Blog Full

Birbank Biznes sahibkarlar üçün biznes proseslərini asanlaşdırmağa davam edir. Belə ki, ölkədə ilk dəfə olaraq sərəncam ödənişlərini mobil tətbiqdən etmək mümkündür. Bu funksionallıq onlara hesablarına daxil olan sərəncamları filiala getmədən, vaxt itirmədən, günün istənilən saatında rahatlıqla və operativ şəkildə ödəmək imkanı yaradır.

Bunun üçün sadəcə Birbank Biznes mobil tətbiqində Sərəncamlar bölməsinə klik edərək sərəncamı seçib ödəniş etmək kifayətdir.

Birbank Biznes mobil tətbiqini yükləmək və sahibkar hesabı açmaq üçün keçid edə bilərsiniz: https://onelink.to/ej5bbu 

Qeyd edək ki, Birbank Biznes-də biznes sahiblərinin mütəmadi istifadə etdiyi bir sıra xidmətlər var:

• Onlayn biznes hesablarının açılması
• Ölkədaxili və beynəlxalq köçürmələrin edilməsi
• Nağdsız valyuta mübadiləsi
• Biznes krediti üzrə müraciətlərin edilməsi
• Cari və kart hesabından QR-nağdlaşdırma
• Mobil POS sifarişi və əməliyyatların qəbulu
• Biznes kartların sifarişi, çatdırılması və onlara mədaxil
• Əməkhaqqı kartlarına mədaxil
• POS əməliyyatlarının onlayn izlənilməsi və çıxarışların əldə olunması
• Kliklə ödə xidməti
• Süni intellekt əsaslı “Çat” sorğu xidməti
• HÖP ödənişləri ( büdcə, kommunal və s.) xidmətinin həyata keçirilməsi
• Sərəncamlara nəzarət və s.

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Vergi Məcəlləsinin 158.1-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi, o cümlədən Vergi Məcəlləsinin 218.1.2-ci maddəsində göstərilən şəxslər (Vergi Məcəlləsinin 16.3-cü maddəsində nəzərdə tutulan hallar istisna edilməklə) ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatlar aparmağı dayandırırsa, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatın ləğv olunmasına dair ərizə verməyə borcludur. Bu halda, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatın ləğv olunması vergi ödəyicisinin vergi tutulan əməliyyatları tam dayandırdığı gün qüvvəyə minir. Vergi Məcəlləsinin 218.4.1-ci maddəsində göstərilən şəxslər ƏDV-nin məqsədləri üçün son qeydiyyatın qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən 3 il keçdikdən sonrakı istənilən vaxt qeydiyyatın ləğv olunmasına dair ərizə verə bilər.

Qanunvericiliyin bu tələbini vergi eksperti İsmayıl Bağırov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 158.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən, vergi ödəyicisi ƏDV qeydiyyatından çıxa bilər, amma burada müəyyən hallar və məhdudiyyətlər var. İlk növbədə, ƏDV qeydiyyatından çıxmaq üçün vergi ödəyicisi vergiyə cəlb olunan əməliyyatlarını dayandırmalıdır. Yəni, vergi ödəyicisi ƏDV ödəyicisi kimi uçota alınıbsa, deməli fəaliyyəti nəticəsində yaranan dövriyyələr də ƏDV-yə cəlb olunacaq. Əgər o, fəaliyyətini müvəqqəti dayandırırsa, artıq bu, fəaliyyəti tam dayandırmaq sayılmır və qeydiyyatın ləğv olunması bu hala şamil olunmur. Deməli, vergi ödəyicisi fəaliyyətini tam dayandırmalıdır ki, vergiyə cəlb olunan əməliyyatları da dayandırsın. Odur ki, ƏDV ödəyicisi vergi ödəyicisi kimi ləğv olunan zaman əməliyyatlar dayandırılmış sayılır və bu zaman qeydiyyatdan çıxmaq üçün ərizə təqdim olunmalıdır.

Mülkiyyətində və ya istifadəsində olan avtonəqliyyat vasitələri ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin və yük daşımalarını (o cümlədən taksi ilə) və yaxud həmin daşımaları müqavilə əsasında digər şəxslər vasitəsilə həyata keçirən şəxslər ƏDV-nin məqsədləri üçün son qeydiyyatın qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən 3 il keçdikdən sonrakı istənilən vaxt qeydiyyatın ləğv olunmasına dair ərizə verə bilər.

Misal 1

Müəssisə qərara alıb ki, 01 iyul 2012-ci ildən fəaliyyətini 4 il müddətinə dayandırsın və bununla bağlı vergi orqanına ərizə təqdim edib. Həmçinin, ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatın ləğvi ilə bağlı ərizə də təqdim edib. Vergi orqanı ərizəni qəbul etməyib. Faktiki olaraq müəssisədə əməliyyatlar dayanıb. Əvvəla, fəaliyyətin dayandırılması müvəqqətidir. İkincisi, vergi orqanı dəqiq bilmir ki, ərizə yazıb fəaliyyətini müvəqqəti dayandırdığını bəyan edən firmanın faktiki fəaliyyəti varmı? Ona görə də bu, qeydiyyatın ləğv olunması üçün əməliyyatların dayandırılması sayılmır. Bu halda firma fəaliyyətinin dayandırılması üçün ərizəni təqdim etməsinə baxmayaraq, ƏDV ödəyicisi kimi uçotda qalacaq.

Misal 2

MMC-nin təsisçiləri 01 avqust 2017-ci ildən müəsssisənin ləğv olunması ilə bağlı qərar qəbul edib, müvafıq sənədləşmələr həyata keçirib və qəzetdə elan verib. Vergi orqanlarının qeydiyyat idarəsində MMC ləğv prosesi aparılan müəssisə kimi qeydiyyata alınaraq bildiriş təqdim olunub. Bu zaman artıq MMC 158.1-ci maddəni əsas götürərək ƏDV qeydiyyatının ləğv olunması barədə ərizə təqdim etməlidir. Ərizədə ləğv tarixi 01 avqust 2017-ci il göstərilməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 158.2-ci maddəsinə əsasən ƏDV qeydiyyatı o halda ləğv edilə bilər ki, vergi ödəyicisinin vergiyə cəlb olunan əməliyyatlarının ümumi məbləği əvvəlki tam 12 təqvim ayı ərzində 100.000 manatdan çox olmasın. Vergi Məcəlləsinin 158.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hallar istisna edilməklə, vergi ödəyicisinin vergiyə cəlb olunan əməliyyatlarının ümumi məbləği əvvəlki tam 12 təqvim ayı ərzində 100.000 manatdan az olduğu halda vergi ödəyicisi ƏDV-nin məqsədləri üçün son qeydiyyatın qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən bir il keçdikdən sonrakı istənilən vaxt qeydiyyatın ləğv olunmasına dair ərizə verə bilər. Bu halda ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatın ləğv olunması vergi orqanına qeydiyyatın ləğv edilməsinə dair ərizənin verildiyi gün qüvvəyə minir.

Vergi orqanı şəxsin ƏDV qeydiyyatının ləğv edilməsi barədə məlumatı bir iş günü ərzində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına (Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi) göndərməlidir.

Misal 3

2022-ci ilin mart ayında vergi ödəyicisi ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınıb. Həmin ilin may ayından 2023-cü ilin may ayınadək onun vergiyə cəlb olunan əməliyyatlarının ümumi məbləği 90.000 manat təşkil edib. 2023-cü ilin may ayının 15-də həmin vergi ödəyicisi ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatının ləğv edilməsinə dair ərizə ilə vergi orqanına müraciət edib. Onun ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatının ləğv olunması elə həmin gündən qüvvəyə minir.

Qeyd edək ki, şərti misalda göstərdiyimiz hal Vergi Məcəlləsinin 158.1-ci maddəsində göstərilən hallara şamil edilmir. Məsələn, ƏDV məqsədləri üçün son qeydiyyatı 01 sentyabr 2022-ci il tarixində qüvvəyə minmiş müəssisə 01 may 2023-cü il tarixindən etibarən ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatlar aparmağı tam dayandırırsa (məsələn, hüquqi şəxs olaraq ləğv olunursa), bu halda vergi ödəyicisi qeyd olunan bir il müddəti gözləmədən ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatın ləğv olunmasına dair ərizə verməyə borcludur. ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatın ləğv olunması vergi ödəyicisinin vergi tutulan əməliyyatları tam dayandırdığı gün (bizim misalda 01 may 2023-cü il) qüvvəyə minir.

Vergi Məcəlləsinin 158.3-cü maddəsinə əsasən, vergi orqanı ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatı ləğv edilən şəxsin adını, onun haqqında digər məlumatları ƏDV-nin ödəyicilərinin reyestrindən silməli və verilmiş qeydiyyat bildirişini geri almalıdır.

Mənbə: vergiler.az

Bildiyimiz kimi,  Vergi Məcəlləsində vergi ödəyicilərinin ƏDV qeydiyyatlı iki maddə ilə tənzimlənir:

• məcburi əlavə dəyər vergisi məqsədləri üçün qeydiyyat (maddə 155);
• qeydiyyatı məcburi olmayan sahibkarlıq subyektlərinin könüllü qeydiyyatı (maddə 156).

Könüllü qeydiyyat cari və keçmiş tarixə aparıla bilər.

Təcrübədə sadələşdirilmiş yaxud ƏDV ödəyicisi olmayan gəlir (mənfəət) vergisi ödəyicilərinin  bir müddət sonra ƏDV qeydiyyatına durması hallarına tez-tez rast gəlinir.

Məcburi ƏDV qeydiyyatında nəzərə alınmalı məqamlar

Vergi ödəyicisi məcburi qaydada əlavə dəyər vergisi ödəyicisi olduqda qeydiyyat üçün müraciət etdiyi yaxud etməli olduğu aydan sonrakı ayın 1-indən etibarən ƏDV ödəyicisi sayılır. Əgər bu ay cari rübün hansısa ayına düşürsə, vergi ödəyicisi həm sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsini, həm də ƏDV bəyannaməsini təqdim edir. Lakin ƏDV qeydiyyatına alındığı ayı sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsində 0 olaraq göstərir. Çünki əlavə dəyər vergisinə cəlb edilən əməliyyatlar sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilə bilməz.

Nümunə 1: Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi 01.01.2021-ci ildə vergi uçotuna alınır və fəaliyyətə başlayır. Yanvarda 140000, fevralda 700000 manat dövriyyəsi olur. Bu səbəbdən ƏDV qeydiyyatına alınmaq üçün müraciət edərək martın 1-dən ƏDV ödəyicisi olur, yəni onun əməliyyatlarına mart ayından etibarən əlavə dəyər vergisi tətbiq edir. Odur ki, mart ayı bitdikdən sonra aprel ayının 20-sinə kimi həm 1-cü rüb üçün sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsini, həm də mart ayı üçün ƏDV bəyannaməsini təqdim etməlidir.

Bu zaman o, sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsində yanvar ayı üçün 140000, fevral ayı üçün 70000, mart ayı üçün isə 0 manat göstərir. Mart ayında olan dövriyyə ƏDV bəyannaməsində qeyd edilir. Şərti olaraq mart ayında əlavə dəyər vergisi tutulan dövriyyənin 50000 manat qəbul etsək, ödənməli olan verginin məbləği :

SV : (140.000 + 70.000) * 2% = 4200 manat

ƏDV : 50.000 * 18% = 9000 manat

Cəmi : 13200 manat.

Bu halda vergi ödəyicisi aşağıdakı məqamlara diqqət etməlidir:

• Təqdim edilmiş sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsində mütləq 1 saylı əlavə doldurulmalıdır.
• sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi üçün hesabat dövrü rübdən vergi ilinə çevrilmişdir. Bu səbəbdən vergi ili bitdikdən sonra növbəti ilin mart ayının 31-inə kimi mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsi də təqdim edilməlidir.
• sözügedən bəyannamə vergi ödəyicisinin 01.03.2021-31.12.2021 dövrünü əhatə edəcəkdir. Mənfəət (gəlir) bəyannaməsinin 1 saylı əlavəsində dövrün əvvəlinə olan qalıqlar sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsinin dövrün sonuna olan qalıqlara uyğun olmalıdır. Mart ayına qədər çəkilmiş xərcləri isə gəlirdən çıxmağa yol verilmir.

ƏDV məqsədləri üçün cari tarixə qeydiyyat

Cari tarixə könüllü ƏDV qeydiyyat zamanı prosedur və hesablamalar məcburi qeydiyyatla eynidir. VM-nin 155.1-ci maddəsinə əsasən məcburi ƏDV qeydiyyatına durmalı olmayan şəxslər də, müraciət edərək könüllü ƏDV qeydiyyatına alına bilər. Əgər müraciətində tarix göstərməsə, növbəti ayın 1-indən etibarən ƏDV ödəyicisi sayılır.

Tutaq ki, müraciətində 1 ay sonra qeydə alınmasını qeyd edib, bu zaman vergi orqanı onu 2 ay sonra qeyd etdiyi ayın birindən  ƏDV qeydiyyatına alacaqdır. Odur ki, bəyannamələrin təqdim edilməsi və vergilərin hesablanması yuxarıdakı məqamdan fərqli olmayacaq.

Keçmiş tarixə ƏDV ödəyicisi olduqda nələrə diqqət etməli?

Fərqli məqamlar könüllü ƏDV qeydiyyatı zamanı köhnə tarix göstərildikdə meydana çıxır. İlk öncə, qeyd edək ki, könüllü qaydada keçmiş tarixə müraciət edilmə dövrü ən çox əvvəlki 3 ili əhatə edə bilər.

Tutaq ki, vergi ödəyicisi 01.01.2020-ci il tarixində sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi kimi qeydiyyata alınmışdır və 2021-ci ilin avqust ayında köhnə tarixə, 01.05.2020-ci il tarixindən ƏDV qeydiyyatına alınmaq üçün müraciət edir.

Bu halda vergi ödəyicisi:

1. 2020-ci ilin 2-ci rübündən 2021-ci ilin 2-ci rübü də daxil olmaqla təqdim etdiyi sadələşdirilmiş vergi bəyannamələrinə dəqiqləşdirilmə verməli və sıfırlamalı;
2. 2020-ci il üçün mənfəət vergisi bəyannaməsini təqdim etməlidir.

Lakin vergi ödəyicisinin, 2020-ci ilin may ayından ƏDV qeydiyyatına alınmış olsa da, qeydə alındığı tarixdən müraciət etdiyi tarixə qədər olan əməliyyatlar üçün ayrıca bəyannamə təqdim etmək zərurəti yoxdur. Həmin əməliyyatlar müraciət edilmiş ayda həyata keçirilmiş sayılır. Bu səbəblə də vergi ödəyicisi avqust ayı üçün sentyabr ayının 20-sinədək bəyannaməni təqdim etdikdə əvvəlki dövrlərdəki əməliyyatlarını da vergiyə cəlb edəcəkdir. Eyni zamanda vergi ödəyicisi may 2020-ci il tarixindən etibarən idxal etdiyi malları və Vergi Məcəlləsinin 175-ci maddəsinə uyğun olaraq ödəyərək əldə etdiyi e-qaimə fakturalar üzrə ƏDV məbləğlərinin də avqust ayının bəyannaməsinə əvəzləşməyə sala bilər.

Nümunəyə baxaq:

Nümunə 2: Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan “Alfa” MMC-nin 2020-ci il may ayından müraciət etdiyi tarixə qədər 100000 manat məbləğində dövriyyəsi olmuşdur. Vergi ödəyicisi həmin dövriyyəni 2% dərəcəsi ilə sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edərək dövlət büdcəsinə 2000 manat sadələşdirilmiş vergi ödəmişdir. 10 avqust 2021-cu il tarixində vergi ödəyicisi VM-in 157.3.3-cü maddəsinə əsasən 1 may 2020-ci il tarixdən ƏDV qeydiyyatına alınmaq üçün müraciət edir. Bu halda may 2020-ci il tarixdən sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilmiş 100000 manat dövriyyə ƏDV-yə cəlb ediləcəkdir.

Lakin burada diqqət çəkilməli məqam ondan ibarətdir ki, büdcəyə ödənilən ƏDV 100000 manat dövriyyəyə əlavə olaraq deyil, onun tərkibindən çıxarılaraq hesablanacaq. Yəni, büdcəyə çatası əlavə dəyər vergisi məbləği 18000 (100.000×18%=18.000) deyil, 15.254,24 manat (100.000/1.18×18%) manat olacaqdır. 2021-ci ilin iyul ayında sadələşdirilmiş vergi tətbiq etsə də, 3-cü rüb üçün sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsi təqdim edilməsi zərurəti yoxdur. Eyni zamanda sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olduğu vaxt büdcəyə ödədiyi vergilər də digər vergilərin hesablanması zamanı nəzərə alınacaqdır.

Praktikada olur ki, əvvəlki tarixə könüllü qeydiyyatdan keçir, lakin vaxtı ilə aldığı e-qaimə fakturalar üzrə əsas ödənişi və ƏDV hissəsini VM-n 175-ci maddəsində qeyd edilmiş formada etmədiyi halda əvəzləşdirməyə salır. Bu doğru deyil, səyyar vergi yoxlaması zamanı buna görə VM-in 58.1-ci maddəsinə uyğun maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər.

Könüllü ƏDV qeydiyyatı zamanı avanslarla bağlı məqamlar

Könüllü qeydiyyatla bağlı rast gəlinən digər məqam avanslarla bağlıdır. Vergi ödəyicisi öz müştərisindən ƏDV ödəyicisi olmadığı dövrdə təqdim ediləcək mallar, görüləcək işlər, xidmətlər üçün avans alır. Lakin malları, işləri, xidmətləri təqdim edənə qədər ƏDV qeydiyyatına keçmiş olur.

Belə olan təqdirdə satıcı həmin malların (işlərin, xidmətlərin) dəyərini və ƏDV məbləğini avans məbləğinin tərkibindən çıxarmalıdır. Məsələn, avans alınmış məbləğ 3000 manatdırsa, elektron qaimə-faktura təqdim edilən zaman malların dəyəri olaraq 2542.37 hesablanmalıdır. Təbi ki, təsərrüfat subyektləri öz aralarında razılığa gəlib 3000 manatı yalnız malların əsas hissəsindən avans kimi qiymətləndirib, əlavə olaraq 540 azn ƏDV də ödəyə bilərlər. Lakin adətən, praktikada belə razılıqlara rast gəlinmir.

Sonda qeyd edək ki, köhnə tarixə ƏDV qeydiyyatına durmaq istəyən vergi ödəyicisi təhlillərini, xüsusi ilə də əvəzləşmə ilə bağlı təhlillərini düzgün aparmalıdır. Belə ki, səhv təhlil, ona gətirə bilər ki, əvvəlki dövr üzrə əvəzləşmə məbləği hesablama məbləğindən artıq olduğu üçün vergi ödəyicisi ərizəsini verdiyi dövrlərdə əlavə vergi yüklənsin.

İşçiyə şirkət tərəfindən yemək üçün kart vasitəsilə əlavə vəsait ödənilib. Bu Vergi Məcəlləsinin 98.2.3-cü maddəsi ilə işçinin gəliridir. Lakin Vergi Məcəlləsinin 109.9-cu maddəsində bu gəlir vergi tutulan gəlir sayılmır. “Sosial sığorta haqqında” qanunun 15-ci maddəsində yemək xərclərindən sığorta hesablanmalıdır. Sualım belədir ki, yemək xərclərinə görə hesablanan, sığortaedən tərəfindən ödənilən sosial sığorta haqları gəlirdən çıxılırmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, 01.01.2024-cü il tarixdən etibarən nümayəndəlik xərcləri, işçilərlə bağlı mənzil və yemək xərcləri, eləcə də əmək şəraiti zərərli, ağır olan və yeraltı işlərdə çalışan işçilərə verilən müalicə-profilaktik yeməklər, süd və ona bərabər tutulan digər məhsullar və vasitələrlə bağlı xərclər norma daxilində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilib.

Vergi Məcəlləsinin 119.2-ci maddəsinə əsasən, nümayəndəlik xərclərinin, işçilərlə bağlı mənzil və yemək xərclərinin, eləcə də əmək şəraiti zərərli, ağır olan və yeraltı işlərdə çalışan işçilərə verilən müalicə-profilaktik yeməklərin, süd və ona bərabər tutulan digər məhsullar və vasitələrlə bağlı xərclərin gəlirdən çıxılması normaları və qaydası Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən olunur.

Əlavə olaraq nəzərinizə çatdırırıq ki, yemək xərclərinin əvəzinin birbaşa işçiyə ödənilməsi zamanı işçiyə ödənilmiş yemək xərclərinin əvəzi işçinin muzdlu işdən gəlirinə aid edilir və gəlir vergisinə cəlb edilir.

Vergi Məcəlləsinin 109.3-cü maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 119.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş xərclər istisna olmaqla, işçilərin və onların ailə üzvlərinin sosial xarakterli xərclərinin və əyləncə xərclərinin gəlirdən çıxılmasına yol verilmir.

Vergi Məcəlləsinin 116-cı maddəsinə əsasən, öz işçilərinin xeyrinə əmlakın zərərdən sığortalanması, habelə xarici sığortaçılar ilə bağlanmış həyat sığortası müqavilələri üzrə sığorta haqları istisna olmaqla, sığortalının və təkrarsığortalının ödədiyi sığorta haqları gəlirdən çıxılır.

Əsas: 119.2-ci, 109.3-cü, 116-cı maddələri.

Mənbə: vergiler.az