Blog Full

Məzuniyyət vaxtı işçinin təminatları

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 37 maddəsi ilə təsbit edilmiş istirahət hüququnun ən mühüm təminatlarından biri məzuniyyətdir. İşçiyə hər iş ili üzrə bir dəfədən az olmayan ən azı 21 təqvim günü olmaqla məzuniyyət verilməsi təmin edilməlidir. Bu zaman işçinin qanunvericiliklə müəyyən olunmuş hüquqi təminatları var: onun iş yeri, vəzifəsi saxlanılır, habelə ona orta əməkhaqqı ödənilir.

Əməkhaqqının məzuniyyətin başlanmasına 3 gün qalmış ödənilməsi təmin edilməlidir (Əmək Məcəlləsi, maddə 140).

Orta əməkhaqqının hesablanması

Əmək məzuniyyəti vaxtı orta əməkhaqqının hesablanması qaydası Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsində şərh olunub. Hesablamalar zamanı nəzərə alınan qazancların tərkibi AR NK-nın 137 saylı qərarının 1 saylı əlavəsi ilə tənzimlənir.

Hesablamalar məzuniyyətin başladığı vaxtdan əvvəlki 12 təqvim ayının gəliri nəzərə alınır. Həmin aylar üçün cəmlənmiş əməkhaqqı məbləği 12-yə bölünərək orta aylıq əməkhaqqı məbləği müəyyən edilir. Sonra isə alınan məbləğ ayın təqvim günlərinin orta illik miqdarına (30,4) bölünür və bir günlük əməkhaqqı tapılır.

Əgər məzuniyyətə buraxılan işçinin işlədiyi müddət 12 aydan az olarsa, hesablamada faktiki işlənmiş aylar əsas götürülür.

Məzuniyyət zamanı orta əməkhaqqının hesablanması haqqında burada daha geniş məlumat verilib.

Orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması

Belə hala baxaq: müəssisədə kütləvi əməkhaqqı artımı olub və aylıq ödənişlər dəyişib. Orta əməkhaqqının hesablanması üçün istifadə edilən əvvəlki ayların qazancların məbləği işçinin məzuniyyətə çıxdığı aya nisbətən azdır. Bu zaman işçinin məzuniyyət üçün almalı olduğu orta əməkhaqqı onun həmin dövr üçün faktiki qazancdan his ediləcək qədər az olur. Bu zaman Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1999-cu il 25 avqust tarixli 137 nömrəli qərarının 2 saylı əlavəsi – “Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması qaydası” tətbiq edilir.

Həmin qaydalar əsasən orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması aşağıdakı hallarda həyata keçirilir:

• büdcədən maliyyələşdiriliən idarə və təşkilatlarda əməkhaqqı kütləvi şəkildə artırıldıqda;
• təsərrüfat hesablı müəssisələrdə kollektiv müqavilənin şərtlərinə əsasən vəzifə maaşları kollektiv şəkildə artırıldıqda.

Deməli, əmsallaşdırma kütləvi əməkhaqqı həyata keçirilmiş bütün büdcə təşkilatlarına aiddir. Digər sahələrdə çalışanlar üçün əməkhaqqının əmsallaşdırılması  kollektiv müqavilənin şərtlərinə əsasən tarif (vəzifə) maaşları kütləvi şəkildə artırıldıqda həyata keçirilir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, tarif (vəzifə) maaşına faizlə (əmsalla) müəyyən edilməyən əlavələr əmsallaşdırılmır.

Məzuniyyətin zamanı orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması qaydası

Orta əməkhaqqı aşağıdakı qaydada əmsallaşdırılır:

OƏH =   ((ƏN1*Ə1 + ƏN2*Ə2 + …….) + ƏN) / N

Burada:

OƏN –orta əməkhaqqı;

ƏN1, ƏN2, …..   – taarif (vəzifə) maaşlarının sonuncu kütləvi artımından əvvəlki ayrı-ayrı artım dövrlərində işçinin əməkhaqqının cəmi;

ƏN – vəzifə maaşlarının sonuncu kütləvi artımından sonrakı aylar üzrə işçinin əməkhaqqının cəmi;

Ə1, Ə2….. – son kütləvi artımdan sonra taarif (vəzifə) maaşının əvvəlki kütləvi artım dövrlərində vəzifə maaşlarına olan nisbətdən alınan təshih əmsalları;

N – məzuniyyət haqqı hesablanan zaman nəzərə alınan ayların sayıdır.

Əmsallaşdıma zamanı diqqət edilməli məqamlar

Əmək məzuniyyətinin hesablanarkən orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması zamanı yuxarıda qeyd edilən düsturun tətbiq zamanı bəzi məqamlar diqqət etmək vacibdir, məsələn:

• hansı halda əməkhaqqı artımları kütləvi artım hesab olunur?
• təshih əmsalları hansı qaydada hesablanır?
• sonuncu və son artım bir-birindən nə ilə fərqlənir?

Məzuniyyətin hesablanması zamanı orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması barədə bu və digər suallara sərbəst auditor Altay Cəfərov vergilər.az saytında aydınlıq gətirib. Həmin yazıdan yuxarıdakı sualların cavabını təqdim edirik:

“Qaydalarda diqqət edilməli məqamlar aşağıdakı kimi şərh edilə bilər:

• “ƏN” termininin açılışından görünür ki, hesablanan cəmi əməkhaqqı sonuncu kütləvi artım ilə bağlıdır. Yəni son 12 ayda bir neçə kütləvi artım ola bilər, amma bu termin sonuncu kütləvi artımı nəzərdə tutur və hesablama onun əsasında aparılır. Burada diqqət yetiriləsi məqam “son” yox, “sonuncu” ifadəsidir.
• İkinci diqqət yetiriləsi termin “ƏN1” və “ƏN2”nin açılışlarıdir. Burada da “sonuncu” ifadəsi vardır. Yəni “ƏN1” və “ƏN2” hesablananda son hər kütləvi artımdan əvvəlki ayrı-ayrı artım dövrlərində olan əməkhaqqılarının cəmi nəzərdə tutulur.
• Üçüncü diqqət yetiriləsi məqam isə “Ə1,Ə2” terminidir. Bu terminin açılışına diqqət yetirsək, burada “sonuncu” ifadəsi yoxdur. Burada “son kütləvi artımdan” ifadəsi yazılıb. Yəni əmsallaşdırmada “sonuncu” və “son” kütləvi artım ifadələrinin çox təsiri vardır.
• “Ə1, Ə2” son kütləvi artımdan sonra tarif (vəzifə) maaşının əvvəlki kütləvi artım dövrlərində tarif (vəzifə) maaşlarına olan nisbətindən alınan təshih əmsallarıdır. Burada “sonuncu kütləvi artım” ifadəsi yazılsa idi, onda bütün təhsis əmsalları ƏN-də olan sonuncu artırılmış əməkhaqqına görə hesablanacaqdı. “Son” dedikdə – əvvəlki əməkhaqqından sonrakı artmış əməkhaqqı əvvəlki üçün son artım sayılır. Həmçinin, bu son artmadan sonrakı növbəti artım da onun üçün son artım sayılır.
• Yəni burada “son” dedikdə pilləli formada hesablamalar aparılır.” (mənbə: https://vergiler.az/news/economy/13632.html)

Orta əməkhaqqının əmsallaşdırılmasına nümunə

Büdcə təşkilatında mühasib vəzifəsində çalışan işçinin vəzifə maaşı fevral ayından etibarən artaraq 800 manat olmuşdur. Daha əvvəllər onun maaşı 3 ay  müddətində 400 manat, sonra isə artaraq 5 ay ərzində 600 manat idi. İyun ayında 30 günlük əmək məzuniyyətinə çıxan işçinin məzuniyyət haqqı nə qədər olacaq? Orta əməkhaqqının əmsallaşdırılması neçə aparılacaq?

OƏH= ((400 * 1,5 * 3+ 600 * 1,33 * 5) + 800 * 4) / (3+5+4) = 8990 / 12 = 749,16

Əmsallaşdırmadan sonra orta əməkhaqqı 749,16 manat olacaq. Burada təshih əmsalları aşağıdakı kimi hesablanır:

Əmsal 1: Ə1= 600/400 = 1,5;

Əmsal 2:  Ə2= 800/600 = 1,33.

Bir günə düşən orta əməkhaqqı:  749,16/30,4= 24,6;

Əmək məzuniyyəti üçün orta əməkhaqqı : 24,6 * 30 gün = 738 manat.

Mənim çörək (lavaş) sexim var və istehsal etdiyim məhsulları vətəndaşlara satıram. Bu halda yeni nəsil kassa aparatı quraşdırmalıyammı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal edilmiş hazır məhsulların özünə məxsus təsərrüfat subyektləri (obyektlər) vasitəsilə satışı həyata keçirildikdə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 16 iyun tarixli fərmanı ilə təsdiq edilmiş “İstehsal fəaliyyəti sahəsində vergitutma məqsədləri üçün gəlirlərin və xərclərin uçotunun aparılması Qaydası”nın 6.4-cü bəndinin müddəalarına əsasən, həmin məhsulların bu təsərrüfat subyektlərinə (obyektlərə) göndərilməsi “Hazır məhsulların təsərrüfatdaxili yerdəyişməsi qaimə-fakturası” ilə sənədləşdirilir.

Vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal edilmiş hazır məhsullar (mallar) vergi ödəyicisi olan digər şəxslərə təqdim edildikdə, malların alıcısına Vergi Məcəlləsinin 71-1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müddətlərdə elektron qaimə-faktura təqdim olunur.

Eyni zamanda, Vergi Məcəlləsinin müddəalarına əsasən, vergi ödəyicisi tərəfindən hazır məhsulların (malların) təsərrüfat subyektlərində pərakəndə qaydada satışı nəzarət-kassa aparatı tətbiq olunmaqla həyata keçirilməli və alıcılara nəzarət-kassa aparatının çeki təqdim edilməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 16-cı maddəsi və Prezidentin 2017-ci il 16 iyun tarixli fərmanı

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsinin 156-cı maddəsinə əsasən, qeydiyyatdan keçməli olmayan sahibkarlıq fəaliyyəti göstərən şəxs vergi orqanına ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyat haqqında könüllü ərizə verə bilər və ya Vergi Məcəlləsinin 157-ci maddəsinə uyğun olaraq, 12 aylıq ardıcıl dövriyyəsi 200.000 manatı keçdikdən sonra növbəti ayın birinci günündən məcburi qaydada ƏDV ödəyicisi kimi fəaliyyətini davam etdirəcəkdir.

Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan fiziki və hüquqi şəxslər illik dövriyyəsi 200.000 manatdan artıq olduqda ƏDV qeydiyyatına alınmaq üçün Vergi Məcəlləsinin 157-ci maddəsinə əsasən müraciət etməlidirlər. ƏDV ödəyicisi olduğu dövrdən sonra onların alınan mallara görə ödədikləri ƏDV məbləğlərini əvəzləşdirmək hüquqları yaranır. Bəs sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərdiyi müddətdə ƏDV ödəyərək idxal etdiyi və ya daxili bazardan aldığı malları ƏDV ödəyicisi olduğu dövrdə 18 faizlik vergiyə cəlb edəcəkmi? 

Mövzu ilə bağlı suala iqtisadçı ekspert Mahmud Abasquliyev aydınlıq gətirir: 

Vergi Məcəlləsinin 159.7-ci maddəsinə əsasən, bu maddənin digər müddəalarından asılı olmayaraq, malları ƏDV-yə cəlb edilən əməliyyatlar nəticəsində əldə edən, lakin bu malları əldə edərkən bu Məcəllənin 175-ci maddəsinə uyğun olaraq ƏDV-ni əvəzləşdirməyə hüququ olmayan şəxsin həmin malları göndərməsinə vergi tutulan əməliyyat kimi baxılmır. Əgər mallar əldə edilərkən əvəzləşdirilməsinə qismən yol verilməmişdirsə, vergi tutulan əməliyyatın məbləği əvəzləşdirmənin qismən yol verilməmiş payına mütənasib olaraq azaldılır.

Misal

Tutaq ki, “AA” MMC 2023-cü ildə təsis edilib və sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərir. Ümumi dəyəri 100.000 manatlıq (gömrük rüsumu daxil) mal idxal edib. Onun əldə edilməsi üçün 18% məbləğində ƏDV-ni gömrükdə ödəyib. Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olduğu üçün ƏDV-ni əvəzləşdirə bilməyib. Bu səbəbdən malların maya dəyəri 118.000 manata yüksəlib.

2024-cü ilin mart ayında MMC-nin 12 aylıq dövriyyəsi 200.000 manatı keçdiyi üçün məcburi qaydada gəlir vergisi ödəyicisinə çevrilib, eyni zamanda ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyata alınıb. Keçid anında anbarında ƏDV ödəyicisi olmadığı dövrdə ƏDV daxil 60.000 manatlıq idxal etdiyi mal qalığı olub. Şirkət ƏDV ödəyicisi olduğu vaxtda yeni mallar idxal edib və bu zaman ƏDV-ni əvəzləşdirib.

Burada sual yaranır ki, şirkət ƏDV ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə anbarında əvvəldən qalan ƏDV daxil dəyəri 60.000 manat olan malı satan zaman ƏDV-yə cəlb ediləcəkmi? Əgər həmin malların uçotu aparılıbsa, o zaman rahatlıqla anbarında qalan 60.000 manatlıq malı elektron qaimə-fakturada “ƏDV-yə cəlb edilməyən” xanasında göstərərək ƏDV-yə cəlb etməyəcək. Burada əsas şərt həmin malların uçotunun aparılmasıdır. 60.000 manatlıq mallar tam satılıb bitənə qədər həmin malı 18%-lik ƏDV-yə cəlb etməyəcək və ƏDV bəyannaməsində həmin məbləği Əlavə 3 bölməsinin ƏDV cəlb olunmayan sətrində müvafiq qeydini apararaq bəyan edəcəkdir.

Əgər malların uçotu aparılmayıbsa, o zaman Vergi Məcəlləsinin 38-ci maddəsinə əsasən, səyyar vergi yoxlaması zamanı həmin malı ƏDV-yə cəlb etməklə bağlı qərar verilə bilər. Üstəlik, Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən, 50 faiz miqdarında maliyyə sanksiyasına da cəlb oluna bilər.

Mənbə: vergiler.az

Müəssisə anlayışı, müəssisənin təsnifatı, fəaliyyəti haqqında ilkin təsəvvürləriniz var. Biznesdə mühasibat uçotunun əhəmiyyətinə əvvəlki yazılarda toxunmuşuq.

Sahibkarlar təsərrüfat fəaliyyətində müxtəlif əməliyyatlar həyata keçirir. Bu əməliyyatlar hansılardır, onlar necə qeydə alınır, mühasibatlıqda uçot hesabları nədir, maliyyə hesabatları biznesin durumunu necə əks etdirir? Sualları mərhələlərlə cavablandıracağıq, həm də tək bunları yox. Siz bizi izləyin, tövsiyə edin, mühasibatlığı bizimlə öyrənin. Hələlik aşağıdakı sualı aydınlaşdıraq.

Müəssisədə həyata keçirilən təsərrüfat əməliyyatları

Müəssisə fəaliyyət istiqamətinə görə fərqlənən çoxsaylı əməliyyatlar aparır, onların tam siyahısını hazırlamaq çətindir. “Mühasib bütün əməliyyatları bilməlidir” – belə tələb yoxdur. Lakin bəzi əməliyyatlar əksər müəssisə üçün eynidir, mühasibat uçotunda tez-tez rastlaşdığımızdan onları bilmək vacibdir. Təsərrüfat əməliyyatlarına aşağıdakılar nümunə göstərilə bilər:

1. Mal, iş, xidmətlərin alışı, satışı;
2. Əsas vəsaitin alınması, istifadəyə verilməsi, satılması;
3. Əsas vəsaitə amortizasiya ayrılması hesablanması;
4. Əsas vəsaitin silinməsi;
5. Qeyri-maddi aktiv yaradılması;
6. Qeyri-maddi aktiv alışı, satışı;
7. Xammal alışı;
8. Məhsul istehsalı;
9. Hazır məhsulun anbara verilməsi;
10. Digər təsərrüfat mallarının alışı;
11. İşçilərə əməkhaqqı, mükafat, sosial təyinatlı hesablamalar, ödənişlər;
12. Ezamiyyə ödənişləri;
13. Təhtəlhesab şəxslərə vəsait verilməsi, qəbulu;
14. Təşkilatlardan avans qəbulu, onlara ödəmələr;
15. Təşkilatlardan ödənişlərin qəbulu, onlara ödəmələr;
16. Təsisçilərdən borc, nizamnamə, sair təyinatlı vəsaitlərin qəbulu;
17. Kredit təşkilatlarından kreditlərin qəbulu, onlar üzrə ödəmələr;
18. Müəssisə təsisçilərinə dividend ödənilməsi;
19. İcarə xidmətləri üzrə ödəmə mənbəyində vergi hesablanması və ödənilməsi;
20. Dövlət büdcəsinə vergi, sosial ödəmələr, cərimə, penya xarakterli ödənişlərin edilməsi;
21. Kommunal xərclərin hesablanması;
22. İdxal əməliyyatları, həmin əməliyyatlar zamanı gömrük orqanlarında edilən ödənişlər;
23. Xarici valyuta alışları, satışları, xarici valyutada köçürmələr;
24. Gəlir – xərclər üzrə uçot hesablarının bağlanması, mənfəətin müəyyən edilməsi, dividendin elanı;
25. Digər təsərrüfat əməliyyatları.

Saytımızda əməliyyatların hər biri haqqında məlumat veriləcək, onların mühasibat uçotunun hesablar planına uyğun uçotu, mühasibatlıqda uçot hesablarına təsirini nümunələrlə şərh edəcəyik.

Çalışacağınız müəssisə fərqli təsərrüfat əməliyyatları həyata keçirə bilər. Bu müxtəliflik, onların uçot qaydaları sizi qorxutmasın – başqaları bacarırsa, siz də bacaracaqsınız. Sadəcə əməliyyatların mahiyyətini dərk etmək, onlar haqqında ətraflı məlumatlara sahiblənmək lazımdır.

Mühasibat hesabları anlayışı

Kompüterlə işləyənlər hesab (account) anlayışı ilə tez-tez rastlaşır, məsələn, “Google hesabı”. Həmin hesablarda informasiya texnologiyaları istifadəçisini kompüter sisteminə tanıdan zəruri məlumatlar saxlanılır (istifadəçi adı, şifrə və sair).

Analoji olaraq, təsərrüfat əməliyyatların uçotunu aparan mühasib, onların mahiyyətini, tərkibini əks etdirən hesablara malik olmalıdır. Mühasibatlıqda uçot hesabları dedikdə əməliyyatlarda iştirak edən aktivlərin, öhdəliklərin və s. uçotunun aparılmasında istifadə etdiyimiz şərti, xəyali, maddi formada olmayan məkan başa düşə bilərsiniz. Aktivlər, öhdəliklər və s. barədə bizim məqalələrdən tanış ola bilərsiniz, hələlik onları təsəvvürünüzdə formalaşdırdığınız şəkildə qəbul etməyiniz kifayətdir.

Əksəriyyətimiz bank hesabı haqqında məlumatlıyıq. Mühasibat hesabları bank hesabları kimidir:

• onları biz yaratmışıq, biz ləğv edirik, biz dəyişirik;
• onlara toxunmaq mümkün deyildir;
• mahiyyətinə görə xəyali qəbul edilmiş anlayışdır.

Hesabları mühasibat proqramında yaratsanız elektron formada, kitablarda hazırlasanız, yazsanız kağız daşıyıcı üzərində olacaqdır. Forma əsas deyil, vacib olan:

• mühasibatlıqda uçot hesabları ilə rəftar;
• onlarla bağlı hamılıqla qəbul edilmiş tələblər;
• onlarda əməliyyatların uçotunun aparılması imkanıdır.

Gəlin nümunəyə baxaq. Təsəvvür edin ki, bazarda, piştaxta arxasında alver edir, tanışınızın verdiyi mallar, məhsullar satırsınız. Satdığınız mallar sizin aktivinizdir, qismən sizə məxsusdur. Kiçik anbardan, həmçinin kassa aparatından istifadə edirsiniz. Lakin bunlara özünüz sahiblənməmisiniz, malların, dükanın yiyəsi tanışınızdır. O, gündəlik sizinlə hesablaşır, gün ərzindəki qazancınıza nəzarət edir.

Deməli, malların, sizin pulların, biznesin həqiqi sahibinə verdiyiniz pulların, anbarda və piştaxtada olan malların uçotunu aparmalısınız.

İndi isə gəlirik mətləbə, dəftərinizdə bunların qeydiyyatında hansı adlardan, texnikalardan istifadə edərsiniz?

Yəqin malları dəftərinizdə “Mallar” adı altında növləri üzrə yazar, nağd pulları “Kassa” başlığı ilə, əməliyyatlar üzrə ardıcıl qeyd edərsiniz. Bunları bir dəftərdə qeyd etmək olar, amma hər birini ayrıca dəftərdə də aparmaq mümkündür, məsələn, “Kassa” dəftəri, “Mallar” dəftəri. Yəqin hər dəftərdə özü ilə bağlı olan əməliyyatların qeydini apararsınız. Eynilə, öhdəlikləri qeyd etmək məqsədilə, “Borclar”, satışlar üçün “Satışlar” dəftəri açmaq olar. Əslində mühasiblər praktik olaraq bunu edir, adətən buna dəftər yox, kitab deyirlər: “Kassa kitabı”, “Borclar kitabı”.

Başqa fərqli cəhət, müasir uçotda bütün kitabları özündə birləşdirən mühasibat proqramlarından geniş istifadə olunmasıdır. Yəni xəyali hesabları açdığımız fiziki kitablarımızı elektron kitablara çevirmişik. Yuxarıda dediyimiz hər kitab, əslində bir mühasibat hesabıdır.

Bəs bizim hesabımızla nələr baş verə bilər?

Həyatımızda maliyyə durumumuzla baş verənləri yada salaq: pulumuz, borcumuz yaxud maddi ehtiyatlarımızın 2 halı mövcuddur – onlar artır yaxud azalır. Bunu müəssisədə əməliyyatların qeydləri  aparılan mühasibat hesablarına da aid etmək olar: mühasibatlıqda uçot hesabları üzrə qalıqlar artır, yaxud azalır.

Bəzi hesabların, məsələn, çəkilmiş xərc, yəni xərclər hesabı, geri dönüşü yoxdur. Çəkilmiş xərci geri qaytara bilmərik. Xərclər hesablarda toplanır, sonra gəlirimizlə bağlanır, sıfırlanır, mahiyyətcə bu onun azalması deməkdir.

Yəni müəssisə üzrə baş verən istənilən əməliyyat hansısa hesabımıza təsir edəcək. Həmin əməliyyatın nəyə, hansı hesabımıza təsir etdiyini “Nə artdı?”, “Nə azaldı?” kimi sualları qoymaqla anlaya bilərik.

Məsələn, müəssisə mal alışı əməliyyatını həyata keçirib.

Sual veririk: nə artdı?

Cavab: malımız artdı.

Sual veririk: başqa nəsə artdımı (azaldımı?)

Cavab:  bəli, borcumuz artdı.

Demək, mal alışı zamanı həm mal artır, həm borcumuz. Deməli mühasib kimi “Mallar”, “Borclar” kitablarında artımları qeyd etməliyik.

Başqa nümunə, müştərimiz bizə olan borcunu nağd ödədi.

Sual veririk: nə artdı?

Cavab: pulumuz artdı.

Sual veririk: başqa nəsə artdımı (azaldımı?)

Cavab: Bəli, alacaq pullarımız azaldı.

Demək, müştərimiz borcunu nağd ödəyəndə nağd pulumuz artığından “Kassa”, alacağımız azaldığından “Alacaqlar” (bundan sonra, buna debitorlar deyəcəyik) kitablarımızda dəyişikləri qeyd etməliyik.

Sahibkara əməliyyatların qeydə alınması son dərəcə mühümdür, çünki onun yaddaşı kifayət  qədər yaxşı olsa belə, kommersiya müəssisəsində baş vermiş bütün əməliyyatları yadda saxlaya bilməz. Mühasibatlıqda uçot hesabları üzrə dəyişikləri necə qeyd etməyi növbəti məqalədə izah edəcəyik.