Blog Full

Mühasibat uçotu mütəxəssislərinin tez-tez müraciət etdikləri Vergi Məcəlləsi nədir? Strukturu necədir? Nə üçün istifadə olunur? Aşağıda bu suallara cavab verməyə çalışacağıq.

Vergi qanunvericiliyinin sistemləşdirilməsi

Azərbaycan Respublikasında vergilər üzrə əsas normativ hüquqi akt Vergi Məcəlləsidir. 2001-ci ilin yanvar ayının 1-dən qüvvəyə minən bu akt  Azərbaycanda vergi hüququnun əsas məcəllələşdirilmiş mənbəyidir.

Vergi qanunvericiliyinin məcəllələşdirilməsi  (sistemləşdirilməsi, kodlaşdırılması) əvvəllər vergilərin hesablanması və tutulması prosedurunu tənzimləyən çox saylı sənədləri  ləğv etməyə imkan verdi. Nəticədə  bu sahə ödəyicilər üçün daha anlaşılan oldu, icbari ödənişlərin ödənilməsi prosesini optimallaşdırmaq, onlara nəzarətin keyfiyyətini yüksəltmək imkanı yarandı.

Müəyyən dövrlərdə Məcəlləyə bir-sıra düzəlişlər, dəyişikliklər edilib. Hələlik sonuncu sayılan əlavə və dəyişikliklər Azərbaycan Respublikasının 9 dekabr 2022-ci il tarixli Qanunu ilə təsdiq olunub.

AR Vergi Məcəlləsi 2001-ci ilin yanvar ayının 1-dən qüvvəyə minib. Bu akt  Azərbaycanda vergi hüququnun əsas  məcəllələşdirilmiş mənbəyidir. 

Vergi Məcəlləsi (VM) iki hissədən ibarətdir:

• ümumi hissə;
• xüsusi hissə.

Yeddi fəsildən (1-94-cü maddələr) ibarət birinci hissədə vergitutmanın ümumi prinsipləri təsvir olunur. Məsələn, hansı vergi növləri var, onları kim ödəməlidir, ödənilməsə nə olacaq. Məcəllənin ikinci hissəsində vergilərin konkret növləri, onların hesablanması və ödənilməsi qaydaları şərh olunur. Xüsusi hissə on iki fəsildən ibarət olub 95-229-cu maddələri əhatə edir. Onun tam mətninə aşağıdakı linkdən keçmək olar.

Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin tam mətni

Yuxarıdakıları ümumiləşdirib “Vergi Məcəlləsi nədir?” sualını belə cavablandıra bilərik:

Vergi məcəlləsi bizə necə kömək edə bilər

Biz Vergi Məcəlləsində vergilər haqqında bizi maraqlandıran suallara cavab tapa bilərik. Məsələn, əməkhaqqından tutulacaq vergi məbləğini bilmək üçün Məcəllənin 101-ci maddəsinə müraciət etmək olar. Gəlir vergisindən azadolmalar və güzəştlər VM-in 102-ci maddəsində şərh olunub.

Yaxud belə hala baxaq. Siz öz biznesinizi qurmaq, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyirsiniz. Bunun üçün vergi uçotu məsələlərini həll etmək lazımdır. Vergi ödəyicilərinin uçotu qaydaları Məcəllənin ümumi hissəsində, daha dəqiq desək IV fəslin 33-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Vergi ödəyiciləri vəzifə və hüquqları haqqında bilgiləri də ümumi hissədən öyrənə bilərlər.

Əgər sizi konkret vergi növü maraqlandırsa xüsusi hissəyə müraciət etmək olar. Məsələn, əmlak vergisi haqqında xüsusi hissədə, XIII fəsildə məlumat verilib. Burada əmlakın növünə, yerləşdiyi yerə görə ödəməli olduğunuz verginin dərəcələri haqqında məlumat ala bilərsiniz.

Bəs əməliyyatların Vergi Məcəlləsinə uyğunluğunu kim yoxlayır?

Bunu Dövlət Vergi Xidməti (DVX) həyata keçirir. Sahibkarlıq subyektləri hər bir vergi dövrü üçün vergi bəyannaməsi təqdim edir. Vergi dövrü vergitutma sistemindən asılıdır, məsələn, sadələşdirilmiş vergi sistemi üçün ildə bir dəfə bəyannamə verilir.

Bəyannamə əsasında vergi işçisi kameral yoxlama aparır – sənədlərin doldurulması, vergilərin hesablanması düzgünlüyünü yoxlayır. Müəssisə vergi məcəlləsinin müddəalarını pozmaqda şübhəli bilinirsə, yerində yoxlama təyin oluna bilər.

Vergi məcəlləsinin pozulmasına görə şirkət cərimələnə bilər. Bəzən direktor yaxud baş mühasib məsuliyyətə cəlb olunur, məsələn, vergi məbləğinin bilərəkdən azaldılmasına görə.  Müəyyən pozuntular  cinayət cəzası ilə nəticələnə bilər.

Vergi Məcəlləsi haqqında nəyi yadda saxlamalı

• Vergi Məcəlləsi Azərbaycanda vergi sistemini müəyyən edən qanundur.
• AR VM-in birinci hissəsi Azərbaycan vergi qanunvericiliyinin ümumi anlayışlarını və müddəalarını təsvir edir.
• Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin ikinci hissəsi konkret vergi növlərini anlamağa kömək edir.
• Məcəlləyə əməl olunmasına DVX nəzarət edir, vergi qanunvericiliyi pozulsa azadlıdan məhrum edilməyə qədər cəza verilə bilər.

Keyfiyyətli və təhlükəsiz xidməti ilə 6 000 000-a yaxın müştərinin seçimi olan  ölkənin birinci bankı Kapital Bank depozit faizlərini 10%-dək artırıb. Nağd pulunu sərfəli və güvənilir sərmayəyə çevirmək istəyənlər, Kapital Bankın ən yaxın filialına yaxınlaşmaqla, AZN valyutası ilə depozitlərdə 6 aylıq müddətə illik 10% depozit faizi əldə edirlər. Depozit üçün minimum 500 manat olmaqla istənilən qədər məbləği banka əmanət etmək mümkündür. Kapital depoziti ilə yüksək faiz əldə etməklə yanaşı əmanət məbləğini minimum 100 manat məbləğində artırmaq olar. Faizlər aylıq və ya müddətin sonunda təqdim edilir. Sığortalanan məbləğin həcmi isə 100 000 manatdır. Kampaniya 31 mart tarixinədək keçərlidir. Ətraflı məlumat üçün:

Birbank tətbiqində təklif etdiyimiz Rəqəmsal depozit məhsulunda da əmanət faizləri artırılıb. 31 mart tarixinədək davam edəcək kampaniya çərçivəsində yerləşdirilən rəqəmsal depozitlərdə müştərilər 6 aylıq müddətə illik 10% depozit faizi əldə edirlər. Rəqəmsal depozitdə manat valyutası üzrə 1, 3, 6, 9, 12, 18, 24 və ya 36 ay müddətinə minimum 1₼, maksimum 250 000 manat məbləğində depozit yerləşdirmək mümkündür. Depozit gəliri müddətin sonunda təqdim edilir. Tamamilə onlayn həyata keçirilən “Rəqəmsal depozit”dən istifadə etmək üçün sadəcə Birbank mobil tətbiqində “Daha çox” bölməsindən “Depozitlər”i seçməli və “Yeni depozit” bölməsinə keçərək müraciət edib məlumatları tamamlamaq yetərlidir. Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/prrd10

Kapital Bank-ın USD valyutası üzrə depozit faizi isə 3.5%-dir. Ən yaxın Kapital Bank filialına yaxınlaşaraq əmanət müddəti 12 aydan 36 ayadək olmaqla 500 dollardan yuxarı istənilən qədər məbləği banka əmanət etmək olar. Əmanət məbləğini minimum 100 dollar məbləğində artırmaq mümkündür. Faizlər aylıq və ya müddətin sonunda təqdim edilir. Sığortalanan məbləğin illik faiz dərəcəsi xarici valyutada 2,5%,  həcmi isə 100 000 manat ekvivalentindədir. Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/prdd

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 117 filialı və 39 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün — https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.