Blog Full

İllik iş vaxtı norması nədir, onu kim təyin edir?

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 13-cü fəsli mühasibat uçotu subyektlərində iş vaxtı norması, onun növləri və tənzimlənməsi qaydalarını şərh edir.

Məcəllədə illik iş vaxtı normasının müddəti haqqında vahid standart yoxdur. Bu norma müəssisədə beşgünlük yaxud altıgünlük iş həftəsinin müəyyən edilməsindən, gündəlik işin nə qədər davam etməsindən, habelə istirahət günlərinin nə vaxt müəyyən edilməsindən asılıdır. Odur ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi  hər dekabr ayının sonunadək növbəti il üçün istehsalat təqvimi, həmçinin illik iş vaxtı norması ilə bağlı dəqiqləşdirmələr təqdim edir. Onun əsasında müəssisələr, təşkilatlar, digər mühasibat uçotu subyektləri illik iş vaxtı normasını hesablayırlar.

İş vaxtı normasının hesablanması

İş qrafiki tərtib edilərkən, həftəlik iş saatlarının əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş yuxarı həddi nəzərə alınmalıdır. Ən geniş yayılmış variant 40 saatlıq, beş günlük həftədir, lakin 36 və 24 saatlıq həftələr də var.

Diqqət yetirin, əgər cədvəl həftədə altı iş günü üçün hazırlanırsa, normalar dəyişməyəcək, 40, 36 və 24 saat olaraq qalacaq.

Aylıq iş vaxtı normasının hesablanması ardıcıllığını belə ifadə etmək olar: Həftəlik norma / Həftədə iş günlərinin sayı × Bir ayda iş günlərinin sayı.  Bayram günlərindən əvvəlki qısaldılmış günlər üçün iş saatları alınan məbləğdən çıxılır.

Aylıq iş vaxtının hesablanması ardıcıllığını nümunədə şərh edək.

İllik iş vaxtı normasını tapmaq üçün orta gündəlik saat dərəcəsini ildəki iş günlərinin sayına vururuq. Hesablama zamanı bayram günlərindən əvvəlki qısaldılmış günlər mütləq nəzərə alınmalıdır.

2024-ci il üçün iş vaxtı norması

ƏƏSMN Kollegiyasının 15 dekabr 2023-cü il 3-17/3-5-42/2023 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “2024-cü il üçün iş vaxtı normasının və istehsalat təqviminin təsdiq edilməsi haqqında” adlı normativ hüquqi sənəddə 2024-cü ildə 40 saatlıq beşgünlük və altıgünlük həftə üçün illik iş vaxtı norması 1901 saatdır.

Hesablama zamanı 2024-cü il üçün istehsalat təqviminin məlumatlarından istifadə edilib. Belə ki, həmin təqvimdə 8 saatlıq 228, 7 saatlıq 11 iş günü (bayram günlərindən əvvəlki qısaldılmış günlər) müəyyən edilib.

2024-cü ili üçün iş vaxtı normasının hesablanması aşağıdakı kimi olacaq: 40 saat / 5 gün × 239 gün – 11 saat = 1901 saat.

Qeyd edək ki, yuxarıda qeyd edilən “2024-cü il üçün iş vaxtı norması və istehsalat təqvimi” haqqında qərarda illik iş vaxtı normasının hesablanmasının nisbətən fərqli qaydası verilib:  228×8 + 11×7 = 1901 saat (40 saatlıq iş həftəsi).

36 və 24 saatlıq həftələr üçün vaxt normaları eyni şəkildə hesablanır.

Altıgünlük iş həftəsi tətbiq edilən iş yerlərində gündəlik iş vaxtının hesablanması zamanı nəzərə almaq lazımdır ki, həftəlik norma 40 saat olduqda 7, 36 saat olduqda 6, 24 saat olduqda 4 saatdan çox ola bilməz (AR ƏM, maddə 90, 108).

Hər dəfə hesablamalar aparmamaq üçün 2024-cü il üçün istehsal təqvimini endirin. Orada 40 saatlıq beşgünlük iş həftəsi üçün iş vaxtı normaları verilib.

Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklərdən biri də təmir xərcləri ilə bağlı olan məsələlərdir. Yeniliyi sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir. 

Əvvəlcə 01.01.2024-cü il tarixədək Məcəllənin tələbi ilə tanış olaq:

Vergi Məcəlləsinin 115.6-1-ci maddəsi: “İcarəçinin balansında uçota alınmayan əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən və icarə haqqı ilə əvəzləşdirilməyən, yaxud icarəyə verən tərəfindən əvəzi ödənilməyən xərclər icarəçi tərəfindən kapitallaşdırılaraq təmir edilən əsas vəsaitin aid olduğu kateqoriya üzrə bu Məcəllənin 114.3-cü maddəsində müəyyən edilmiş dərəcə ilə amortizasiya olunur. Təqvim ilinin sonuna bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydada hər bir kateqoriya üzrə kapitallaşdırılmış təmir xərclərinin məbləği 500 manatdan az olduqda, həmin məbləğ gəlirdən çıxılır”.

Buna sadə bir misal gətirək:

Misal 1: “AA” MMC əməliyyat icarəsi ilə ofis icarəyə götürüb və 2022-ci ilin dekabrında ofisin təmirinə 10.000 manat xərcləyib. Bu halda 2023-cü ildə cəmiyyət 10.000 manatı kapitallaşdırılmış təmir xərcləri kimi uçota alacaq və illik 7% amortizasiya hesablayacaq. Nəticə etibarilə 2023-cü ildə kapitallaşdırılmış təmir xərclərinin amortizasiyası kimi 700 manat silinəcək:

10000 x 7% = 700 manat.

Bu hesabla 01.01.2024-cü ilə qalıq dəyəri 9.300 manat olacaq:

10000 – 700 = 9300 manat.

Dəyişiklik olmasaydı, hər il qalıq dəyərindən 7% amortizasiya edilərək silinəcəkdi.

İndi isə 115.6-1-ci maddə üzrə 01.01.2024-cü il tarixdən hansı dəyişikliyin edildiyinə nəzər yetirək:

Vergi Məcəlləsinin qüvvədə olan 115.6-1-ci maddəsinə əsasən, icarəçinin balansında uçota alınmayan əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən və icarə haqqı ilə əvəzləşdirilməyən, yaxud icarəyə verən tərəfindən əvəzi ödənilməyən xərclər bağlanmış müqavilə müddəti ərzində, lakin 5 ildən az olmayaraq, illər üzrə mütənasib məbləğlərdə amortizasiya olunmaqla gəlirdən çıxılır. İcarəyə götürülmüş əsas vəsaitlərin təmirinə çəkilən xərclər hər il üzrə ayrıca kapitallaşdırılır və bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydada amortizasiya olunur.

Dəyişikliyi sadə misallar üzərində nəzərdən keçirək:

Misal 2: “AA” MMC əməliyyat icarəsi ilə 2023-cü ilin noyabr ayında 10 il müddətinə ofis icarəyə götürüb və həmin ilin dekabrında ofisin təmirinə 5.000 manat xərcləyib. Odur ki, 2024-cü ildə MMC 5.000 manatlıq kapitallaşdırlmış təmir xərcləri kimi uçota alacaq. Şirkət hər il 500 manat təmir xərcləri kimi amortizasiya edəcək və xərcə salacaq:

5.000 :10 il = 500 manat.

Misal 3: “AA” MMC əməliyyat icarəsi ilə 2023-cü ilin noyabr ayında 3 il müddətinə ofis icarəyə götürüb və həmin ilin dekabrında ofisin təmirinə 5.000 manat xərcləyib. Bu halda, 2024-cü ildə şirkət 5.000 manatlıq kapitallaşdırlmış təmir xərcləri kimi uçota alacaq. MMC hər il 1.000 manat təmir xərcləri kimi amortizasiya edəcək və xərcə salacaq:

5000 : 5 il = 1000 manat.

Bəs belə olan halda, 3 ildən sonra qalan (5.000- 1.000 x 3) = 2.000 manatın aqibəti necə olacaq?

Göründüyü kimi, yeni dəyişikliyə görə, təmir xərcləri ən azı 5 il ərzində nəzərə alınmaqla amortizasiya olunmalıdır. Misalımızda müqavilənin müddəti 3 il olduğundan yerdə qalan 2 ilin təmir xəcləri olan 2.000 manat xalis mənfəət hesabına silinəcək.

Misal 4: Misal 1-in davamı kimi, nəzərə alaq ki, “AA” MMC əməliyyat icarəsi ilə 2022-ci ilin noyabr ayında 5 il müddətinə ofis icarəyə götürüb və həmin ilin dekabrında ofisin təmirinə 10.000 manat xərcləyib. Odur ki, 2023-cü ildə şirkət 10.000 manatlıq kapitallaşdırılmış təmir xərcləri kimi uçota alacaq, illik 7% amortizasiya hesablayacaq. Nəticə etibarilə 2023-cü ildə kapitallaşdırılmış təmir xərclərinin amortizasiyası kimi 10.000,00 * 7% = 700,00 manat silinəcək:

10000 x 7% = 700 manat.

01.01.2024-cü ilə qalıq dəyəri 9.300 manat olacaq:

10000 – 700 = 9300 manat.

Bəs bu ildən əvvəlki qayda üzrə kapitallaşdırılmış təmir xərclərinin aqibəti necə olacaq?

Şirkətin icarə müqaviləsi 6 il olduğundan artıq 01.01.2024-cü ilə müqavilənin yerdə qalan müddəti 5 il olacaq. Belə olan halda, kapitallaşdırılmış təmir xərcləri kimi qalmış 9.300 manat 5 il müddətinə amortizasiya ediləcək:

9300 : 5 il = 1860 manat.

Beləliklə, hər ilə 1.860 manat amortizasiya ediləcək və xərcə salınacaq.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin birinci bankı Kapital Bank nağd kredit almaq istəyən müştərilər üçün sərfəli fürsətlər yaradır. Belə ki, bankdan ilk dəfə gündəlik təlabat krediti əldə edənlər hər 2000 AZN üçün 51 manatdan başlayaraq aylıq ödəniş edəcəklər. İllik 10.9 %-dan başlayan şərtlərlə maksimum 50 000 manatadək təqdim edilən kredit 59 ayadək müddətə verilir.

Kampaniyadan rəsmi gəliri olan hər kəs faydalana bilər. Bunun üçün həm onlayn müraciət edə, həm də sizə ən yaxın filiala yaxınlaşa bilərsiniz. Onlayn götürülən kreditlərdə nağdlaşdırma komissiyası tətbiq edilmir.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/frfr

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 117 filialı və 52 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.