Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 137. 381

16 Avq 2024

Auditin əsasları. Auditin məqsəd və vəzifələri. Auditor fəaliyyəti

by | posted in: Məqalə, Xəbər | 0

Audit fəaliyyəti, audit – təşkilatların və fərdi sahibkarların mühasibat uçotu və maliyyə (mühasibat) hesabatlarının müstəqil yoxlanılması üzrə sahibkarlıq fəaliyyətidir.

Auditin məqsədi audit olunan şəxslərin maliyyə (mühasibat) hesabatlarının düzgünlüyünü və mühasibat uçotunun aparılması qaydasının qanunvericiliyə uyğunluğunu ifadə etməkdir.

Dəqiqlik dedikdə, maliyyə (mühasibat) hesabatlarının məlumatlarının dəqiqliyi dərəcəsi başa düşülür, hansı ki, bu hesabat istifadəçiyə onun məlumatları əsasında yoxlanılan şəxslərin təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələri, maliyyə və əmlak vəziyyəti haqqında düzgün nəticələr çıxarmağa və bu nəticələrə əsaslanan əsaslandırılmış qərarlar qəbul etməyə imkan verir.

Eyni zamanda, audit səlahiyyətli dövlət hakimiyyəti orqanları tərəfindən qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keçirilən maliyyə (mühasibat) hesabatlarının düzgünlüyünə dövlət nəzarətini əvəz etmir.

Auditin əsas məqsədi auditin keçirilməsi haqqında müqavilədə şərtləşdirilmiş digər məqsədlərlə, məsələn, auditi həyata keçirən şəxsin maliyyə vəziyyətinin yaxşılaşdırılması (tədbirlərin hazırlanması), xərclərin və maliyyə nəticəsinin optimallaşdırılması və s. əlavə edilə bilər.

Auditin vəzifələri aşağıdakılardır:

mühasibat uçotu və daxili nəzarətin təşkili səviyyəsinin qiymətləndirilməsi;
mühasibat uçotunun düzgünlüyünün və qanuniliyinin qiymətləndirilməsi;
çatışmazlıqların və pozuntuların aradan qaldırılması üzrə tövsiyələrin hazırlanması yolu ilə təşkilatın idarəedici orqanlarına kömək göstərilməsi;
təşkilatın təsərrüfat fəaliyyətinə təsir göstərə biləcək gələcək hadisələrə yönləndirilməsi (perspektiv təhlil);
təşkilatın maliyyə resurslarının artım ehtiyatlarının müəyyənləşdirilməsi;
vergi sahəsində qüvvədə olan qanunvericiliyə riayət edilməsinin yoxlanılması;
etibarlı hesabatların təsdiq edilməsi və ya onların etibarsızlığının qeydə alınması.

Əsas məqsədə nail olmaq üçün auditor aşağıdakı məsələlər barədə fikir tərtib etməlidir:

hesabat ona təqdim olunan bütün tələblərə cavab verirmi və ziddiyyətli məlumatları ehtiva edirmi;
iqtisadi subyektin bütün aktivləri və öhdəlikləri nəzərə alınırmı;
bütün kateqoriyalar mühasibat hesabatına daxil edilir və hesabat formalarında düzgün əks olunurmu;
hesabatda göstərilən məbləğlərin daxil edilməsi üçün əsaslar varmı;
bütün kateqoriyalar düzgün qiymətləndirilmiş və səhvsiz hesablanmışdırmı.

Auditor təşkilatlarına və fərdi auditorlara audit aparmaqdan başqa hər hansı digər sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qadağandır, lakin onlar auditə uyğun xidmət göstərə bilərlər.

Müvafiq audit xidmətləri dedikdə bunlar başa düşülür:

mühasibat uçotunun qurulması, bərpası və aparılması, maliyyə (mühasibat) hesabatlarının tərtib edilməsi, mühasibat məsləhətləşmələri;
vergi konsultasiyası;
təşkilatların və fərdi sahibkarların maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin təhlili, iqtisadi və maliyyə məsləhətləri;
təşkilatların yenidən qurulması ilə bağlı idarəetmə məsləhətlərinin verilməsi;
vergi və gömrük mübahisələri üzrə hüquqi məsləhətlərin verilməsi, habelə məhkəmə və vergi orqanlarında nümayəndəlik;
mühasibat uçotunun avtomatlaşdırılması və informasiya texnologiyalarının tətbiqi;
əmlakın dəyərinin qiymətləndirilməsi, müəssisələrin əmlak kompleksləri kimi qiymətləndirilməsi, habelə sahibkarlıq riskləri;
investisiya layihələrinin hazırlanması və təhlili, biznes planların tərtib edilməsi;
marketinq araşdırmalarının aparılması;
auditor fəaliyyəti ilə bağlı elmi-tədqiqat və eksperimental işlərin aparılması və onların nəticələrinin, o cümlədən kağız və elektron daşıyıcılarda yayılması;
audit fəaliyyəti ilə bağlı sahələrdə mütəxəssislərin qanunvericilik ilə müəyyən edilmiş qaydada təlim;
auditor fəaliyyəti ilə bağlı digər xidmətlərin göstərilməsi.

Əsas vəsaitlər nədir?

16 Avq 2024

İlin bəzi aylarında fəaliyyətini dayandıran vergi ödəyicisi 75 faizlik güzəştdən yararlana bilərmi?

by | posted in: Xəbər | 0

Fiziki şəxs aprel ayında qeydiyyatdan keçərək fəaliyyətə başlayıb. Növbəti aylarda (məsələn: avqustda) fəaliyyətini dayandırır. Fəaliyyətdə olduğu müddətdə işçi sayı 3 nəfərdən ibarət olur. Bu zaman fəaliyyət dövründə vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsində qeyd olunan güzəştdən istifadə edə bilərmi? Tutaq ki, vergi ödəyicisi yanvar ayında fəaliyyətə başlayıb, iş olmadığı üçün martda fəaliyyətini müvəqqəti dayandırıb. İyun ayında yenidən fəaliyyətini bərpa edib, daha sonra sentyabr ayında dondurur. Noyabr ayında yenidən fəaliyyətə başlayırsa, bu zaman Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsində qeyd olunan güzəşt tətbiq edilirmi? Qeyd edim ki, fəaliyyətdə olduğu aylarda 3-5 nəfər işçisi olub.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 5 dekabr tarixli 1033-VIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və bundan irəli gələn bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanına əsasən, bu dəyişikliklər 2024-cü il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib.

Nəzərə çatdırılıb ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsinə əsasən müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı 3 nəfərdən az olmayan və məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcu olmayan mikro sahibkarlıq subyekti olan fiziki şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirinin 75 faizinə güzəşt tətbiq edilir.

Müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı təqvim ili ərzində muzdlu işçilərin sayının cəmlənərək 12-yə bölünməsi yolu ilə müəyyən edilir.

Vergi ödəyicisi vergi güzəştinin tətbiqi məqsədilə bu maddədə müəyyən edilən şərtlərə cavab vermədikdə və növbəti hesabat ilində mikro sahibkarlıq subyektindən digər kateqoriya sahibkarlıq subyektinə keçdikdə hüquqi şəxsin mikro sahibkar olduğu əvvəlki 3 təqvim ilinin yekunlarına görə hesablanmış və ödənilmiş gəlir vergisinin 75 faizi həcmində vergi güzəşti müəyyən edilməklə digər sahibkarlıq subyekti olduğu dövrlərdə mənfəət vergisi öhdəliyindən çıxılır.

Vergi ödəyicisi tərəfindən əmtəəsiz əməliyyatlar aparıldığı halda bu maddə ilə müəyyən edilmiş vergi güzəşti əmtəəsiz əməliyyatlardan yaranan gəlirlərə münasibətdə tətbiq edilmir.

Sorğuya cavab olaraq DVX-dən bildirilib ki, vergi ödəyicisi fəaliyyətini dayandırdığı halda Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsinin tətbiqi baxımından orta aylıq muzdlu işçi sayı faktiki fəaliyyət göstərilən dövrə uyğun müəyyən edilir.

Mənbə: vergiler.az

218 saylı “Şübhəli borclar üzrə düzəlişlər” hesabı üzrə uçot

15 Avq 2024

İcarə müqaviləsinin vergi orqanında qeydiyyatı

by | posted in: Xəbər | 0

Vergi ödəyicisi ilə fiziki şəxs arasında bağlanmış icarə (kirayə) müqaviləsi notarial təsdiq olunmalıdır? Bu müqavilə vergi orqanında necə qeydiyyatdan keçirilir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 33.2-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 34.3-1-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, vergi ödəyicisinin filialı, nümayəndəliyi və ya digər təsərrüfat subyekti (obyekti) olduqda, vergi ödəyicisi həm özünün olduğu yer üzrə, həm də filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu ünvan üzrə vergi uçotuna alınır.

Vergi ödəyicisi tərəfindən filialı, nümayəndəliyi və ya digər təsərrüfat subyekti (obyekti) olduğu yer üzrə uçota alındıqda, “Vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu yer üzrə vergi uçotuna alınması haqqında ərizə” kağız formasında və ya “İnternet Vergi İdarəsi” vasitəsilə elektron qaydada doldurularaq vergi orqanına təqdim edilir. Ərizəyə təsərrüfat subyektinin bu fəaliyyətin yerinə yetiriləcəyi ünvanı təsdiq edən sənədin (mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədin, icarə müqaviləsinin və ya qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər sənədin) surətləri əlavə edilir. Bu zaman icarə müqaviləsinin notarial qaydada təsdiq olunması vergi orqanı tərəfindən tələb olunmur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 33-cü, 34-cü maddələri, Vergilər nazirinin 06.03.2013-cü il tarixli 1317040100206300 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “Vergi orqanlarında vergi ödəyicilərinin uçotunun aparılmasına dair Qaydalar”

Mənbə: vergiler.az

ƏDV məqsədləri üçün vergi tutulan əməliyyatların yeri

15 Avq 2024

Vergi ödəyiciləri qarşı tərəfə hansı məlumatları açıqlayacaq?

by | posted in: Xəbər | 0

Vergi Məcəlləsinə 1 yanvar 2024-cü ildən əlavə edilən 15.1.15-4-cü maddəyə əsasən, Məcəllənin 16.1.11-14-cü maddəsinə uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanının (Azərbaycan Respublikası Prezidenti) müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyən etdiyi qaydada, bu Məcəllənin 30.8-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla həmin vergi ödəyicilərinin vergi orqanında olan məlumatlarına çıxış əldə etmək hüququ verilir. Yeniliyi iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 15.1.15-4-cü madddəsində qeyd edilən Nazirlər Kabinetinin qərarı artıq təsdiq edilib. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2024-cü il 30 iyul tarixli 365 nömrəli Qərarı ilə “Vergi ödəyicisinin digər vergi ödəyicilərinin vergi orqanında olan məlumatlarına çıxış əldə etməsi Qaydaları” təsdiq edilib.

Qaydalara əsasən, vergi ödəyicisinin razılığı ilə vergi orqanı vasitəsiylə aşağıdakı məlumatlar sorğuedənə təqdim edilə bilər:

qeydiyyat tarixi;
uçotda olduğu vergi orqanı;
hüquqi şəxslərə münasibətdə qanuni təmsilçisi;
əgər mövcuddursa əvvəlki VÖEN-i;
təsərrüfat subyektləri (obyektləri) barədə məlumat (təsərrüfat subyektlərinin (obyektlərin) adı, aktivlik statusu, sahəsi və uçot kodu);
qeydiyyat tarixi və uçotda olduğu vergi orqanı göstərilməklə Azərbaycan Respublikasında yerləşən filial və nümayəndəlikləri;
riskli vergi ödəyicisi olub-olmaması;
vergilər, məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta, icbari tibbi sığorta haqları üzrə vaxtı keçmiş öhdəlikləri, o cümlədən faizlər və maliyyə sanksiyaları üzrə borclar;
əsas və əlavə fəaliyyət növləri;
hüquqi şəxslərə münasibətdə qeydiyyatdan keçmiş nizamnamə kapitalı;
təqdim edilmiş bəyannamə məlumatlarına əsasən dövriyyə məlumatları (3 ildən çox olmayaraq sorğu edilən dövr üzrə);
təqdim edilmiş bəyannamə məlumatlarına əsasən əsas vəsaitlərin və aktivlərin dəyəri (3 ildən çox olmayaraq sorğu edilən dövr üzrə);
son 24 ay üzrə həyata keçirilmiş idxal və ixrac əməliyyatlarının dəyəri;
cari tarixə muzdlu işçilərin sayı və bəyan edilmiş orta aylıq əməkhaqqı məbləği;
barəsində Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən başlanılmış və ya həmin Xidmət tərəfindən ibtidai istintaqı aparılan cinayət işinin mövcud olub-olmaması;
3 ildən çox olmayaraq sorğu edilən dövr üzrə əldə edilmiş mallara dair məlumatlar (təqdim edilmə tarixi, malın adı, kodu, miqdarı, dəyəri).

Siyahıdan göründüyü kimi, vergi ödəyicisinin vergi orqanlarında əksər məlumatları qarşı tərəfə təqdim edilməsinə şərait yaradılıb. Vergi ödəyicisi qarşı tərəfdən mallar aldıqda nəinki vergi ödəyicisinın hazırki vəziyyəti, habelə son 24 ay üzrə idxal və ixrac məlumatlarını əldə edə biləcək. Bundan əlavə, vergi ödəyicisinin cari dövrə işçi sayı və onların orta əməkhaqqısı haqqında məlumat da qarşı tərəf üçün əlçatan olacaq. Vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi müvafiq bəyannaməsi üzrə əsas vəsaitləri haqqında məlumatları da əldə etmək mümkündür.

Sorğu edilən şəxs məlumatları qismən təqdim edə və ya ümumiyyətlə etməyə bilər. Qaydalara əsasən, sorğu edən vergi ödəyicisi Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsi portalında yerləşən kabineti vasitəsilə müraciət edir. Vergi orqanı həmin müraciət əsasında 2 iş günü müddətində məlumatları açıqlanan kontragentə elektron formada sorğu göndərir.

Kontragent, yəni məlumatları açıqlayan vergi ödəyicisi, təkmil sertifikatlı gücləndirilmiş elektron imza ilə bu sorğuda əks olunan məlumatların hamısının və ya bir neçəsinin açıqlanmasına razılıq verə bilər. Təbii ki, vergi ödəyicisi sorğunu təsdiq etməyə də bilər. Əgər sorğu 3 iş günü ərzində təsdiqlənməzsə, bu zaman həmin sorğu ləğv olunacaq.

Sorğu edən şəxs 3 iş günü ərzində yalnız bir dəfə sorğu edə bilər. Qaydaların 3.4-cü maddəsinə əsasən, sorğu edən vergi ödəyicisi tərəfindən eyni vergi ödəyicisinə əvvəl göndərilən sorğuya 3 iş günü müddətində münasibət bildirilmədən təkrar sorğu göndərilməsinə yol verilmir.

Qeyd edək ki, portal üzərindən sorğulanmış məlumatların uçotu Avtomatlaşdırılmış Vergi İnformasiya Sistemi (AVİS) vasitəsilə həyata keçirilir. AVİS Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminə (EHİS) inteqrasiya edilir və digər dövlət informasiya ehtiyatı və sistemi ilə məlumat mübadiləsi EHİS vasitəsilə həyata keçirilir.

Sorğuedən şəxslərlə bağlı bəzi məsuliyyət tədbirləri də nəzərdə tutulub. Qaydalara əsasən, nəzərdə tutulmuş digər vergi ödəyicilərinin vergi orqanında olan kommersiya və ya vergi sirri təşkil edən məlumatlarının sorğu edən vergi ödəyicisi tərəfindən üçüncü şəxslərə ötürülməsinə görə sorğu edən vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 30.5-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyır.

Mənbə: vergiler.az