Blog Full

Müəssisəyə 2019-cu ildə səyyar vergi yoxlaması zamanı məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının düzgün hesablanmaması ilə əlaqədar maliyyə sanksiyası tətbiq edilib. Həmin dövrdən 5 il keçdiyi halda, qeyd olunan borc məbləği silinə bilərmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 85.5-1-ci maddəsinin 2024-cü ilin yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş müddəalarına əsasən, həmin Məcəllənin 85.4-cü və 85.5-ci maddələrində müddətlə bağlı müəyyən edilmiş məhdudiyyətlər məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarına (bu sığorta haqları ilə bağlı tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyaları və hesablanmış faizlər istisna olmaqla), habelə bu Məcəllənin 38.3.9-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş hallara münasibətdə tətbiq edilmir.

Belə ki, 2024-cü il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinin 85.5-1-ci maddəsində edilmiş dəyişikliklə bu Məcəllənin 85.4-cü və 85.5-ci maddələrində müddətlə bağlı müəyyən edilmiş məhdudiyyətlərin tətbiq olunmasında məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları ilə bağlı tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyaları və hesablanmış faizlər istisna olunub.

Buna əsasən, səyyar vergi yoxlaması zamanı məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ilə bağlı tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyası üzrə borc məbləği səyyar vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə çıxarılmış qərarın tarixindən etibarən 5 il keçdiyi halda silinə bilər. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 85.4-cü maddəsinə əsasən, vergi orqanları vergiyə cəlb edilən hesabat dövrü qurtardıqdan sonra 3 il ərzində vergi ödəyicisinin vergisini, faizləri və maliyyə sanksiyasını hesablamaq və hesablanmış məbləği yenidən hesablamaq, verginin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının hesablanmış (yenidən hesablanmış) məbləğini vergiyə cəlb edilən hesabat dövrü qurtardıqdan sonra (səyyar vergi yoxlaması zamanı əlavə hesablanmış vergilər, faizlər və maliyyə sanksiyaları üzrə səyyar vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə çıxarılmış qərarın tarixindən etibarən) 5 il ərzində tutmaq hüququna malikdirlər.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 85.4-cü və 85.5-1-ci maddələr

Mənbə: vergiler.az

Mənfəət vergisinə keçid zamanı

Təcrübədə sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərinin sonrakı dövrlərdə məcburi ya könüllü olaraq mənfəət (gəlir) vergisinə keçməsi ilə rastlaşırıq.

Bildiyimiz kimi, sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərindən fərqli olaraq mənfəət (gəlir) vergisi ödəyiciləri hesablamalar zamanı gəlirdən onun əldə edilməsinə çəkilən xərcləri çıxırlar. Bəzən xərclər gəlirlərdən artıq olur, deməli, müəssisə zərərlə işləyir. Təbii ki, zərərə düşmüş sahibkarlıq subyektində mənfəət (gəlir) formalaşmadığından hər hansı vergi ödəmək öhdəliyi yaranmır. Normativ aktlar həmin zərərləri gələcək illərə keçirmək hüququnu verir. Müəssisələr üçün keçirilə biləcək müddət gələcək 5 il, fiziki şəxslər üçün isə 3 il təşkil edir.

Sadələşdirilmiş sistem üzrə ödəyicilərdə yaranmış zərərləri növbəti illərə keçirilmir.

Lakin burada maraqlı bir məqama diqqət yetirmək vacibdir. Bildiyimiz kimi, ƏDV qeydiyyatına alınmanın 2 mümkün halı var:

• məcburi qaydada (VM, maddə 155.1);
• könüllü qaydada (VM, maddə 156.1).

Könüllü qaydada qeydə alınmanın özü iki formada həyata keçirilir:

• cari tarixə qeydiyyat;
• keçmiş tarixə qeydiyyat.

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan müəssisə ərizə ilə müraciət edib köhnə tarixə ƏDV qeydiyyatına alınarsa, həmin tarixdən yaranmış əvvəlki illərdəki zərərləri növbəti illərin mənfəəti ilə kompensasiya etmək hüququna malik olur. Bildiyimiz kimi, EDV qeydiyyatına alınmış şəxs mənfəət yaxud gəlir vergisi ödəyicisidir. Yəni, ərizə ilə müraciət edib köhnə tarixə ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyata alınmış şəxs, sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmamış hesab edilir.

Bəyannamələrinin tərtibatında çətinlik çəkirsən? Bu kurs sənin üçündür!

Bu halda təqdim ediləcək bəyannamələrin, hesablanacaq vergilərin düzgün tənzimlənməsi çox önəmlidir. Ödəyicinin ƏDV qeydiyyatına alınmasının mümkün formaları haqqında yuxarıda danışdıq.

Ödəyici məcburi qaydada ƏDV ödəyicisi olduqda növbəti ayın 1-indən etibarən əməliyyatlarına ƏDV tətbiq edir. Adətən, belə hallar rübün ortasında baş verdiyindən, hər iki hesabatı təqdim edilməlidir. Bu zaman, ƏDV qeydiyyatına alındığı ay üçün, sadələşdirilmiş vergi bəyannamədə “0” olaraq göstərilir. Çünki əlavə dəyər vergisinə cəlb edilən əməliyyatlar sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilə bilməz.

Nümunə 1: Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi 01.01.2021-ci ildə vergi uçotuna alınaraq fəaliyyətə başlayır. Yanvarda dövriyyəsi 140000 man, Fevralda 700000 man olur. Ona görə də ƏDV ödəyicisi kimi  qeydiyyata müraciət edir. Nəticədə 1 mart tarixindən etibarən EDV ödəyicisi olur. Bu halda ödəyici martdan etibarən əməliyyatlarına ƏDV tətbiq edir. Mart bitdikdən sonra isə aprelin 20-sinə kimi həm 1-cü rüblə bağlı sadələşdirilmiş verginin bəyannaməsini, həm də mart ayına görə əlavə dəyər vergisi bəyannaməsini göndərir.

Sadələşdirilmiş vergi  bəyannaməsində yanvar üçün 140000 manat, fevral üçün 70000 manat , mart üçün isə 0 manat göstərilir. Mart üçün dövriyyə əlavə dəyər vergisi bəyannaməsində əks olunur. Şərti olaraq martda EDV tutulan dövriyyənin 50000 olduğunu qəbul etsək, ödənməli olan verginin məbləği:

Sadələşdirilmiş vergi: (140000 + 70000) * 2% = 4200 manat

ƏDV : 50000 * 18% = 9000 manat

Cəmi : 13200 manat.

Onu da qeyd edək ki, təqdim edilmiş sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsinin “Əlavə 1” bölməsi mütləq doldurulmalıdır. Artıq ödəyici üçün hesabat dövrü rübdən ilə çevrilmişdir. Bu səbəbdən vergi ili bitdikdən sonra növbəti ilin mart ayının 31-inə kimi mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsi də təqdim edilməlidir. Sözügedən bəyannamə ödəyicinin 01.03.2021-31.12.2021 dövrünü əhatə edəcəkdir. Mənfəət (gəlir) bəyannaməsinin “Əlavə 1” hissəsi dövrünün əvvəlinə olan qalıqlar sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsi dövrünün sonuna olan qalaqlardır. Mart ayına qədər çəkilmiş xərclərin gəlirdən çıxılmasına yol verilmir.

Cari tarixə könüllü qeydiyyat zamanı prosedurlar, hesablamalar məcburi qaydadakı prosedura tam uyğundur və heç nə ilə fərqlənmir. Vergi ödəyicisi 155.1-ci maddəsinə əsasən məcburi əlavə dəyər vergisi qeydiyyatına durmalı olmasa da, istəsə olduğu ayda müraciət edər ki, EDV qeydiyyatına alınsın. Əgər müraciətində tarix göstərməsə növbəti ayın 1-indən etibarən ƏDV-li  sayılır.

Lakin könüllü qeydiyyatı zamanı köhnə tarixi göstərilərsə, bir qədər fərqli məqamlar olur, gəlin o məqamları öyrənək. İlk öncə bilək ki, könüllü qaydada keçmiş tarixə müraciət edilmə dövrü ən çox əvvəlki 3 ili əhatə edə bilər.

Nümunə 2: Sahibkarlıq subyekti 01.01.2020-ci il tarixində SV mükəlləfiyətiylə qeydiyyata alınmışdır və 2021-ci ilin avqust ayında köhnə tarixə , daha dəqiq desək 01.05.2020-ci il tarixindən ƏDV qeydiyyatına alınmaq üçün müraciət edir.

Belə olan təqdirdə o, 2020-ci ilin 2-ci rübündən 2021-ci ilin 2-ci rübü də daxil olmaqla təqdim etdiyi sadələşdirilmiş verginin bəyannamələrinə dəqiqləşdirilmə verməli və sıfırlamalıdır. Həmçinin 2020-ci il üçün Mənfəət vergisi bəyannaməsini göndərməlidir. Lakin şəxs 2020-ci ilin may ayından EDV qeydiyyatına alınmış olsa da o tarixdən müraciət etdiyi tarixə qədər olan əməliyyatlar üçün ayrıca bəyannamə təqdim etmək zərurəti yoxdur. Həmin əməliyyatlar müraciət edilmiş ayda həyata keçirilmiş sayılır. Bu səbəblə də şəxs avqust ayı ilə bağlı sentyabrın 20-sinədək bəyannaməni təqdim etdikdə əvvəlki dövrlərdəki əməliyyatlarını da vergiyə cəlb edəcəkdir. Eyni zamanda sözügedən sahibkarlıq subyekti may 2020-ci il tarixindən etibarən idxal etdiyi malları və VM-nin 175-ci maddəsinə uyğun olaraq ödəyərək əldə etdiyi e-qaimə fakturalar üzrə əlavə dəyər vergisi məbləğlərini avqustun bəyannaməsinə əvəzləşməyə sala bilər.

Avans məbləğ alınmışdırsa 

Bəzən olur ki, vergi ödəyicisi öz müştərisindən sadələşdirilmiş vergidə olduğu dövrdə avans alır, amma malları, işləri, xidmətləri təqdim edənə qədər ƏDV qeydiyyatına keçir. Belə olan təqdirdə həmin qurup malların (işlərin, xidmətlərin) dəyərini və EDV-ni avans məbləğindən ayırmalıdır. Məsələn, avans alınmış məbləğ 3000 manatdırsa, elektron qaimə faktura təqdim edilən zaman malların dəyəri olaraq 2542.37 hesablanmalıdır. Təbii ki, təsərrüfat subyektləri öz aralarında razılığa gəlib 3000 manatı yalnız malların əsas hissəsindən avans kimi qiymətlədirib əlavə olaraq 540 azn ƏDV də ödəyə bilərlər. Lakin adətən praktikada bu cür razılıqlara rast gəlinmir.

Ümumən isə sadələşdirilmiş vergi mükəlləfiyətli şəxs aldıqları avansa görə malları (işləri, xidmətləri) satmayana qədər vergi ödəmirlər. Çünki bu hasilat sayılmır. Hansı ayda mallar (işlər, xidmətlər) satılarsa o ayın bəyannaməsində göstərib vergisi ödənilir.

Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi kimi, mikro sahibkarlıq subyekti olmaqla, Bakı şəhərində geyim mallarının pərakəndə satışı ilə məşğulam. 2024-cü ilin 1-ci rübü üzrə hasilatım 10.000 manat olub. Fəaliyyətimlə bağlı xərclərim və sosial yüküm çox olduğundan qazancım xərclərimi ödəmir. Bilmək istərdim, Vergi Məcəlləsində bu fəaliyyətlə bağlı hər hansı vergi güzəşti nəzərdə tutulubmu?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 2024-cü il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş müddəalarına əsasən, sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərən mikro sahibkarlıq subyekti olan fiziki şəxslər tərəfindən özlərinə görə ödədikləri rüblük məcburi dövlət sosial sığorta haqqı məbləğinin 25 faizi 2024-cü il 1 yanvar tarixindən 3 il müddətinə vergi ödəyicisinin rüb ərzində hesablanmış sadələşdirilmiş vergi öhdəliyindən (həmin öhdəliklərin məbləğindən çox olmamaqla) çıxılır.

Buna əsasən, 2024-cü ilin 1-ci rübü üzrə tərəfinizdən hesablanmış rüblük məcburi dövlət sosial sığorta haqqının 25 faizi rüb ərzində hesablanmış sadələşdirilmiş vergi öhdəliyindən çıxılmaqla yerdə qalan məbləğ dövlət büdcəsinə ödənilir:

86,25 x 25% x 3 = 64,69 manat;
(10.000 x 2%) – 64,69 = 135,31 manat.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 221.1-1-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

Əmək Məcəlləsində işçiyə arayışların, xasiyyətnamənin verilməsi və onların başqa yerlərə göndərilməsi şərtləri müəyyənləşdirilib. Mövzunu əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edir.

İşçilərə arayışların, xasiyyətnamələrin verilməsi Əmək Məcəlləsinin 88-ci maddəsi ilə tənzimlənir:

1. İşəgötürən işçinin müraciəti əsasında ona vəzifəsi (peşəsi), müvafiq dövr ərzində qazancı barədə arayış, arxiv məlumatları, şəxsi sənədlərinin təsdiq edilmiş surətlərini, habelə onun peşəkarlıq, işgüzarlıq səviyyəsini və digər şəxsi xüsusiyyətlərini xarakterizə edən xasiyyətnamə verməyə borcludur.

2. İşəgötürən işçinin şəxsiyyəti və ya onun əmək fəaliyyəti barədə məlumatları başqa işəgötürənə və ya müvafiq hakimiyyət orqanlarına, habelə digər yerlərə yalnız onların yazılı sorğusu və işçinin razılığı ilə göndərə bilər. İşçi haqqında tərtib edilmiş xasiyyətnamənin, zəmanətin, işçinin şəxsi sənədlərinin, onların surətlərinin və digər sənədlərin məzmunu ilə onu tanış etmədən işəgötürən tərəfindən başqa yerə göndərilməsi yolverilməzdir. Müsbət məzmunlu xasiyyətnamə ilə, zəmanətlə işçi tanış edilmədən onların başqa yerə göndərilməsinə yol verilir. Bu halda işəgötürən həmin sənədlərin hara göndərildiyi barədə işçiyə məlumat verməlidir.

Göründüyü kimi, işəgötürən işçinin tələbi ilə qeyd edilən arayış və xasiyyətnamənin verilməsinə borcludur. Əmək Məcəlləsində bunun hansı müddətə verilməsi ilə bağlı müddəaya rast gəlinməsə də qeyd olunan sənədlərin verilməsinin məcburiliyi vurğulanıb. Eyni zamanda, işçinin razılığı olmadan tərtib edilmiş xasiyyətnamənin və digər sənədlərin başqa yerə göndərilməsi qadağandır.

Təcrübədə işçi ilə işəgötürən arasında müəyyən narazılığın yaranmasına səbəb olan məqamlardan biri də verilmiş xasiyyətnamələrin məzmunu ilə bağlıdır. Adətən, işçi fəaliyyətinə dair xasiyyətnaməni işdən çıxdığı vaxt başqa işəgötürənin tələbi ilə ona təqdim etmək üçün əldə edir. Xasiyyətnamə işəgötürən tərəfindən işçinin çalışdığı müddətdə göstərdiyi fəaliyyətə uyğun şəkildə yazılmalıdır. Buraya müsbət və ya mənfi mənada yanlış məlumatların daxil edilməsi yolverilməzdir.

Misal

Çalışdığı müddətdə bir neçə dəfə ciddi səhvlərə yol vermis işçi işəgötürənə xasiyyətnamə verilməsi ilə bağlı müraciət edib. İşəgötürən işçinin çalışdığı müddətdə əldə etdiyi uğur və uğursuzluqları ehtiva edən, davranış bacarıqlarını əks etdirən xasiyyətnaməni işçiyə təqdim edib. İşçi isə həmin xasiyyətnamə ilə razılaşmayaraq özü haqqında müsbət fikirlərlə dolu məlumatları əks etdirən xasiyyətnaməni imzalamasını istəyib. Əlbəttə, işçinin bu tələbi qanuni deyil. Çünki əmək qanunverciliyində işçinin tələbi ilə ona xasiyyətnamə verilməsi öz əksini tapıb. Lakin bu xasiyyətnaməni işəgötürən verməli olduğu üçün məzmunu da onun tərəfindən müəyyən edilməlidir. Əgər xasiyyətnamə reallığı əks etdirməyib işçinin karyera inkişafının qarşısını almaq məqsədilə yanlış məlumatları ehtiva edirsə, bu halda işçi bunun qərəzli olduğunu məhkəmə vasitəsilə sübuta yetirməli və əldən çıxmış faydanın tələbi ilə bağlı iddia qaldırmalıdır.

Mənbə: vergiler.az