Blog Full

İpoteka yolu ilə 7 faizlə şirkətdən deyil, fiziki şəxsdən nağdsız ödənişlə ev almışam. ƏDV-nin bir hissəsinin geri qaytarılması mənə aid edilirmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 165.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş ƏDV-nin 30 faizi alıcıya geri qaytarılır.

Sorğuda qeyd olunan mənzil bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən alınmadığı üçün ƏDV-nin geri qaytarılması mümkün deyil.

Qeyd edilib ki, fiziki şəxslər tərəfindən mülkiyyətində olan yaşayış sahələrinin təqdim olunması ƏDV-yə cəlb olunmur və notariuslar tərəfindən alğı-satqı zamanı ödəmə mənbəyində sadələşdirilmiş vergi tutulur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 165.6-cı və 218-ci maddələri və “Fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən Azərbaycan Respublikasının ərazisində bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən nağdsız qaydada alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinə görə ödənilmiş əlavə dəyər vergisinin qaytarılması Şərtləri və Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı.

Mənbə: vergiler.az

Kameral vergi məktubu nədir?

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi bəyannamə məlumatlarının yoxlanmasıdır.  Lazımi proseduralar üçün ayrılan müddət 30 iş günüdür. ƏDV üzrə kam eral yoxlamasına ayrılan müddətin hesablanması bəyannamənin vergi xidməti tərəfindən alındığı  gündən başlayır. Yoxlamanın aparılma qaydaları AR Vergi Məcəlləsinin 37-ci maddəsində şərh olunub.

Kameral yoxlama prosesində uyğunsuzluq aşkar edildikdə vergi ödəyicisinin İnternet Vergi İdarəsindəki elektron qutusuna tam adı “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktub” olan kameral vergi məktubu göndərilir.

Kameral vergi məktubunun məzmunu

Vergi orqanı tərəfindən göndərilən kameral məktub strukturu vergi növləri üzrə fərqlənmir, hamısı üçün eynidir. Burada:

• məktubun nömrəsi və tarixi;
• vergi ödəyicisinin rekvizitləri;
• yoxlanılan bəyannamənin adı, əhatə etdiyi dövr, növü;
• uyğunsuzluğun məzmunu;
• kameral yoxlamanın bitməsi üçün tələb olunan sənədlər
• digər məlumatlar öz əksini tapır.

Kameral məktubun strukturu eyni olsa da, təbii ki, kameral uyğunsuzluqlar məzmunca müxtəlif vergi növləri üçün fərqlənir. Aşağıda ƏDV üzrə kameral vergi məktublarda qeyd edilən uyğunsuzluğa bir nümunə verilib.

Nümunədə uyğunsuzluq onlayn kassa aparatının göstəricisi ilə ƏDV bəyannaməsinin məlumatlarının fərqli olmasıdır. Problemin həll yolundan biri araşdırma aparıb, dəqiqləşdirilimiş bəyannamənin vergi orqanına təqdim edilməsidir. Belə dəqiqləşdirilmələr digər vergi növləri üzrə təqdim edilən hesabatlara da xasdır. Məsələn, aksiz vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması zamanı aşkar edilən uyğunsuzluq nümunələri burada verilib. Ümumiyyətlə saytın “Vergi” bölməsində hər vergi növü üzrə kameral yoxlamalara cavab məktublarının hazırlanması üzrə tövsiyələrlə tanış olmaq olar.

Kameral vergi məktubları üzrə tovsiyyələr

Kameral məktub alan vergi ödəyicisinin təşvişə düşməsinə əsas yoxdur, iş olan yerdə uyğunsuzluq məktublarının olması da təbiidir. Səbir və təmkinlə uyğunsuzluq məktubunu oxumaq, onun gəlməsinə səbəb olan səbəbləri araşdırmaq lazımdır. Araşdırma zamanı  aşağıdakı addımları atmaq lazımdır:

• vergi ödəyicisinin rekvizitlərinin düzgünlüyünün yoxlanması;
• bəyannamə növünün və ƏDV üzrə kameral vergi yoxlamasının dövrünün dəqiqləşdirilməsi;
• səbəblər bölməsindəki uyğunsuzluqlarla tanış olmaq.

Səbəblər bir yaxud daha çox ola bilər. Amma, bəzən bir səhvin düzəldilməsi digərlərinin də aradan qalxmasına səbəb ola bilər.

Kameral uyğunsuzluq məktubları ilə bağlı atılacaq addımlar burada daha geniş şərh edilib. Kameral yoxlamaya cavab kimi vergi orqanına:

• dəqiqləşdirilmiş bəyannamə;
• izahat məktubu;
• yaxud hər ikisi təqdim edilə bilər.

Məsələn, yuxarıda təqdim edilən nümunədə kameral yoxlamaya cavab kimi dəqiqləşdirilmiş ƏDV bəyannaməsi ilə yanaşı aşağıdakı məzmunda izahat məktubu hazırlana bilər.

Sizin 13.09.20xx tarixli 2219xxxxxxxxx nömrəli uyğunsuzluq məktubunuza cavab olaraq bildirmək istəyirik ki, ƏDV bəyannaməsində qeyd edilən 18 faiz dərəcə ilə ƏDV tətbiq edilən dövriyyə ilə online-kassa aparatı vasitəsi ilə müəyyən olunan dövriyyə arasında yaranmış digər 122.06 manat kənarlaşmaya uyğun müvafiq düzəlişlər edilərək dəqiqləşdirilmiş ƏDV bəyannaməsi təqdim edilib.

Kameral məktuba cavab nümunələri

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması ilə bağlı uyğunsuzluq məktubuna aşağıda verilmiş nümunə də onlayn kassa aparatının göstəricisi ilə ƏDV bəyannaməsinin məlumatların fərqli olmasıdır.

Bu kameral məktuba cavab kimi hazırlanan məktub nümunsi aşağıdakı kimi ola bilər.

Sizin 24.01.2023 tarixli 2319xxxxxxxxxxxxxxx saylı 2022-ci ilin dekabr ayı üzrə ƏDV bəyannaməsindəki uyğunsuzluq məktubuna cavab olaraq bildirmək istəyirik ki, 339 AZN dəyərində “gift card” satışı olmuş və müvafiq bəyannamənin Əlavə 3-də 301.1.1.8-“Təqdim ediləcək malların hesabına əvvəlcədən alınmış ödənişlər” sətrində qeyd edilmiş və ƏDV öhdəliyi hesablanmışdır. Qeyd edilənləri nəzərə almağızı xahiş olunur.

ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması ilə bağlı digər uyğunsuzluq məktubu əlavə dəyər vergisi tətbiq edilən əməliyyatların aparılma vaxtı ilə əlaqədardır.

Düzdür, kameral məktubda sadəcə uyğunsuzluq sadalanıb. Uyğunsuzluğun vergi tutulan əməliyyatların vaxtı ilə bağlı olması vergi ödəyicisinin apardığı araşdırma zamanı müəyyən edilir. Habelə, 2 uyğunsuzluq səbəbi göstərilsə də, birinin aradan qaldırılması digərinə də təsir edir. Cavab məktubunin nümunəsinə baxaq:

06/02/2023 tarixli 2319xxxxxxxxxxxxx saylı kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktuba cavab olaraq bildirmək istərdik ki, 29/12/2022 tarixində ƏDV depozit hesabına “ABC” MMC-dən (VÖEN 0123456789) 1022.40 AZN mədaxil olsa da, EBCJ 0XXXXX e-qaiməsi üzrə əsas məbləğ bank hesablaşma hesabına 06/01/2023 tarixində daxil olmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsinə əsasən vergi tutulan əməliyyatın vaxtı təqdim edilən mallar (işlər və xidmətlər) üçün ödəmənin aparıldığı vaxt nağd pul vəsaitini aldığı, nağdsız ödəmədə isə pul vəsaitinin bankda onun hesabına və ya sərəncamçısı ola biləcəyi hesaba, yaxud göstərilən vəsaiti almaq hüququna malik olacağı hesaba daxil olduğu vaxt hesab edilir. EBCJ 0XXXXX e-qaiməsi üzrə əsas məbləğ bank hesabına yanvar ayında daxil olduğundan yanvar ayı üzrə ƏDV bəyannaməsində əks olunacaq. Təsdiqedici sənəd olaraq bank çıxarışı əlavə edilir. Xahiş edirik ki, nəzərə alasınız.

ƏDV üzrə kameral məktub nümunələri sayını artırmaq olar, amma bütün haları qabaqcadan nəzərə almaq çətindir. Bəzən isə ƏDV üzrə kameral vergi yoxlaması üzrə məktublarının araşdırılmasına daha peşəkar mütəxəsisin cəlb edilməsinə ehtiyac yaranır.

Kameral yoxlama məktubları ilə bağlı peşəkarlardan məsləhət alın!

Sualla bağlı iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh bildirir. Vergi Məcəlləsinin 150.1.9-cü madddəsinə əsasən, notariuslar da bəzi müqavilələri təsdiq edərkən ödəmə mənbəyində vergi tutmağa borcludur. Notariusların vergi tutduğu müqavilələrə aşağıdakılar aid edilmir:

• fiziki şəxsin azı 3 (üç) təqvim ili ərzində yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olduğu yaşayış sahələrinin təqdim edilməsi;
• fiziki şəxslər tərəfindən torpaq sahələrinin təqdim edilməsi.

Misal 1: Vətəndaş 2010-cu ildən qeydiyyatda olduğu evini 2022-ci ildə satırsa, ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmur.

Qeyd edək ki, 1 yanvar 2020-ci il tarixdən Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliyə əsasən, fiziki şəxsin güzəşt tətbiq edilən qeydiyyatda olma müddəti 5 ildən 3 ilə endirilib.

Misal 2: Vətəndaş 2019-cu ilin noyabr ayından qeydiyyatda olduğu evi 2022-cü ilin mart ayında satırsa, ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmur. Çünki Vergi Məcəlləsində “təqvim ili” dedikdə 01 yanvar – 31 dekabr tarixi əsas götürülür. Bu halda 3 təqvim ili (2019-cu, 2020-ci və 2021-ci illər) başa çatdığı üçün vergi ödəyicisinə güzəşt tətbiq edilir.

1 yanvar 2020-ci il tarixdən Vergi Məcəlləsinə əlavə edilən 218-1.1.5.3-cü maddəyə əsasən, fiziki şəxslərin xüsusi mülkiyyətində olan yaşayış sahələrinin 30 kvadrat metrədək olan hissəsinə güzəşt tətbiq edilir.

Misal 3: Vətəndaş 2 il qeydiyyatda olduğu 85 kvadrat metrlik evi satarsa, 30 kvadratmetr sahəyə görə vergi hesablanmayacaq və 55 kvadrat metrə (85-30) vergi hesablanacaq.

Misal 4: Vətəndaş 2015-ci ildə aldığı 5 sot (500 kvadratmetrlik) torpaq sahəsini 2022-ci ildə satırsa, ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunacaq. Çünki 3 il qeydiyyat şərti torpaq sahəsinə münasibətdə tətbiq edilmir.

Misal 5: Vətəndaş 2013-cü ildə aldığı 300 kvadratmetrlik qeyri-yaşayış sahəsini 2022-ci ildə satırsa, o zaman ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunacaq. Çünki 3 il qeydiyyat tələbi qeyri-yaşayış sahəsinə münasibətdə tətbiq edilmir. Həmçinin, yaşayış sahəsinə tətbiq edilən 30 kvadratmetrlik vergi güzəşti qeyri-yaşayış sahəsinə aid olunmur.

Notariusların vergi tutduğu müqavilələrə mirasın ailə üzvlərinin adına rəsmiləşdirilməsi aid edilmir.

“Ailə üzvləri” anlayışı Vergi Məcəlləsinin 13-cü maddəsi ilə tənzimlənir. Vergi Məcəlləsinin 13.2.7-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin ailə üzvləri aşağıdakılardır:

• ər-arvadlar;
• valideynlər, övladlar, övladlığa götürmüş və övladlığa götürülmüş şəxslər, babalar, nənələr və nəvələr;
• vərəsələr;
• doğma (ögey) bacılar (qardaşlar):
• bacı və qardaş övladları,
• ər-arvadların bacıları, qardaşları və valideynləri,
• bacıların ərləri və qardaşların arvadları,
• valideynlərin bacıları (qardaşları),
• qəyyumlar və qəyyumluğa götürülənlər, onların arasındakı ev təsərrüfatı birliyi nəticəsində biri o biri ilə valideyn və övlad kimi bağlı olduqda.

Təcrübədə rast gəlinən və mübahisə yaradan məsələlərdən biri eltilərin (qardaş arvadlarının) bir-birinə əmlak təqdim etməsi halında notariuslar tərəfindən ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb edilməsidir.

Misal 6: Boyük qardaşın arvadı evlilik dövründə alınan yaşayış sahəsini kiçik qardaşın arvadına – eltisinə təqdim edir. Bu zaman notarius ümumi qaydada vergiyə cəlbetmə həyata keçirir və güzəşt tətbiq olunmur.

Misal 7: Böyük qardaş yaşayış sahəsini kiçik qardaşının arvadına təqdim edirsə, bu əməliyyat artıq ailə üzvləri arasında təqdimetmə hesab olunur.

“Torpaqların dövlət “ehtiyacları üçün alınması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, fiziki şəxslərə ödənilən kompensasiya xarakterli ödənişlərdən notaries vergi tutmur.

Məsələn, “Sovetski” ərazisində yaşayan vətəndaşın torpağını alarkən alğı-satqı müqaviləsi bağlanan zamanı ödəmə mənbəyində vergi tutulmur.

Torpaq, yaşayış və ya qeyri-yaşayış sahələri ər və arvad arasında və ya keçmiş ər-arvad arasında boşanma prosesində verildikdə də notarius vergi tutmur.

Mənbə: Anar Bayramov. “Vergi uçotu” kitabı / vergiler.az

Vergi Məcəlləsində şəhid ailəsi statusu verilmiş şəxslərin valideynlərinin, dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 800 manat məbləğində azaldıldığı qeyd edilib. Övladları dedikdə yaş həddi nəzərdə tutulurmu?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1-1-ci maddəsinə əsasən, şəhid ailəsi statusu verilmiş şəxslərin valideynlərinin, dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 800 manat məbləğində azaldılır.

Bununla yanaşı, “Şəhid adının əbədiləşdirilməsi və şəhid ailələrinə edilən güzəştlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1-ci maddəsinə əsasən, şəhid Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda həlak olan, hərbi əməliyyatla əlaqədar itkin düşən və qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş qaydada ölmüş hesab edilən şəxsdir.

Beləliklə, Vergi Məcəlləsinin 102.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş güzəşt məbləği şəhid adını almış şəxslərin övladlarına hər hansı yaş həddi olmadan şamil edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi və “Şəhid adının əbədiləşdirilməsi və şəhid ailələrinə edilən güzəştlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu.

Mənbə: vergiler.az