Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 139. 237

13 Sen 2023

Uşağın anadan olmasına görə müavinət hansı halda verilir?

by | posted in: Müavinət, Xəbər | 0

Ailədə uşaq dünyaya gəlib!

Uşağın doğulması hər ailədə vacib hadisədir. Çox vaxt deyirlər ki, uşağın gəlişi ilə əsl ailə yaranır, ana və ata arasındakı münasibət yeni səviyyəyə yüksəlir, hörmət, anlayış, qayğı və etibar yaranır. Təbii ki, ailənin yeni məqsədi cəmiyyətin yeni üzvünü sağlam və uğurlu yetişdirməkdir! Bu işdə valideynlərə dövlət də kömək edir. Əhali arasında “süd pulu” kimi tanınan uşağın anadan olmasına görə müavinət belə köməkdən biridir.

Dövlət üçün digər prioritet məsələ doğum səviyyəsini lazımi həddə saxlamaqdır. Bunun üçün dövlət müəyyən layihələr həyata keçirir, qanunvericilik aktları qəbul edir. Belə layihələrdən biri əhalinin fərqli təbəqələri üçün nəzərdə tutulan sosial müavinətlərdir. Uşaq doğuşu zamanı və bundan sonrakı dövrdə valideynlərə dövlət tərəfindən verilən belə müavinətlər gələcək ana və ataların mümkün qədər həvəslə vacib qərar qəbul etmələrin təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.

Dövlətdən hansı sosial müavinətlər alına bilər?

Dövlətin uşağın doğulması zamanı və ondan sonrakı dövrlərdə ailənin üzvlərinə etdiyi ödənişlər, müavinətlərin verilmə qaydası AR Nazirlər Kabinetinin 15 sentyabr 1998-ci il tarixli 189 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş Əsasnamə ilə tənzimlənir. Sosial müavinətlər müxtəlif kateqoriyadan olan şəxslərə dövlət tərəfindən sosial yardım göstərilməsi məqsədilə verilən vəsaitdir. Aylıq, yaxud da birdəfəlik qaydada ödənilən müavinətlərin müxtəlif növləri var:

əmək qabiliyyəti itirildikdə;
dəfnə görə;
uşaq anadan olduqda verilən müavinət;
uşağa qulluğa görə müavinətlər;
hamiləlik, doğum üçün.

Yuxarıda sadalanan müavinətlərdən üçü birbaşa uşağın doğulması ilə bağlıdır. Hamiləlik dövründə səhhətində yaranan müəyyən problemlərin aradan qaldırılması, habelə cəmiyyətə sağlam vətəndaş gəlməsi üçün gələcək anaya hamiləlikdən əvvəlki və sonrakı dövrləri əhatə edən məzuniyyət verilir. Məzuniyyət müddətində ona hamiləliyə və doğuma görə müavinət ödənir.

Uşaq doğuşundan sonra valideynlərdən biri, yaxud ailənin uşağa bilavasitə baxan başqa üzvü uşağa qulluq etmək üçün qismən ödənişli sosial məzuniyyət hüququndan istifadə edə bilər. Məzuniyyət müddətində ona qanunvericiliklə müəyyən olunan məbləğdə uşağa qulluğa görə müavinət ödənir.

Uşağın doğulması ilə bağlı verilən digər sosial ödəniş uşağın anadan olmasına görə müavinətdir (yaxud süd pulu).

Uşağın anadan olmasına görə müavinət

Sosial sığorta üzrə ödəmələrin bir növü kimi qəbul olunan uşağın doğulmasına görə müavinət süd pulu da adlanır, birdəfəlik verilir, müraciət etmə müddətindən asılı olmayaraq təyin edilir. AR vətəndaşları, respublikasının ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslər və əcnəbilər (Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa) uşağın anadan olmasına görə müavinət almaq hüququ olan şəxslərdir.

Müavinətin təyini birdəfəlik, elektron qaydada həyata keçirilir, işləyən valideynlərdən birinə verilə bilər.

Müavinət 01.01.2021 tarixdən əvvəl doğulan uşaqlara sığortaedənin müraciəti əsasında, həmin tarixdən sonra doğulanlara isə avtomatlaşdırılmış qaydada müəyyən olunur. Bu zaman uşağın doğulması qeydiyyatının dövlət qeydiyyat orqanlarında aparılmasına dair məlumatlar elektron informasiya sistemində öz əksini tapmalıdır.

Uşağın doğulmasına görə müavinətin məbləği 1 yanvar 2023-cü il tarixdən 500 manat təyin olunub. Bəzən elə hallar olur ki, uşaq doğuşundan bir müddət sonra dünyasını dəyişir, yaxud ölü doğulur. Uşaq ölü doğulduğu halda müavinət verilmir. Lakin uşaq doğulduqdan sonra yaşadığı müddətdən asılı olmayaraq müavinət verilməlidir.

Doğulmuş uşaqların sayı iki yaxud daha çox olduqda uşağın anadan olmasına görə müavinət onların sayına uyğun hesablanaraq ödənilir. Övladlıq olaraq götürülmüş uşaqlar üçün isə müavinətlər ümumi əsaslarla müəyyən olunur.

13 Sen 2023

Uşağın anadan olmasına görə müavinətin təyin edilməsi

by | posted in: Müavinət, Xəbər | 0

Uşağın anadan olmasına görə müavinət

Ailədə uşağın dünyaya gəlməsi sosial sığorta hadisəsidir. “Sosial sığorta haqqında” AR qanuna əsasən ailə bu zaman uşağın anadan olmasına görə müavinət almaq hüququ əldə edir. Daha çox “süd pulu” adlanan bu sosial muavinət növü birdəfəlik ödənir və onun təyin edilməsi AR Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi haqqında Əsasnamə” ilə tənzimlənir.

Uşağın anadan olmasına görə müavinət yaxud “süd pulu” “Sosial müavinətlər haqqında” AR qanununun 3-cü maddəsinə əsasən aşağıdakı şəxslərə verilə bilər:

AR vətəndaşlarına – bu Qanunun şərtlərinə uyğun;
AR ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslər və əcnəbilərə – bu Qanunla AR vətəndaşlarına müəyyən edilmiş şərtlərə uyğun.

Süd pulu:

həm öz-özünü sığortaedən fiziki şəxslərə;
həm də əmək müqavilələri üzrə çalışan muzdlu işçilərə təyin olunur.

Öz-özünü sığortaedən fiziki şəxslərə müavinətin təyin edilməsi qeyd edilən Əsasnaməyə uyğun olmaqla, Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (DSMF) yerli struktur vahidləri tərəfindən, fonda müraciət olunan tarixə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə qanunvericiliklə müəyyən olunmuş məbləğlər onlar tərəfindən tam ödənildiyi halda aparılır.

Muzdlu işçilərə “süd pulu” təyini

31.12.2020-ci il tarixindən sonra baş verən doğuş halları zamanı uşağın anadan olmasına görə müavinət (süd pulu) üçün müraciətə ehtiyac yoxdur. Təyinat “Əhalinin Dövlət Reyestri” informasiya sisteminin məlumatları əsasında avtomatlaşdırılmış rejimdə aparılır və bu haqda sığortaolunanın elektron ünvanına və mobil telefonuna bildiriş göndərilir. Bank yaxud poçt vasitəsilə göndərilən məbləğ, göndərildiyi aydan sonrakı bir il ərzində alınmalıdır, əks təqdirdə fonda qaytarılır. Sonradan həmin müavinət qeyd edilən Əsasnamədə nəzərdə tutulmuş qaydada verilir. Bu halda muzdlu işçilərə uşağın anadan olmasına görə muavinət (süd pulu) işçinin əmək kitabçasının olduğu iş yeri üzrə təyin olunur. Təyinatı müdiriyyətin müavinət təyin edən komissiya yaxud komissiya tərəfindən səlahiyyət verilmiş üzv həyata keçirir. Təyinat doğum haqqında arayış əsasında aparılır. Arayış vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqan tərəfindən verilir.

Komissiyasının səlahiyyətli üzvü təqdim olunmuş sənəd əsasında:

müavinətin alınması hüququnu təsdiq edir;
qanunvericiliyə uyğun miqdarını müəyyən edir;
müavinətin təyin edilməsi haqqında qərar qəbul edir.

Uşağın anadan olmasına görə müavinət təyin edilməsi protokoluna qəbul olunan qərar qeyd edilir. Eyni zamanda “süd pulunun” təyinatı və miqdarı barədə doğum haqqında arayışın arxasında səlahiyyətli üzvün imzası ilə qeydlər aparılır.

Uşağın doğulması haqqında arayış itirilərsə, birdəfəlik müavinət həmin arayışın surəti əsasında verilə bilər. Arayışın sürətini vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatını aparan orqandan almaq olar. Belə hal yarandıqda valideynlər DSMF və ƏSMM vasitəsi ilə müavinətin alınmadığı barədə arayış təqdim edirlər.

Sığortaedən tərəfindən təqdim edilən sənədlər

Sığortaedən uşağın anadan olmasına görə müavinətin ödənilməsi üçün DSMF orqanına məktubla müraciət edir. Məktub sığortaolunan tərəfindən müraciət edildiyi aydan sonrakı ayın 5-dək təqdim olunmalıdır.

Məktuba aşağıdakı sənədlər əlavə edilir:

müavinəti təyin edən komissiyanın protokolunun surəti;
müavinət alacaq şəxslərin bank rekviziti yaxud poçt ünvanı;
doğum haqqında arayış.

Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun uyğun struktur vahidləri 5 iş günü ərzində müraciəti araşdırıb ödənişi həyata keçirməlidirlər. Araşdırma zamanı DSMF orqanlarının sığortaedəndən əlavə məlumatlar almaq hüququ var.

Bir daha qeyd edək ki, yuxarıda qeyd edilən təyinat və sonrakı proseslər işçinin avtomatlaşdırılmış rejimdə aparılmış “süd pulu” məbləğini vaxtında almadığı halda DSMF-na qaytarılan müavinətlərin yenidən alınması üçündür.

Müavinətin ödənilmə mənbəyi

Uşağın anadan olmasına görə müavinəti Dövlət Sosial Müdafiə Fondu orqanları sığortaolunanlara məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödəyir. Əgər “süd pulu” üçün müraciət işəgötürən tərəfindən edilirsə, müraciət sənədlərinə Əsasnamə ilə təsdiq olunmuş formada haqq-hesab cədvəli əlavə olunur.

Uşaq doğmuş ana işləmirsə, yaxud hansısa səbəbdən uşağın anası yoxdursa müavinət işləyən ataya verilir.

Əgər müəssisənin müavinət alacaq şəxsin bank rekvizitlərinin yaxud faktiki yaşayış ünvanının səhv göstərilməsi üzündən muavinət alınmazsa, geri qaytarılması mümkün olmayan müavinət məbləği üçün günahkar müəssisə məsuliyyət daşıyır. Alınmamış məbləğ həmin müəssisənin hesabına ödənir.

Əgər “süd pulu” artıq verilərsə, DSMF orqanının müraciətinə əsasən müavinət alanın əməkhaqqısından işəgötürən tərəfindən tutulur və fondun hesabına köçürülür. Hər tutulan məbləğ əməkhaqqının 20%-dən çox olmamalıdır. İşçi həmin müəssisədə işləmədikdə, artıq ödənilmiş məbləğ könüllü yaxud məhkəmə vasitəsi ilə alınır.

Birdəfəlik müavinət valideynin ölümü səbəbinə görə alınmazsa, uşağın anadan olmasına görə müavinət digər valideynə və yaxud da uşağa həqiqi qulluq edən şəxsə verilir. Alınmamış “süd pulu” vərəsəlik əmlakına daxil edilmir.

Müavinətin çatdırılma xərcləri Fondun vəsaiti hesabına aparılır.

Uşağın anadan olmasına görə müavinətin məbləği

Müavinətin məbləği Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə müəyyən edilir. 01.01.2023-cü il tarixdən bu məbləğ 500 manat müəyyən olunub. İki və ya daha çox uşaq dünyaya gəldikdə bu müavinət (süd pulu) hər doğulan uşaq üçün verilir.

12 Sen 2023

6 ay müddətinədək əmək müqaviləsində sınaq müddəti müəyyənləşir

by | posted in: Xəbər | 0

Altı ay müddətinədək bağlanılmış əmək müqaviləsində sınaq müddətinə dair norma müəyyənləşir. Bu, Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin bu gün keçirilən iclasında müzakirəyə çıxarılan Əmək Məcəlləsində əksini tapıb.

Əmək Məcəlləsinə əsasən, sınaq müddəti müəyyən edilməyən hallar istisna olmaqla, əmək müqaviləsi işçinin peşəkarlıq səviyyəsini, müvafiq əmək funksiyasını icra etmək bacarığını yoxlamaq məqsədi ilə sınaq müddəti müəyyən edilməklə bağlanıla bilər.

Qüvvədə olan Əmək Məcəlləsinə görə, sınaq müddəti 3 aydan artıq olmamaq şərti ilə müəyyən edilir. Layihəyə əsasən, altı ay müddətinədək bağlanılmış əmək müqaviləsində ən çoxu iki həftə, digər əmək müqavilələrində isə ən çoxu 3 ay sınaq müddəti təyin ediləcək.

Qeyd edək ki, Əmək Məcəlləsinə görə əmək müqaviləsi bağlanılarkən sınaq müddəti yaşı 18-dən az olan şəxslərlə, müsabiqə yolu ilə müvafiq vəzifəni tutanlarla, hamilə və üç yaşına çatmamış uşağı olan qadınlara, habelə üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilərə, təhsil müəssisələrini bitirdiyi ildə ixtisası (peşəsi) üzrə ilk dəfə işə götürülən şəxslərə, ödənişli seçkili vəzifəyə seçilmiş şəxslərə və iki ay müddətinədək əmək müqaviləsi bağlanılan şəxslərə tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilən digər hallarda müəyyən edilmir.

Mənbə: apa.az

12 Sen 2023

Hansı halda vergi orqanı malların dəyərini düsturla hesablayır?

by | posted in: Xəbər | 0

1 yanvar 2022-ci ildə Vergi Məcəlləsinin 58.16-cı maddəsinə aşağıdakı məzmunda ikinci cümlə əlavə edilib:

“Alışı bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirilməyən malların təqdim edilməsinə dair tərtib edilmiş elektron qaimə-fakturalarda mallar barədə məlumatlar, o cümlədən malın adı dəqiq göstərilmədikdə, həmin malların alışı ilə bağlı çəkilən xərclərin dəyəri təqdim edilən malların dəyərinin 1,2-yə bölünməsi yolu ilə alınan dəyər kimi müəyyən edilir.”

İqtisadçı ekspert Anar Bayramov qanunvericilikdəki bu dəyişikliyi şərh edir.

Malların alış dəyərini hesablamaq üçün, maddədə diqqətçəkən bir çox məqam var.

Birinci məqam: Düsturun tətbiqi üçün əsas həmin malların Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada mədaxilinin rəsmi qaydada aparılmamasıdır. Yəni, vergi nəzarəti tədbirlərində həmin malların alışı zamanı sənədlərdə düzgün rəsmiləşdirmə aparıldığı, amma təqdimetmədə problemlərin mövcud olduğu üzə çıxarsa, o zaman malların dəyərinin 1,2-yə bölünməsini nəzərdə tutan düsturdan istifadə edilmir.

İkinci məqam: Malların təqdim olunmasına dair tərtib edilmiş elektron qaimə-fakturalarda mallar barədə məlumatlar, o cümlədən malın adı dəqiq göstərilmədikdə düsturdan istifadə edilmir. Misal üçün, malların təqdim edilməsi zamanı bənzər adlardan istifadə edildiyi halda malların dəyərinin 1,2-yə bölünməsi düsturundan istifadə tətbiq olunmur.

Üçüncü məqam: Düsturdan istifadədə məqsəd malların alış qiymətini müəyyənləşdirməkdir. Yəni, vergi orqanı təqdimetmə ilə bağlı məlumata malik olsa da həmin malların alış dəyərini müəyyənləşdirməlidir ki, həmin qiymətə maliyyə sanksiyası tətbiq etsin.

Dördüncü məqam: Düstur vasitəsilə hesablama yalnız Vergi Məcəlləsinin 58.8.2-ci maddəsinə – malların alışını və ya mədaxilini təsdiq edən bu Məcəllənin 58.8-ci maddəsində nəzərdə tutulan sənədlər olmaması halında deyil, həmçinin Vergi Məcəlləsinin 58.8.3-cü maddəsi ila tənzimlənən Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada gəlirlərin və xərclərin uçotu aparılmadığı hallarda tətbiq edilir.

Beşinci məqam təqdim edilən malların ümumi dəyərinin ekspert və mütəxəssisin rəyi əsasında müəyyənləşdirmək mümkün olmaması ilə bağlıdır. Yəni, dəvət edilən ekspet və mütəxəsis malların adının konkret olmadığı üçün təqdim olunan mallar üzrə bazar araşdırması və digər fəaliyyət həyata keçirə bilməyəcək.

İndi isə misallar üzərində maliyyə sanksiyalarını hesablayaq.

Misal 1: Vergi orqanının keçirdiyi vergi nəzarəti tədbirləri aşkar edib ki, vergi ödəyicisi 40.000 manatlıq malın təqdim edilməsi zamanı ad hissəsində sadəcə “məişət texnikası” qeyd edib. Vergi orqanı alış sənədləri olmadığı üçün “məişət texnikası” adı altında hansı malların satılmasını müəyyən edə bilmir. O zaman malların alış dəyərini hesablamaq üçün təqdim edilən malların dəyərinin 1,2-yə bölünməsini həyata keçirir. Hesablamalara əsasən, malların alış dəyəri – 33 333,33 manat götürülərək maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Misal 2: Vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən yoxlama dövrü ərzində “meyvə-tərəvəz” adı altında 24.000 manatlıq mal təqdim edilib. Vergi orqanı həmin malların alış dəyərini müəyyən etmək üçün mütəxəssis dəvət edə bilmir. Çünki vergi ödəyicisinin konkret hansı meyvələri (alma, armud və s.) təqdim etməsi haqqında informasiya yoxdur. Bu zaman vergi orqanı maliyyə sanksiyası tətbiq etmək üçün malların təqdim edilmiş məbləğinin 1,2-yə bölünməsini həyata keçirir:

24000 : 1,2 = 20000 manat.

Mənbə: Anar Bayramov: “Vergi uçotu” kitabı | vergiler.az