbəndə “malın” sözündən sonra “cəmi” sözü əlavə edilsin;

2.5. aşağıdakı məzmunda 2.2.12-1-ci və 2.2.12-2-ci yarımbəndlər əlavə edilsin:

“2.2.12-1. cəmi;

2.2.12-2. ödəmə mənbəyində tutulan verginin məbləği;”;

2.6. 2.3.4-cü yarımbəndə “alış aktının” (birinci halda) sözlərindən sonra “tarixi” sözü əlavə edilsin və həmin yarımbənddən “seriyası, nömrəsi və” sözləri çıxarılsın;

2.7. aşağıdakı məzmunda 2.3.6-1-ci və 2.3.6-2-ci yarımbəndlər əlavə edilsin:

“2.3.6-1. “Malın kodu” sütununda – malın kodu;

2.3.6-2. “Əmtəənin qlobal identifikasiya nömrəsi (GTIN) (olduğu halda)” sütununda – Qlobal standart (GS1) tərəfindən yaradılan, üzərində ştrix kodları və rəqəmləri əks etdirən, hər bir məhsul vahidini identifikasiya edən və məhsulun növündən asılı olaraq dəyişən unikal məhsul nömrəsi (olduğu halda);”;

2.8. 2.3.10-cu yarımbənddə “Məbləği” sözü “Cəmi məbləği” sözləri ilə əvəz edilsin;

2.9. 2.3.12-ci yarımbənddə “Yekun” sözü “Cəmi” sözü ilə əvəz edilsin və həmin yarımbəndə “Məbləği” sözündən əvvəl “Cəmi” sözü əlavə edilsin;

2.10. aşağıdakı məzmunda 2.3.12-1-ci yarımbənd əlavə edilsin:

“2.3.12-1. “Ödəmə mənbəyində tutulan verginin məbləği” sətrində – Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 150.1.14-cü maddəsinə əsasən ödəmə mənbəyində tutulan verginin məbləği;”;

2.11. 2.6-cı bənddə “qeydə alındığı” sözləri “vergi ödəyicisi tərəfindən gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiq edildiyi” sözləri ilə əvəz edilsin;

2.12. aşağıdakı məzmunda 3.8-ci bənd əlavə edilsin:

“3.8. Ləğv edilmiş və ya düzəliş edilmiş elektron alış aktı vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən öz adına qeydiyyatda olan mobil nömrəyə göndərilmiş SMS vasitəsilə müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilir.”.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Bakı şəhəri, “ 20 ” “ noyabr ” 2024-cü il

Mənbə: nk.gov.az

Mövzunu sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Təcrübədə bir çox hallarda əmlakların yenidən qiymətləndirilməsi yolu ilə törəmə şirkətlərin yaradılmasının şahidi oluruq. Bu zaman aşağıdakı əməliyyatların reallaşdırılmasına yol verilir:

Vergi ödəyicisi olan Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət (MMC) başqa bir hüquqi şəxsin təsisçisi olaraq yeni MMC yaradır və müəyyən əmlakı yeni yaradılmış cəmiyyətin nizamnaməsinin formalaşmasına pay kimi qoyur. Vacib məqamlardan biri odur ki, pay qoyuluşuna verilmiş əmlak qoyuluşdan əvvəl yenidən qiymətləndirilir. Bu məqamları nümunə üzrərində nəzərdən keçirək.

Misal

“AA” MMC 2023-cü ilin sentyabr ayında yeni “VV” MMC-ni 100% paya malik olmaqla dövlət qeydiyyatına alaraq formalaşdırıb. Yəni, “AA” MMC ana şirkət, “VV” MMC isə törəmə şirkətdir. “VV” MMC-nin nizamnamə kapitalı 200.000 manatdır və ana şirkət bunun özünə məxsus olan əmlak hesabına formalaşdırılmasını qərara alıb. Ana şirkətin balansında 50.000 manatlıq qalıq dəyərə malik əmlakı vardır. Həmin əmlakı yenidən qiymətləndirərək 200.000 manat dəyərində törəmə müəssisənin nizamnamə kapitalının formalaşmasına pay kimi qoyub.

Həmçinin, 2024-cü ilin iyun ayında ana şirkət “VV” MMC-də olan payını digər bir şəxsə 200.000 manata satıb. Bu halda ana şirkət olan “AA” MMC 2023-cü ilin mənfəət vergisi bəyannaməsində gəlir kimi hansı məbləği əks etdirməlidir? 2024-cü ilin mənfəət vergisi bəyannaməsində gəlir yazılmalıdırmı?

Göründüyü kimi, ana şirkətin balansında 50.000 manat olan əmlak 200.000 manat dəyərində qiymətləndirilərək törəmə şirkətin nizamnamə kapitalına qoyuluş edilib. Ana şirkət öz maliyyə və vergi uçotunda iki formada bunu qeydə ala bilər.

Birinci metod kimi, ilkin olaraq, 50.000 manatlıq əmlakı yenidən qiymətləndirib və sonradan pay qoyuluşu kimi uçota almaq olar. Yəni, əmlakın balans dəyərini 200.000 manat və yaranmış (200.000 – 50.000) 150.000 manat məbləği isə kapital ehtiyatlarında yenidənqiymətləndirilmiş kapital kimi uçota almaq lazımdır. Daha sonra 200.000 manatı törəmə müəssisələrə investisiyalar kimi uçota almalıdır.
Nəticə olaraq həm maliyyə uçotu, həm də vergi uçotu baxımından hər hansı bir gəlir yaranmamış olur. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 13.2.12-ci maddəsinə əsasən, gəlir – malların (işlərin və xidmətlərin) təqdim edilməsi ilə bağlı əməliyyatların ümumi dəyəri, habelə satışdankənar gəlir hesab edilir. Vergitutma məqsədləri üçün gəlirin əldəedilmə vaxtı bu Məcəllənin 132-ci və 135-ci maddələri ilə müəyyən olunur. Bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər tərəfindən tikilən binalardan dövlətə yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri ayrıldıqda, dövlətə ayrılan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin təqdim edilməsi üzrə dövriyyələr vergiyə cəlb olunan gəlir hesab edilmir.

Satışdankənar gəlirlər – digər müəssisələrin fəaliyyətində payçı kimi iştirakdan gəlir, müəssisəyə məxsus səhmlər, istiqrazlar və digər qiymətli kağızlardan əldə edilən gəlirlər, habelə mal və xidmət (iş) istehsalı və satışı ilə bilavasitə bağlı olmayan əməliyyatdan götürülən digər gəlirlər, o cümlədən cərimə və zərərin ödənilməsi şəklində alınmış məbləğ, xarici valyuta əməliyyatları üzrə artan məzənnə fərqi, qanunvericiliyə müvafiq iddia müddəti keçmiş kreditor və deponent borc məbləğləridir.

Maddədən də görünür ki, yenidənqiymətləndirmədən yaranmış fərq hər hansı malların, işlərin, xidmətlərin təqdim edilməsinə və ya satışdankənar gəlir anlayışına uyğun gəlmir. Ona görə də 150.000 manat fərq gəlir sayılmır.

İkinci uçot metodu kimi ana şirkət olan “AA” MMC heç bir yenidənqiymətləndirməni öz maliyyə və ya vergi uçotunda qeydə almır. Pay kimi qoyulmuş 50.000 manat əmlak dəyərində öz maliyyə və vergi uçotunda törəmə müəssisələrə pay qoyuluşu kimi qeydə alır. Törəmə müəssisədə pay qoyuluşu və əsas vəsait kimi 200.000 manat uçota alınacaq, sadəcə konsolidasiya vaxtı yaranmış 150.000 manat fərqi həm əsas vəsaitlərdə, həm də pay qoyuluşunda nəzərə almaq lazımdır.

Bu hallarda ikinci metoda üstünlük verilməsi tövsiyə edilir.

Nəticə olaraq: 2023-cü ildə bu əməliyyatda heç bir gəlir anlayışı olmadığına görə, “AA” MMC-də mənfəət bəyannaməsində qeyd edilməyəcək. Ancaq 2024-cü ilin mənfəət bəyannaməsində ana şirkət yuxarıdakı əməliyyatdan gəlir kimi məbləği qeyd edəcək, çünki maya dəyəri 50.000 manat olan payları 200.000 manata satıb. Beləliklə, həm birinci, həm də ikinci variantda uçota alınmasından asılı olmayaraq, “AA” MMC yaranmış 150.000 manat fərqi gəlir kimi mənfəət bəyannaməsində qeyd edəcək.

Mənbə: vergiler.az