Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 133. 089

24 Noy 2025

2026-cı il üçün əməkhaqqı cədvəli: əməkhaqqıdan tutulmalar necə hesablanacaq?

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

1. Əməkhaqqıdan tutulmalar 2026-cı ildə dəyişəcəkmi?

Azərbaycanda 2026-cı ildə əməkhaqqıdan vergi tutulması qaydalarında mühüm dəyişikliklər olacaq. Belə ki, 2026-ci ilin yanvar ayının 1-dən neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən vergi tutlmasına edilən güzəştlər (Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 101.1-1. bəndi) qüvvədən düşür. Habelə həmin kateqoriyalı işçilərə hesablanmış əməkhaqları üzrə məcburi dövlət sosial tutulmalarının hesablanması qaydalarında da (“Sosial sığorta haqqında” AR qanunun 14-cü maddəsi) həmin tarixdən yeni redaktə gözlənilir. Bu güzəştlərin ləğvi, gözlənilən dəyişikliklər, təbii ki, işçilərin “ələ çatan” maaşına (nett əməkhaqqıya) birbaşa təsir göstərəcək.

Həm işçilər, həm mühasiblər, həm HR mütəxəssisləri, həm də işəgötürənlər üçün nəzərdə tutulan bu məqalədə gözlənilən dəyişikliklərin mahiyyəti şərh olunur.

2. Əməkhaqqıdan tutulan vergilər və ayırmalar 2025-ci ildə necə idi?

Müzdlu işdən aylıq gəlirlərdən 2025-ci ildə vergi tutulması Vergi Məcəlləsinin 101.1 maddəsi ilə tənzimlənib. Həmin maddəyə əsasən 2500 manatdək olan əməkhaqqıdan 14%, 2500 manatdan çox olan əməkhaqqıdan isə 350 manat və 2500 manatdan çox olan hissəsinin 25%-nin cəmi hesablanmaqla vergi tutulur.

Eyni zamanda Məcəllənin 101.1-1 maddəsi ilə neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərinə 2019-cu il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə vergi güzəştləri müəyyən olunub. Qeyd edilən müddətdə məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablamalarına da müəyyən güzəştlər tətbiq edilib. 2025-ci ildə əməkhaqqıdan tutulmalar haqqında buradan daha ətraflı məlumat almaq olar. 7 illik müddət bitdiyindən bu güzəştlər 2026-cı ilin yanvar ayının 1-dən qüvvədən düşür.

3. Əməkhaqqıdan tutulmalarda 2026-cı ildə hansı dəyişikliklər gözlənilir?

Təklif edilən layihə, 7 illik vergi güzəştlərinin ləğvindən sonra, heç də bütün kateqoriyalardan olan işçilərin muzdlu işlə bağlı gəlirlərinə Vergi Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsinin birbaşa tətbiqini nəzərdə tutmur. Layihəyə görə özəl sektorda 2026-cı ildə əməkhaqqıdan tutulacaq gəlir vergisinin dərəcəsi aşağıdakı kimi müəyyən oluna bilər:

Aylıq gəlir	Gəlir vergisi -2026
0 – 2500 AZN	(2500-200)*3%
2500 – 8000 AZN	75 AZN + 2500-dən yuxarı hissənin 10%-i
8000 AZN-dən yuxarı	625 AZN + 8000-dən yuxarı hissənin 14%-i

Həmçinin, 2027-2028-ci illərdə aylıq gəlirlərin minimum intervalı üçün (0-2500 manat) vergi dərəcəsinin artımı (5 və 7 %) nəzərdə tutulur, yəni:

01.2027-cı il tarixdən 01.01.2028-ci il tarixədək 2500 manatadək aylıq gəlirdən 5 faiz, 2500 manatdan 8000 manatadək olan aylıq gəlirdən 125 manat + 2500 manatdan 8000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəlir 8000 manatdan çox olduqda 675 manat + 8000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi;
01.2028-cı il tarixdən 01.01.2028-ci il tarixədək isə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 7 faiz, 2500 manatdan 8000 manatadək olan aylıq gəlirdən 175 manat + 2500 manatdan 8000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəlir 8000 manatdan çox olduqda 725 manat + 8000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi gəlir vergisinin çıxılması gözlənilir.

Vergi dərəcələri üzrə dəyişikliyin mahiyəti
✔ 2019–2025 dövründə özəl sektorda əməkhaqqıya gəlir vergisi 0% idi;
✔ 2026-dan vergitutma yenidən bərpa olunur;
✔ Əmək bazarında işçilərin xalis maaşı bir qədər azalacaq;
✔ Mühasiblər üçün əməkhaqqı hesablamalarında yeni düstur tətbiq ediləcək.

4. DSMF, işsizlik və tibbi sığorta tutulmaları 2026-cı ildə dəyişəcəkmi?

Təklif edilən layihədə 2026-cı ildə məcburi dövlət sosial sığorta (MDSS) haqlarının hesablanması zamanı işçi və işəgötürənə münasibətdə aşağıdakı sxemlər nəzərdə tutulub:

200 manatadək əməkhaqqı üçün MDSS – işçi 3 %, işəgötürən 22 %;
200-8000 manat üçün MDSS – işçi 10 %, işəgötürən 15 %;
8000 manatdan çox oldurqa – işçi 10 %, işəgötürən 11 %.

Hazırki məlumatlar görə işsizlik sığortası üzrə hər hansı dəyişiklik nəzərdə tutulmasa da, İTS üzrə aşağıdakı dəyişiklik gözlənilir:

İşsizlikdən sığorta haqqı – 0,5%;
İcbari Tibbi Siğorta haqqı – 2500 manatadək 2%, 2500 manatdan yuxarı 0.5%.

Beləliklə işçinin 2026-cı ildə əməkhaqqı üzrə əsas dəyişikliklər vergilər və 2500 manatdan yuxarı dəyərlər üçün isə İTS ilə bağlıdır.

2026-cı il üzrə işçilərdən tutulmaların siyahısı
✔Gəlir vergisi – yeni dərəcələrlə;
✔DSMF – 200 manatadək 3%, 200 manatdan yuxarı – 6 manat + yuxarı məbləğin 10%-i;
✔İşsizlikdən sığorta – 0.5%;
✔İcbari tibbi sığorta – 2500 manatadək – 2%, 2500 manatdan yuxarı olduquqda – 50+2500 manatdan yuxarı məbləğin 0,5%;✔Həmkarlar təşkilatına tutulmalar – uyğun dərəcələrlə.

5. Xalis əməkhaqqının hesablanması – 2026: düstur və nümunə

2026-cı ildən xalis əməkhaqqını hesablamaq üçün belə bir düsturdan istifadə etmək olar:

Nett əməkhaqqı (Xalis maaş) = Gross əməkhaqqı – (gəlir vergisi + DSMF + işsizlik + tibbi sığorta)

Bunu nümunədə izah edək. Tutaq ki, özəl müəssisədə çalışan işçinin əməkhaqqısı (Gross) 3000 manatdır.

Gəlir vergisinin hesablanması: 75 + (3000 – 2500) × 10% = 75 + 50 = 125 manat

MDSS hesablanması: 6+(3000-200)*10%=6+280= 286 manat

Tutulmalar	Məbləğ
Gəlir vergisi	125 manat
MDSS	286 manat
İşsizlik (0.5%)	15 manat
Tibbi sığorta – 2500 manatadək 2%, 2500 manatdan yuxarı 0.5%.	52,50 manat
Xalis maaş	2521,50 manat

6. İşəgötürənlərin məsuliyyəti və yükü dəyişəcəkmi?

Məqalə işçilərin əməkhaqlarından tutulmalar üzrə 2026-cı ildə baş verəcək dəyişiklliklərin şərhinə yönəlsə də, qısa bir qeyd edək:

İşəgötürən üçün 2026-cı ildə ümumi yükündə əməkhaqqının 2500-8000 manat intervalında olan hissəsində azalma olacaq (icbari tibbi sığorta hesabına), 2500 manatadək olan hissəsində isə dəyişmir;
Lakin əməkhaqqı hesablanması prosesinin yenidən qurulması lazımdır;
2026-cı ildən bütün Vahid Bəyannamələrdə yeni dərəcələr tətbiq olunacaq;
HR və mühasibatlıq şöbələri sistemlərini yeniləməlidir.

7. Dəyişikliklər işçilərin xalis maaşına (nett əməkhaqqıya) necə təsir edəcək?

2026-cı ildə işçilərin real xalis əməkhaqlarında kiçik azalma baş verə bilər:

1000 manat maaş alan işçinin xalis maaşı təxminən 30 manat azalır;
1500 manat maaş alan işçinin xalis maaşı 45 manat azalır;
2500 manat maaşda azalma 75 manat civarındadır;
Yuxarı maaşlarda isə dəyişiklik daha çox hiss edilir.

Azalmanın əsas səbəbi 2026-cı ildə əməkhaqqıya yenidən gəlir vergisinin tətbiq olunmasıdır. MDSS, İS vəvə İTS (2500 manatadək olan əməkhaqlarında) dəyişmədiyi üçün dəyişiklik yalnız gəlir vergisindən qaynaqlanır.

Aşağıdakı keçidlərdən Exceldə hazırlanmış əməkhaqqı cədvəllərini yükləmək olar:

2026-cı il üçün neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoru üçün əməkhaqqı cədvəli (3347 downloads )

2026-cı il üçün neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoru üçün əməkhaqqı cədvəli (1112 downloads )

Cəmil Əsədov, Accounting.Az saytının redaktoru

24 Noy 2025

217 saylı “Digər qısamüddətli debitor borcları” hesabı üzrə uçot

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Digər debitor borc anlayışı

Debitorlar dedikdə keçmiş hadisələrin nəticəsi kimi vergi ödəyicisinə müəyyən məbləğdə borcu olan hüquqi və fiziki şəxslər başa düşülür. Belə məbləğlər debitor borclar sayılır.

Debitor borcların (o cümlədən digər debitor borcların) aktiv kimi tanınması üçün:

onlardan gələcək iqtisadi səmərələrin daxil olması ehtimalı olmalıdır;
onun məbləği etibarlı şəkildə ölçülə bilməlidir.

Belə aktivlər uzunmüddətli debitor borc (12 aydan çox) və qısamüddətli debitor borc (12 aydan az) kimi iki qrupa bölünür.

AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydalar”na görə qısamüddətli debitor borcları üzrə aşağıdakı hesablar aşıla bilər:

212 saylı “Alıcılar və sifarişçilərin qısamüddətli debitor borcları”;

212 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrin qısamüddətli debitor borcları”;

213 saylı “Əsas idarəetmə heyətinin qısamüddətli debitor borcları”;

214 saylı “İcarə üzrə qısamüddətli debitor borcları”;

215 saylı “Tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borcları”;

216 saylı “Faizlər üzrə qısamüddətli debitor borcları”;

217 saylı “Digər qısamüddətli debitor borcları”;

218 saylı “Şübhəli borclar üzrə düzəlişlər”

Müəssisənin digər debitor borc maddələrinə daxil edilməyən və müəssisənin aktivlərində əks olunan debitor borcları digər qısamüddətli debitor borcları kimi təsnif edilir və 217 saylı eyni adlı hesabda uçota alınır.

Digər debitor borcların tərkibi

Digər cari debitor borclarının əsas tərkib hissəsini əksikgəlmələr, artıq xərclər, vəsaitlərin, inventarların oğurlanması, zədələnməsi, habelə itkilər nəticəsində müəssisəyə dəymiş zərərin ödənilməsi üçün təqsirkar şəxslərlə hesablaşmalar üzrə borclar təşkil edir. Müəssisənin əmlakının düzgün idarə olunmaması, təhlükəsizliyinə kifayət qədər nəzarət edilməməsi, habelə pul vəsaitlərinin və inventarların qəsdən oğurlanması nəticəsində müəssisəyə dəymiş ziyan faktlarının aşkar edilməsi inventarizasiya nəticəsində müəyyən olunur.

Bundan başqa digər debitor borcların tərkibinə aşağıdakılar da aid edilə bilər:

hüquqi şəxs yaratmadan birgə fəaliyyətlə bağlı əməliyyatlar üzrə hesablaşmalar;
müəssisənin əsas fəaliyyətinə aid olmayan, dəyəri ümumi istehsalat, inzibati, satış məsrəfləri kimi xərclərə daxil olan müxtəlif növ işlərə, xidmətlərə görə hesablaşmalar;
əməkhaqqı və təhtəlhesab şəxslərlə hesablaşmalar istisna olmaqla, işçilərlə bütün növ hesablaşmalar: buraya kreditlərin ödənilməsi üçün hesablamalar, müəssisənin balansında olan məktəbəqədər uşaq müəssisələrinin saxlanmasına görə ödənişlər, işçilərin telefon danışıqlarına görə ödəniş, onların təhsili üçün xərclər aid edilə bilər;
ev kirayəçiləri hesablaşmalar;
digər ödəniş növləri.

Digər uzunmüddətli debitor borclarının uçotu 177 saylı eyni adlı hesabda, digər qısamüddətli debitor borcların uçotu 217 saylı eyni adlı hesabda aparılır.

217 saylı “Digər qısamüddətli debitor borcları” hesabı üzrə uçotun tənzimlənməsi

Digər qısamüddətli debitor borclar müəssisənin əsas fəaliyyətinə aid olmayan, 211-216 №li hesablarda əks etdirilməyən, bir hesabat dövrü ərzində ödənilməsi nəzərdə tutulan borclardır. 217 saylı aktiv hesab belə borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirmək üçün nəzərdə tutulub. Hesabat dövrü ərzində mühasibat uçotu subyekti tərəfindən malların (işlərin, xidmətlərin) satışı həmin qaydaların 23.11-ci, qısamüddətli debitor borclara görə ödənişlər 23.16-cı, qısamüddətli debitor borclar kreditor borclarla əvəzləşdirildikdə 23.17-ci, ümidsiz debitor borcların silinməsi 23.19-cu bəndlərinə uyğun əsasən nizamlanır.

217 saylı “Digər qısamüddətli debitor borcları” hesabı üzrə uçotun tənzimlənməsi zamanı aşağıdakı beynəlxalq standartların tələbləri nəzərə alınmalıdır:

9 nömrəli “Maliyyə Alətləri” MHBS (IFRS 9) /39 nömrəli “Maliyyə alətləri: Tanınma və ölçülmə” MUBS (IAS 39);
15 nömrəli “Müştərilərlə müqavilələrdən gəlir” MHBS (IFRS 15).

Müxabirləşmə nümunələri

Aşağıda digər qısamüddətli debitor borcları yaranan zaman müxabirləşmə nümunəsi verilib.

Nümunə 1: “A” MMC-də aparılan audit yoxlaması zamanı müəssisəyə məxsus balans dəyəri 2800 manat, yığılmış amortizasiya məbləği 560 manat olan qeyri-maddi aktivin uçot sənədlərində qeyd olunmasına baxmayaraq, real olaraq mövcud olmaması, itməsi halı aşkarlanmışdır. Auditor bunun səbəbini işçinin məsuliyyətsiz yanaşması kimi qiymətləndirmiş, həmin işçi ona qarşı qaldırılan bütün iddiaları qəbul etmişdir. Bu zaman, qeyri-maddi aktiv işçinin hesabına aid edilmiş, onun əməkhaqqısından tutulmuşdur. “A” müəssisəsi üçün bu əməliyyat qeyri-maddi aktivin təqdim olunması kimi hesab edilmişdir.

Sıra №-si	Əməliyyatın adı	Debet	Kredit	Məbləğ (AZN)
1	Əskik gələn Qeyri-maddi aktiv balansdan çıxarıldıqda (balans dəyəri ilə)	731 – Sair əməliyyat xərcləri	101 – Qeyri-maddi aktivlərin dəyəri	2800,00
2	Yığılmış amortizasiya silindikdə	102 – Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri	731 – Sair əməliyyat xərcləri	560,00
3	Qeyri-maddi aktiv müəssisənin işçisinə təqdim edildikdə	217 – Digər qısamüddətli debitor borcları	611 – Sair əməliyyat gəlirləri	2240,00
4	Təqsirkar şəxsin əməkhaqqısından tutulma edildikdə	533 – Əməyin ödənişi üzrə işçi heyətinə olan borclar	217 – Digər qısamüddətli debitor borcları	2240,00
5	Gəlir kimi tanınan Qeyri-maddi aktiv Ümumi mənfəətə bağlandıqda	611 – Sair əməliyyat gəlirləri	801 – Ümumi mənfəət (zərər)	2240,00
6	Qeyri-maddi aktivin qalıq dəyəri xərcə silindikdə	801 – Ümumi mənfəət (zərər)	731 – Sair əməliyyat xərcləri	2240,00

215 saylı “Tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borcları” hesabı üzrə uçot

24 Noy 2025

Məzuniyyətdə olan işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilə bilərmi?

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsi işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsinin qadağan olduğu halları və işçiləri sadalayır. Həmin maddəyə görə, işəgötürən tərəfindən:

• hamilə, habelə üç yaşınadək uşağı olan qadınların, üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilərin;

• yeganə qazanc yeri işlədiyi müəssisə olub məktəb yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən işçilərin;

• əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirən işçilərin;

• işçinin şəkərli diabetlə və ya dağınıq sklerozla xəstə olması səbəbinə görə;

• həmkarlar ittifaqları təşkilatının və ya hər hansı siyasi partiyanın üzvü olması motivinə görə;

• öhdəsində əlilliyi olan uşaq və ya orqanizmin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş digər ailə üzvü olan işçilərin;

• məzuniyyətdə, ezamiyyətdə olduğu vaxtda, habelə kollektiv danışıqlarda iştirak etdiyi müddət ərzində işçilərin bu Məcəllənin 70-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş əsaslarla əmək müqaviləsinin ləğv olunması qadağandır.

Göründüyü kimi, həmin hallardan biri də məzuniyyətdə, ezamiyyətdə olduğu vaxtda, habelə kollektiv danışıqlarda iştirak etdiyi müddət ərzində işçilərin əmək müqaviləsinin Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş əsaslarla ləğv edilməsinin qadağan olunmasıdır. Bəs hansısa istisna hallarda məzunyyətdə olan işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilə bilərmi? Məzuniyyətdə olan işçi öz ərizəsi ilə işdən ayrıla bilərmi? Suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsi işəgötürən tərəfindən aşağıdakı əsaslarla ləğv edilə bilər:

a) müəssisə ləğv edildikdə;

b) işçilərin sayı və ya ştatları ixtisar edildikdə;

c) peşəkarlıq səviyyəsinin, ixtisasının (peşəsinin) kifayət dərəcədə olmadığına görə işçinin tutduğu vəzifəyə uyğun gəlmədiyi barədə səlahiyyətli orqan tərəfindən müvafiq qərar qəbul edildikdə;

ç) işçi özünün əmək funksiyasını və ya əmək müqaviləsi üzrə öhdəliklərini yerinə yetirmədikdə, yaxud bu Məcəllənin 72-ci maddəsində sadalanan hallarda əmək vəzifələrini kobud şəkildə pozduqda;

d) sınaq müddəti ərzində işçi özünü doğrultmadıqda;

e) dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisənin işçisi çalışmanın yaş həddinə çatdıqda.

Deməli, Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsində müəyyən edilmiş şəxslərin əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsində müəyyən edilmiş əsaslarla xitam verilə bilməz. Yalnız Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “a” bəndi istisnadır. 70-ci maddənin “a” bəndi “müəssisənin ləğv edilməsi” əsası adlanır. Yəni, müəssisənin ləğv edilməsi zamanı orada çalışan bütün şəxslərin əmək müqaviləsinə 70-ci maddənin “a” bəndi ilə xitam verilə bilər.

Nəticə olaraq qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsinə əsasən, məzuniyyətdə olan şəxsin əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin “a” bəndi istisna olmaqla, işəgötürən tərəfindən xitam verilməsi qadağandır.

Bəs məzuniyyətdə olan işçinin əmək müqaviləsinə öz ərizəsi ilə xitam verilə bilərmi?

İşçi istənilən vaxt – o cümlədən məzuniyyətdə olduğu müddətdə də öz təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsini pozmaq hüququna malikdir. Bunun üçün işçi yazılı ərizə ilə işəgötürənə müraciət etməlidir. Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsi işəgötürən tərəfindən müəyyən hallarda ləğv edilə bilər, amma işçinin öz təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsini ləğv etməsi Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsi ilə müəyyən edilən haldır. Əmək Məcəlləsinin 143-cü maddəsinə əsasən, müvafiq iş ilinin (illərinin) məzuniyyətindən istifadə etməmiş işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilərkən öz arzusu ilə həmin iş ili (illəri) üçün ona məzuniyyət verilir və işdənçıxma tarixi məzuniyyətin son günü hesab edilir. Yaxud, işçi məzuniyyətə çıxdıqdan sonra əmək müqaviləsinə xitam verilməsi ilə bağlı ərizə ilə müraciət edə bilər. Bu zaman Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsi (əmək müqaviləsinin işçi tərəfindən ləğv edilməsi qaydası) ilə müəyyən olunmuş qaydalara riayət edilməklə onun əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Başqa sözlə, məzuniyyətdə olan işçi öz ərizəsi ilə əmək müqaviləsini ləğv edə bilər.

Xülasə:

• Məzuniyyətdə olan işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi yalnız işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinə xitam verilmə hallarında məhdudlaşdırılır (79-cu maddə);

• İşçi məzuniyyətdə olub-olmamasından asılı olmayaraq, istənilən vaxt öz ərizəsi ilə əmək müqaviləsinə xitam verilməsi ilə bağlı müraciət edə bilər.

Misal 1: İşçi oktyabrın 1-20-si aralığında məzuniyyətdədir. Oktyabrın 15-i o, ərizə ilə müraciət edərək öz təşəbbüsü ilə 20 oktyabr tarixindən əmək müqaviləsinə xitam verilməsini xahiş edir. Bu halda nə baş verir?

İşçinin ərizəsi əsasdır. İşçi məzuniyyətdə olsa belə, əmək müqaviləsinin xitamı üçün ərizə verə bilər. Lakin Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin tələbləri nəzərə alınmalıdır. Həmin maddəyə görə, işçi bir təqvim ayı qabaqcadan işəgötürəni yazılı (kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) ərizəsi ilə xəbərdar etməklə əmək müqaviləsini ləğv edə bilər. Ərizə verildiyi gündən bir təqvim ayı bitdikdən sonra işçi işə çıxmamaq və son haqq-hesabının aparılmasını tələb etmək hüququna malikdir. Bu halda, işəgötürən işçinin tələblərini yerinə yetirməyə borcludur.

İşçi və işəgötürən bu qaydaya əməl etməlidir. Nümunədə işçi 15 oktyabrda ərizə verib, 20 oktyabrda müqavilənin xitamını istəyir. Bu, 5 gün xəbərdarlıq müddətidir, yəni standart halda müəyyən edilmiş bir təqvim ayı qabaqcadan müəyyən edilmiş xəbərdarlıq müddətinin pozulmasıdır.

1. Əgər işçi və işəgötürən razıdırsa, Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 3-cü bəndi ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada 20 oktyabrda əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər.

İşəgötürən ərizəni qəbul edərsə və həmin tarixdə müqaviləyə xitam verilməsi ilə razılaşarsa, Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 3-cü bəndinə uyğun olaraq, müqaviləyə həmin tarixdə xitam verilə bilər. Əks halda, işəgötürən müəyyən edilmiş bir təqvim ayı qabaqcadan xəbərdarlıq müddətinə riayət olunmasını tələb edə bilər.

2. Məzuniyyət statusu işçinin xitam ərizəsi vermək hüququna mane deyil. Yəni, işçi məzuniyyətdə olsa belə, ərizə verib əmək müqaviləsinin xitamını tələb edə bilər.

Misal 2: İşçi oktyabrın 1-20-si aralığında məzuniyyətdədir. O, oktyabrın 5-i ərizə yazır kı, müqaviləyə 10 oktyabr tarixindən xitam verilsin. Bu halda münasibətlər necə olacaq?

1. Xəbərdarlıq müddəti (1 ay). Əmək Məcəlləsinə əsasən, işçi əmək müqaviləsini pozmaq istədikdə azı 1 təqvim ayı əvvəlcədən işəgötürənə yazılı müraciət etməlidir.

2. Bu nümunədə xəbərdarlıq müddəti tələb olunandan azdır. 5 oktyabrdan 10 oktyabra yalnız 5 gün var, bu da nəzərdə tutulmuş 1 ay öncədən müraciət edilmə müddətindən azdır.

Nəticə: İşəgötürən işçinin ərizəsini qəbul etsə belə, nəzərdə tutulmuş xəbərdarlıq müddəti (1 ay) tam olmadığı üçün müqavilənin xitamı 10 oktyabrda yox, ən azı ərizə verildiyi gündən 1 ay sonra, yəni noyabrın 5-i qüvvəyə minə bilər. Bu halda işçi 20 oktyabr tarixi də daxil olmaqla məzuniyyətdə olacaq. Oktyabrın 20-dən noyabrın 5-dək işdə olmalı və 5 noyabr tarixində işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilməli və son haqq-hesab aparılmalıdır.

• Əgər işəgötürən razılıq verərsə, Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 3-cü bəndi nəzərə alınaraq, ərizəsində göstərildiyi gün əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Bu halda, 10-20 oktyabr tarixləri arası işçi öz təşəbbüsü və işəgötürənin razılığı ilə məzuniyyətdən geri çağırılacaq və 10 oktyabr tarixində onunla bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam veriləcək, son haqq-hesab aparılacaq. 10-20 oktyabr tarixlərində əmək müqaviləsinə xitam verilərkən həmin tarixədək istifadə etmədiyi məzuniyyət günlərinə görə (digər istifadə olunamış məzuniyyət günləri də varsa, əlavə ediləcək) əmək kompensasiya veriləcək.

Məzuniyyətə təsiri: İşçinin məzuniyyətdə olması bu xəbərdarlıq müddətinə təsir etmir, yəni məzuniyyətdə olarkən də xəbərdarlıq müddətinə riayət edilməlidir.

Ümumilikdə:

• İşçi əmək müqaviləsini pozmaq üçün azı 1 ay əvvəlcədən xəbərdarlıq etməlidir.

• Məzuniyyətdə olması bu müddəti dəyişmir.

• 1 təqvim ayını gözləmədən ərizəsində göstərildiyi gün əmək müqaviləsinə xitam verilməsini istəyirsə, yalnız Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 3-cü bəndi nəzərə alınmaqla işəgötürənin razılığı ilə mümkün olur.

• Əks halda, müqavilənin xitamı xəbərdarlıq müddətinin sonuna qədər gecikir.

Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 6-cı bəndinə əsasən, işçi məzuniyyət hüququndan istifadə etməklə ona müvafiq iş ilinə görə məzuniyyətin verilməsi və məzuniyyət müddətinin qurtardığı gündən əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi xahişi ilə işəgötürənə ərizə verə bilər. İşçi məzuniyyət müddəti bitənədək bu maddənin 4-cü hissəsi ilə müəyyən edilmiş qaydada əmək müqaviləsinin ləğv olunması barədə ərizəsini geri götürə və ya onu etibarsız hesab etmək barədə işəgötürənə yazılı (kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) müraciət edə bilər. Bu halda işçinin xahişi təmin edilməlidir.

Misal 3: İşçinin məzuniyyət hüququndan istifadə edərək əmək müqaviləsinin ləğv olunmasını xahiş etməsi. Tutaq ki, işçi 2023-cü ilin 1 yanvarından 2023-cü ilin 31 dekabrına qədər bir şirkətdə işləyib. 2024-cü ilin yanvar ayında məzuniyyətə çıxmağa qərar verir və əmək müqaviləsinin məzuniyyət müddətinin bitməsindən sonra ləğv edilməsini istəyir və ərizəsini 2024-cü ilin 5 yanvarında təqdim edir.

İşçi bu məzmunda ərizə ilə müraciət edə bilər: “Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 6-cı bəndinə əsasən, 2024-cü ilin 5 yanvar tarixində məzuniyyətə çıxmağı planlaşdırıram və məzuniyyət müddətinin sonunda, yəni, 2024-cü ilin 5 fevral tarixində əmək müqaviləmin ləğv edilməsini xahiş edirəm”.

Misal 4: İşçinin məzuniyyət müddətində ərizəni geri götürməsi və müqavilənin davam etdirilməsini xahiş etməsi. Tutaq ki, işçi 2023-cü ilin dekabrında işlədiyi şirkətdə məzuniyyətə çıxmaqla əmək müqaviləsinin ləğv olunması üçün ərizə təqdim edib, lakin 2024-cü ilin yanvar ayında məzuniyyətdə olduğu müddətdə bu qərarını dəyişərək müqaviləsinin davam etdirilməsini istəyir. İşçi 2024-cü ilin 15 yanvarında ərizəni geri götürərək müqaviləsinin ləğv edilməməsini və davam etməsini xahiş etdiyi aşağıdakı məzmunda ərizə yazır: “2023-cü ilin dekabr ayında təqdim etdiyim əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi barədə ərizəni geri götürürəm. Məzuniyyət müddətində qərarımı dəyişdiyim üçün əmək müqaviləmin ləğv olunmamasını və mövcud işimə davam etməyimi xahiş edirəm”.

Bu halda, əmək müqaviləsi ləğv edilə bilməz. Bir şərtlə ki, işəgötürən həmin vəzifəyə (peşəyə) yeni işçinin götürülməsi barədə işçiyə rəsmi qaydada yazılı (kağız daşıyıcıda və ya elektron informasiya sistemi vasitəsilə) xəbərdarlıq etməmiş olsun. Əmək müqaviləsi bu maddə ilə müəyyən edilmiş qaydalara əməl olunmaqla ləğv edildikdən sonra işçinin əvvəlki ərizəsini geri götürmək və ya onu etibarsız hesab etmək barədə müraciətinin hüquqi qüvvəsi yoxdur.

Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 6-cı bəndinə əsasən, əgər işçi məzuniyyət hüququndan istifadə etməklə əmək müqaviləsinin ləğv olunması barədə ərizə verib, əmək müqaviləsi işəgötürən tərəfindən rəsmi şəkildə ləğv edilibsə, ancaq işəgötürən həmin vəzifəyə (peşəyə) yeni işçi qəbul etməyibsə, işçi öz ərizəsini geri götürə və müqavilənin ləğv olunmamasını xahiş edə bilər.

Əsas prinsiplər:

1. Yeni işçinin götürülməməsi. Əgər işəgötürən işçi ilə əmək müqaviləsini ləğv etməzdən əvvəl həmin vəzifəyə yeni bir işçi təyin etməyibsə, işçi ərizəsini geri götürə bilər. Bu halda işçinin ərizəsi hüquqi qüvvəyə minir və əmək müqaviləsi ləğv edilə bilməz.

2.Yeni işçi qəbul edilməsi və xəbərdarlıq. Əgər işəgötürən artıq həmin vəzifəyə yeni bir işçi götürüb və bu barədə işçiyə rəsmi qaydada, yazılı və ya elektron informasiya vasitəsilə xəbərdarlıq edibsə, onda işçinin ərizəsini geri götürməsi hüquqi baxımdan mümkün olmur. Çünki işəgötürən artıq yeni işçi ilə əmək müqaviləsi bağlayıb və ya bağlacaq.

Nəticə:

İşçi və işəgötürən arasında əmək müqaviləsinin ləğvi ilə bağlı hüquqi məsələlərdə Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 6-cı bəndi işçinin hüquqlarını qoruyur. Ancaq bu hüququn həyata keçirilməsi üçün müəyyən şərtlərin mövcud olması vacibdir. Əgər işəgötürən yeni işçi təyin etməyibsə və ya yeni işçi təyin etməsinə baxmayaraq, işçiyə xəbərdarlıq etməyibsə, işçi ərizəsini geri götürə bilər və müqavilə ləğv olunmayacaq. Əks halda, ərizə geri götürülsə belə, müqaviləyə xitam veriləcək.

Mənbə: vergiler.az

Mədəniyyət sahəsində hansı vergi güzəştləri tətbiq olunur?

21 Noy 2025

Mədəniyyət sahəsində hansı vergi güzəştləri tətbiq olunur?

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Mövzunu “Business Service Center” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə mütəxəssisi Nihad Cavadov şərh edir.

İyulun 1-dən etibarən teatr, kino, muzey və simfonik orkestr fəaliyyətinin inkişafı məqsədilə yeni vergi güzəştləri tətbiq edilib. Yeni güzəştlər mədəniyyət sahəsində göstərilən xidmətlərin maya dəyərinin azalmasına və nəticə etibarilə qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Əlavə olaraq, dəyişikliklərin məqsədi bu sahəyə daha çox sərmayə cəlb etmək və mədəniyyət xidmətlərinin inkişafını stimullaşdırmaqdır.

Yeniliklərdən biri də mədəniyyət xidmətləri üzrə “ƏDV cashback” mexanizminin tətbiqidir. Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərə əsasən, bu sahədə göstərilən xidmətlərə görə nağdsız qaydada ödənilən ƏDV-nin 50 faizi fiziki şəxslərə geri qaytarılır. Müəssisə və prodüserlər isə 5 il müddətinə mənfəət və gəlir vergisinin 90 faizindən azad edilib. Qeyd edək ki, əvvəllər bu güzəşt 75 faiz idi.

Misal 1

“A Production” MMC film sektorunda fəaliyyət göstərir. 2025-ci ilin iyul ayında yeni filmin çəkilişləri üçün ümumilikdə 80.000 manat xərclənir. Sentyabr ayında ekranlara çıxarılan filmin gəlirləri 230.000 manat təşkil edir. MMC 1 iyul 2025-ci ilədək mənfəət vergisindən 75% güzəşt hüququ ilə 7.500 manat mənfəət vergisi ödəyəcəkdisə, bu tarixdən etibarən məbləğ 3.000 manat olacaq:

(230.000 – 80.000) x 20% = 30.000 manat;
30.000 – (30.000 x 75%) = 7.500 manat;
30.000 – (30.000 x 90%) = 3.000 manat.

2025-ci il yanvarın 1-dən fiziki şəxslərin dövriyyəsi 45.000 manat olan (xərclər nəzərə alınmadan) bir sıra fəaliyyət sahəsi üzrə əldə etdikləri gəlirlərin 75% hissəsi gəlir vergisindən azad olunub. Bu sahələrə mədəniyyət sahəsindəki fəaliyyətlər də aid edilib. Bundan əlavə, mədəniyyət obyektlərinin yerləşdiyi torpaqlar torpaq vergisindən, müəllif hüquqlarından əldə olunan royalti gəlirləri isə 5 il ərzində 14 faizlik vergi dərəcəsi ilə vergidən azad edilib.

Misal 2

Fərdi sahibkar səsyazma studiyasında bəstəkarlıq sahəsində fəaliyyət göstərir və bəstələnən musiqinin “YouTube” platformasında yayımlanması üçün “A Production” MMC-yə 10.000 manat qarşılığında müəllif hüquqlarını satır. Bu zaman göstərilən gəlir fərdi sahibkarın royalti gəliri hesab olunur, lakin Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, 14% ödəmə mənbəyindən vergiyə cəlb edilmir.

Yeri gəlmişkən, güzəşt tətbiq edilən subyektlərin sayı da artırılıb – əvvəl 2 olan subyekt sayı 6-ya çatdırılıb. Siyahıya teatrlar, muzeylər, simfonik orkestr kollektivləri və film prodüserləri də daxil edilib. Analitik nöqteyi-nəzərdən, belə genişmiqyaslı vergi güzəştləri qeyri-neft sektorunda iqtisadi aktivliyi artırır, yeni iş yerlərinin yaranmasına və yaradıcı sinfin sosial statusunun möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu yanaşma sektorun rəsmi dövriyyəsinin və iqtisadi çəkisinin artmasına, yaradıcı təşəbbüslər üçün rəqabət və innovasiya mühitinin formalaşmasına səbəb olur, Azərbaycanın mədəniyyət potensialının beynəlxalq platformalarda tanıdılması üçün institusional bazanı daha da möhkəmləndirir.

Mənbə: vergiler.az